बस्तीमा पहिरो, १३ परिवार विस्थापित

मनोज बडू, संगीता तिमिल्सेना 

दार्चुला र बाजुरा — अविरल वर्षाले महाकाली नगरपालिका २, बडाली गाउँमा बस्तीमुनिबाट पहिरो खस्दा १३ परिवार विस्थापित भएका छन् । मुनिबाट सोमबारदेखि पहिरो जान सुरु भएको माथिबाट जमिन सरिरहँदा स्थानीयले घर छाडेका हुन् ।

बडाली गाउँका मानसिंह बडाल, मोहनसिंह बडाल र गौरसिंह बडालको घर तलबाट पहिरो खस्दा उच्च जोखिममा परेको जिल्ला प्रहरी कार्यालयका निमित्त प्रमुख रवीन्द्र कठायतले जनाए । सोही ठाउँका वीरसिंह बडाल, चन्द्रसिंह बडाल, खडकसिंह बडाल र उदयसिंह बडालको घर पनि जोखिममा रहेको भन्दै छिमेकमा आश्रय लिई बसिरहेका छन् ।

बढी पानी परे पहिरो खस्ने सम्भावना बढ्ने भन्दै बडालीका ७ परिवार अर्कैको घरमा बस्न गएका छन् । प्रहरीका अनुसार महाकाली नगरपालिका २, बुढीचौराका वीरादत्त बडुको खेत पहिरोले बगाएको छ । विभिन्न स्थानमा बाढी–पहिरोले जमिन बगाएको छ । केही बस्तीमा जोखिम बढेको छ ।

त्यस्तै महाकाली नगरपालिका १, मलेराका लालसिंह कार्कीको घरअघि पहिरो आएको छ । उनीहरू पनि छिमेकमा बसाइ सरेका छन् । लास्कु खोलाले घर कटान गर्न थालेपछि देवकी धामी पनि विस्थापित भएको जिल्ला प्रहरी कार्यालयका प्रवक्ता प्रेम खडकाले बताए । उनका अनुसार अपीहिमाल गाउँपालिका १, अर्कालेकका हरसिंह धामीको कच्ची घरमा पहिरोले क्षति पुर्‍याएको छ । संँगै रहेको अर्को घर पहिरोको उच्च जोखिममा परेपछि उनको परिवार आफन्तकोमा सरेका छन् ।

जिल्ला प्रहरीका अनुसार मानवीय बस्तीभन्दा तल पहिरो खसेको र अझै नरोकिएकाले बडाली गाउँका १३ घरधुरी उच्च जोखिममा छन् । पहिरोको जोखिममा परेका १३ घरबाट सामानहरू अन्तै सारेको छ । वर्षा आउने क्रम नरोकिएको र जुनसुकै बेला पहिरो खस्ने सम्भावना बढेकाले सर्वसाधारण पनि त्रसित छन् ।

पहिरोले घरहरू जोखिममा परेको खबर प्राप्त भएपछि सेनासँगै सशस्त्र प्रहरीका डीएसपी डम्बरबहादुर विष्टको नेतृत्वको २५ जनाको टोली र दार्चुलाका प्रहरी निरीक्षक रवीन्द्र कठायतको टोली उद्धारका लागि खटिएको थियो ।

वर्षा भए रातभर जाग्राम
जथाभावी डोजर चलाएर बनाइएका ग्रामीण सडकका कारण बाजुराका अधिकांश दलित बस्ती पहिरोको उच्च जोखिममा परेका छन् । वर्षा सुरु हुनेबित्तिकै पहिरो आउने डरले जोखिम बस्तीका बासिन्दाले बालबच्चा काखमा च्यापेर रातभर जाग्राम बस्नुपर्ने बाध्यता छ ।

बुढीनन्दा नगरपालिका ७, सेरकाटियाँको दलितबस्ती पनि पहिरोको जोखिममा परेको स्थानीय लालबहादुर विक बताउँछन् । ‘माथि बस्ती छ, तलबाट डोजर चलाएर सडक काटिएको छ,’ उनले भने । ठूलो वर्षा भएका दिन गाउँलेहरू रातभर जाग्राम बस्ने गरेको स्थानीय जयबहादुर विक बताउँछन् । मार्तडी–कोल्टी सडकमा ४५ परिवारको बसोबास छ ।

बुढीनन्दा नगरपालिका प्रमुख पदमकुमार गिरीले १ देखि १० वटै वडामा रहेका प्रत्येक बस्तीमा सडक सञ्जालमा जोडिएसँगै पहिरोको जोखिममा परेको बताए । सोही नगरपालिकाको पीपलडालीमा रहेका हलिया दलित बस्ती पनि दशकौंदेखि पहिरोको उच्च जोखिममा छ । तत्कालीन प्रधानमन्त्री बाबुराम भट्टराईले हलिया बस्तीमै आएर स्थलगत अनुगमन गरेका थिए ।

त्यतिबेला उनले बस्ती स्थानान्तरण गर्ने र राहत उपलब्ध गराउन आश्वासन दिए पनि सरकारबाट अहिलेसम्म कुनै राहत नपाएको स्थानीयको गुनासो छ । गत साता गौमुल गाउँपालिका ६, टाडाकोटमा पहिरोमा परि एक दलित परिवारकै आमाछोरीले ज्यान गुमाएका छन् । १८ परिवारको बसोबास रहेको टाडाकोटको पुरै बस्ती अहिले पनि पहिरोको जोखिममा छ । अत्यधिक जोखिम भए पनि सुरक्षित ठाउँमा बसाइ सर्न आफूहरूको वैकल्पिक जमिन नभएको स्थानीय सिरे चदाँरा बताउँछन् ।

