खानेपानी योजना बजेट अभावमा अलपत्र

मोहन बुढाऐर

धनगढी — कैलालीमा १० वर्षदेखि सञ्चालित खानेपानीका योजनाहरू अलपत्र परेका छन् । कतिपय योजना भौतिक संरचना तयार भएर पनि पाइप बिछ्याउन मात्रै बजेट नपुगेर सञ्चालनमा आउन सकेका छैनन् ।

खानेपानी तथा सरसफाइ डिभिजन धनगढीका प्रमुख इन्जिनियर मोहन कुँवरले योजना सम्पन्न गर्न आवश्यक बजेट विनियोजन नभएर ०६४ देखिका दर्जन बढी योजना अलपत्र परेको बताए । ‘१० करोडका योजनामा वार्षिक २/४ लाख बजेट पर्ने गरेको छ,’ कुँवरले भने, ‘अपुग बजेटले योजना समयमा सम्पन्न गर्न सकिएको छैन ।’ वार्षिक रूपमा विनियोजन हुने बजेटको अनुपातमा कुनै योजना सम्पन्न गर्न अझै २० वर्ष लाग्ने उनी बताउँछन् ।

कैलालीको पहलमानपुर, मसुरिया, बलिया, थापापुर, फूलबारी, उदासीपुर, गदरिया, जोशीपुर, हसुलिया, प्रतापपुर, दुर्गौली, रतनपुर, बलिया चौरी र उर्मा खानेपानी योजना १० वर्षदेखि सम्पन्न हुन सकेका छैनन् । १० देखि १५ हजार जनसंख्या लाभान्वित हुने एउटा योजना सम्पन्न गर्न ३ देखि ६ करोड बजेट आवश्यक परेको कुँवर बताउँछन् ।

उनले डिप बोरिङ, ओभरहेड, कम्पाउन्डवाल र अफिस घरलगायत भौतिक संरचना तयार भइसकेका योजनामा पाइप बिछ्याउन बजेट नपुगेर पानी सञ्चालन गर्न नसकेको अवस्थासमेत रहेको बताए । ‘भौतिक संरचना तयार भएर पाइप बिछ्याउने काम मात्रै बाँकी रहेको अवस्था हो,’ इन्जिनियर कुँवरले भने, ‘पाइप खरिदका लागि बजेट चाहिएको हो ।’ उनले तयार भएका योजनाका संरचना जीर्ण हुन लागेको बताए । ‘योजना सञ्चालन गरी उपभोक्तालाई हस्तान्तरण गर्नुपर्ने हुन्छ,’ उनले भने, ‘बजेट अभावमा सम्पन्न गर्न नसक्दा निर्माण हुन नसकेका संरचना पनि जीर्ण भइरहेका छन् ।’

उनका अनुसार चालु आवमा संघीय सरकारले तराई–मधेस खानेपानी योजनाअन्तर्गतका १ सय ३ योजनालाई १४ करोडसहित प्रदेश सरकारलाई हस्तन्तारण गरेको छ । ‘प्रदेश सरकारले बजेट थपेको छैन,’ उनले भने, ‘१ सय ३ योजनालाई दामासाहीले बाँडदा १० लाख पनि पुग्दैन ।’ पाइप मात्रै बिछ्याउन बाँकी रहेका योजनाका लागि पनि ३ देखि ६ करोडसम्म चाहिएको उनी बताउँछन् ।
त्यस्तै उच्च प्रविधियुक्त खानेपानीका ५ योजनाका लागि संघीय सरकारबाट २३ करोड आएको इन्जिनियर कुँवरले बताए । बलिया खानेपानी योजनाका अध्यक्ष कृष्ण पौडेल १० वर्षदेखि सर्वसाधारण धाराको पानी पर्खेर बसेको बताए । ‘२ वर्षअघि योजनाको संरचना तयार भएको हो,’ उनले भने, ‘तर पाइप बिछ्याउन आवश्यक बजेट विनियोजन नहुँदा योजना सञ्चालनमा ल्याउन सकेका छैनौं ।’ उनले योजना धेरै बाँडेर बजेट कम दिँदा कुनै पनि ठाउँका योजना पूरा नभएको बताए । ‘जनतालाई गाउँमा खानेपानीको ट्यांकी बन्दै छ भन्ने मात्रै देखायो,’ उनले भने, ‘दशकसम्म योजना तयार नहुने भए ।’