प्रकाशित : श्रावण २३, २०७६ ०८:५५
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

महिलाहरू घरेलु हिंसाबाट पीडित

तृप्ति शाही

बैतडी — जिल्लाका महिलाहरू अझै पनि घरेलु हिंसाबाट पीडित छन् । अपरिचितभन्दा पनि आफ्नै घरका सदस्यबाट पीडित हुनुपर्ने महिलाको बाध्यता छ । पति र परिवारका सदस्यहरूबाट पाएका पीडा सहन उनीहरू बाध्य छन् ।

पाटन नगरपालिकाकी रमा (नाम परिवर्तित) ले घर छोडेको महिना नाघिसक्यो । उनी अझै घर फर्किन सकेकी छैनन् । पतिको यातनाले घर छोड्न बाध्य भएको उनको भनाइ छ । अहिले स्थानीय बजारमा मजदुरी गरी जीवन चलाइरहेको उनी बताउँछिन् । ‘३ छोराछोरी संँगै छन् । सबै साना छन् । पेट पाल्नै पर्‍यो । काम गरेर जेनतेन चलाइरहेकी छु,’ ‘काम नपाएको दिन भोकै पनि बस्छु ।’

घरबाट बाहिर निस्किसकेपछि अब फर्किने आशा नभएको उनले सुनाइन् । पतिको कुटाइ बाट थला परेको बताउँदै उनले अब पिटाइभन्दा दुःख सहन सजिलो लागेको दुखेसो गरिन् । सदरमुकाम गोठलापानीमा मजदुरी गर्ने कल्पना (नाम परिवर्तन) को अवस्था पनि रमाको जस्तै छ । जागिरे पतिले छाडेपछि उनी अरूको काम गरेर जीवन धानिरहेकी छन् । ‘काम पाएको दिन गर्छु र पेट भर्छु । नभए भोकै हुन्छु,’ उनले भनिन्, ‘केही वर्ष भयो । उसले छाडेको । केही हेर्दैन । उजुरी गर्न सक्ने आँट पनि छैन ।’

रमा र कल्पना जस्तै धेरै महिला समाजमा छन् । उनीहरू घरेलु हिंसाबाट पीडित छन् । महिलासंँगै बालबालिका र ज्येष्ठ नागरिक पनि घरेलु हिंसा खेपिरहेको प्रहरीको भनाइ छ । अरूको तुलनामा महिला, बालबालिका र ज्येष्ठ नागरिक धेरै हिंसा खेप्न बाध्य भएको प्रहरी निरीक्षक दीपक पातलीले बताए ।

आव ०७३/७४ मा महिला, बालबालिका र ज्येष्ठ नागरीकसम्बन्धी ९५ उजुरी परेको उनको भनाइ छ । विभिन्न कारणले हिंसामा परेका उजुरी रहेको उनले बताए । पातलीका अनुसार ९१ उजुरी मिलापत्र गरेको, ३ अदालत पठाएको र १ प्रशासनमा पठाएको छ । यस्तै आव ०७४/७५ मा ९८ उजुरी परेका प्रहरी रेकर्डमा छ । जसमा ९६ मिलापत्र भएका छन् भने १ अदालत र १ प्रशासन कार्यालयमा गएको छ । आव ०७५/७६ मा ८६ उजुरी आएका थिए । त्यसमा ८३ को मिलापत्र भएको छ । २ अदालत गएका छन् भने १ प्रशासनमा गएको छ ।

प्रहरी कार्यालयमा नभई अहिले स्थानीय तहका न्यायिक समितिमा पनि महिला हिंसाका मुद्दा बढी छन् । पाटन नगरपालिकामा न्यायिक समिति गठन भएको करिब २ वर्ष भयो । अहिलेसम्म ४८ मुद्दा परेका छन् । त्यसमा अधिकांश महिला हिंसाका रहेको न्यायिक समिति संयोजक सरस्वती कोलीले बताइन् ।

यस्तै दोगडाकेदारको न्यायिक समितिमा परेका २७ उजुरीमा धेरैजसो महिला हिंसाकै रहेको संयोजक पार्वती कार्कीले जानकारी दिइन् । शिवनाथ गाउँपालिकाको अवस्था पनि फरक छैन । त्यहाँ पनि न्यायिक समिति स्थापना भएपछि परेका उजुरीमा महिला हिंसाका धेरै छन् ।

अहिलेसम्मका २४ बढी मुद्दामा धेरै १७ बढी महिला हिंसाका रहेको संयोजक कुष्मा चन्दले बताइन् । यस्तै मेलौली र पुरर्चौडी नगरपालिका, डिलाशैनी, पञ्चेश्वर गाउँपालिकाका न्यायिक समितिमा पनि महिला हिंसाका मुद्दाहरू बढी आउने गरेका न्यायिक समितिका संयोजकहरू बताउँछन् ।

प्रकाशित : श्रावण २३, २०७६ ०८:५४
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्