खानेपानी कार्यालयका फिल्ड इन्जिनियर गणेशप्रसाद उपाध्यायले कुनै योजनामा जनताको श्रमदानबाट सम्पन्न गरिनुपर्ने काम पनि नभएको बताए । बसौटी खानेपानी योजनामा पाइप बिछ्याउने कामको जनश्रमदान नभएर योजना सञ्चालन हुन नसकेको उनले बताए ।

प्रकाशित : श्रावण २१, २०७६ ०९:३७
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

अनमी भर्ना दुई दिन मात्रै 

मोहन शाही

डोटी — दिपायलस्थित सेती प्राविधिक शिक्षालयले अनमी भर्नामा अनियमितता गरेको छ । सुरुमा भर्ना नलिने जानकारी गराउँदै आए पनि अन्तिम समयमा गुपचुपमै आवेदन फाराम संकलन गरेको छ ।

सेती प्राविधिक शिक्षालय पूर्ण सरकारी स्वामित्वमा सञ्चालित सुदूरपश्चिमकै एकमात्र शिक्षण संस्था हो । यस प्रदेशका ९ वटै जिल्लाका विद्यार्थीले प्राविधिक शिक्षा आर्जन गर्न पाउने प्रावधान छ । तर अनमी भर्ना प्रक्रियामा शिक्षालयले २ दिनको मात्र आवेदन फाराम भर्ने म्याद राखेर भर्ना प्रक्रिया अगाडि बढाइरहेको छ । छोटो समय भएकाले शिक्षालयनजिकै घर भएका इच्छुक विद्यार्थीले जानकारी नपाएको भन्दै आक्रोश व्यक्त गरिरहेका छन् ।

शिक्षालय रहेकै दिपायल सिलगढी नगरपालिका ४ का योगेन्द्र कठायतले गाउँमा अनमी पढ्ने पर्खाइमा रहेका थुप्रैले आवेदन फाराम खुलेको थाहै नपाई म्याद सकिएको जानकारी पाउँदा आश्चर्यचकित भएको बताए । ‘१२ गतेसम्म म आफै शिक्षालयको सम्पर्कमा छु, अनमी भर्ना कहिले खुल्छ भनेर सोधेको सोध्यै छु,’ उनले गुनासो गर्दै भने, ‘शिक्षालयले यो वर्ष सायद भर्ना नलिने कुरा आइरहेको छ, यदि लिने नै भयो भने खबर गर्छौं भनेर फर्कार्एको थियो । तर १६ गते पुनः सम्पर्क गर्दा म्याद सकियो भन्ने सुन्दा दंग परे ।’ उनले आर्थिक चलखेल हुँदा छोटो समय राखेर फाराम संकलन गरिएको आरोप लगाए ।

सेती प्राविधिक शिक्षालयले साउन १४ र १५ गते २ दिनमात्र समयावधि तोकेर आवेदन फाराम बुझाउन सूचना जारी गरेको थियो । जबकि सुदूरपश्चिमका दार्चुला, बाजुरा, अछाम र बैतडीका दुर्गम क्षेत्रबाट दिपायल पुग्नै २ दिन लाग्ने गर्छ । शिक्षालयका प्रमुख शालिकराम डाँगीले केन्द्रबाट नै ढिलोगरि सिफारिस आएकाले २ दिनको समयावधि तोकेर सूचना निकालेको बताए । ‘सुरुमा सीटीईभीटीबाट भर्ना नै नलिने कुरा आएकाले हामीले पनि चासो राखेनौं,’ शिक्षालय प्रमुख डाँगीले भने, ‘पछि एक्कासि साउन १३ गते भर्नाका लागि स्वीकृति आयो र २ दिनभित्रै आवेदन संकलन गर्नू भन्ने जानकारी आएपछि विकल्पै रहेन ।’

अनमी छनोट परीक्षा साउन २५ गते तोकिएको छ । विगतका वर्षमा अनमी भर्नाका लागि ५ देखि ८ सय विद्यार्थीले आवेदन दिने गरेका थिए । यतिबेला छोटो समय राखिएकाले २ सय ८६ जनाले मात्रै फाराम भर्न भ्याएका छन् । स्रोतका अनुसार संकलन गरिएका फाराम पनि सीटीईभीटी र सेती प्राविधिक शिक्षालयका कर्मचारी तथा शिक्षकहरूका आफन्त मात्र हुन् ।

शिक्षालयभन्दा बाहिरकाले भर्ना खुलेको जानकारी नपाउँदै म्याद सकिसकेकाले ठूलो चलखेल भएको हुनसक्ने स्रोतको दाबी छ । तर सीटीईभीटीको सुदूरपश्चिम प्रदेश कार्यालय प्रमुख कुश्माकर भट्टले उक्त आरोपको खण्डन गरे । उनले केन्द्रबाटै विज्ञापन भएकाले तल्लो तहका कर्मचारीको इच्छाले भर्नाअवधि छोट्याउन सक्ने अवस्थै नभएको बताए । उनले आफूहरूमाथि शंका नगर्न आग्रह गरे ।

सीटीईभीटीका प्रवक्ता देवेश देवकोटाले भने २ दिनमात्र आवेदन फाराम संकलनको समय पर्याप्त नभएको बताए । उनी आफूलाई त्यसबारे विस्तृत जानकारी नभएको भन्दै परीक्षा नियन्त्रकबाट जानकारी लिन भन्दै जिम्मेवारीबाट पन्छिए । परीक्षा नियन्त्रक शिवहरी ढकालले भने मन्त्रालयबाटै यो वर्षका लागि अन्तिमपटक भनेर निर्णय गरेपछि हतारहतारमा अन्य प्राविधिक विषय अध्ययन गर्न चाहने विद्यार्थीहरूको भर्ना छनोट परीक्षासँगै समय मिलाउन खोज्दा छोटो समय भएको दाबी गरे । तर मन्त्रालयले सो भर्ना लिने निर्णय भएको मिति भने बताएनन् ।

स्रोतका अनुसार मन्त्रालयले निजी क्षेत्रका शिक्षण संस्थाहरूको दबाबपछि अनमी भर्नाका लागि सरकारले यो वर्ष अनुमति दिएको हो । निजी कलेजहरूले आफूहरूको लगानी डुब्ने भन्दै मन्त्रीलाई दबाब दिएका थिए । सीटीईभीटीले निजी कलेज र अन्यत्रका आंशीक शिक्षालयहरूलाई केही दिनअघि भर्नाका लागि स्वीकृति दिए पनि सेती प्राविधिक शिक्षालयलाई भने २ दिन समय मात्र दिएर भर्नाका लागि आवेदन लिन निर्देशन दिएको थियो ।

पछिल्लोपटक आएको शिक्षा चिकित्सा ऐनले स्नातकमुनिका कुनै पनि प्राविधिक कार्यक्रम सञ्चालन नगर्ने प्रावधान ल्याएको छ । सो ऐनका कारण यो वर्ष अनमी र सीएमएको पढाइ नहुने धेरैको बुझाइ भए पनि पछि एकाएक मन्त्रीस्तरको निर्णयबाट यस वर्षका लागि अघि बढाउने सहमति दिएको हो ।

प्रकाशित : श्रावण २१, २०७६ ०९:३५
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्