डोटीमा लोक सेवा परीक्षार्थीको घुइँचो

मुस्किलले ४ हजार जनालाई बास दिन सक्ने दिपायलमा यतिबेला ७ हजार जना पुगेका छन
मोहन शाही

डोटी — यहाँका प्रमुख जिल्ला अधिकारी टेकनारायण पौडेललाई हिजोआज बेग्लै व्यस्तता छ । टोलबस्तीमा कसको घर खाली छ, कुन सरकारी निवासमा कति जनालाई आवासको व्यवस्था हुन सक्ने सक्ने क्षमता छ भन्दै खोजबिन गरिरहेका छन् ।

डोटीको दिपायलस्थित सेती प्राविधिक शिक्षालयमा नायब सुब्बाका लागि परीक्षा दिँदै परीक्षार्थी ।तस्बिर : रासस

लोकसेवा आयोगले खुलाएको परीक्षा दिन आएकाहरू बास नपाएर अलपत्र पर्ने अवस्था आएपछि उनले व्यवस्थापनमा दौडधुप गरिरहेका हुन् ।

विभिन्न पदका लागि खुलेको आयोगको परीक्षा दिन आएका परीक्षार्थीहरूको संख्या क्षमताभन्दा बढी दिपायलमा ओइरिएपछि प्रजिअ पौड्याल आफैं उनीहरूको गाँस, बास र सुरक्षाका लागि खटिनुपरेको हो ।

प्रजिअको जिम्मेवारीका हिसाबले परीक्षार्थीहरूका लागि डेरा खोज्दै हिँड्ने नभए पनि नागरिकका हैसियतले आफू खटनपटनमा लागेको पौडेलले बताए । परीक्षार्थीहरूको व्यवस्थापनका लागि प्रजिअ आफैं अग्रसर भएपछि रेडक्रस सोसाइटी, होटल व्यवसायी संघ, डोटी उद्योग बाणिज्य संघ र च्याम्बर अफ कमर्सलगायत संघसंस्था र स्थानीय पनि अघि आएका छन् । सबैको सहयोगले परीक्षार्थीहरू अलपत्र पर्नुपर्ने अवस्था आउन नदिने प्रजिअ पौडेल बताए ।
दिपायलमा लोकसेवा आयोगको परीक्षा दिन आउने परीक्षार्थीलाई खान र बस्ने व्यवस्थाको अभाव हुँदा कतिपय अलपत्र पर्ने गरेका छन् । पछिल्लो समय स्थानीयहरूले डेरा नपाएकाहरूलाई आफ्नै घरमा समेत आश्रय दिने चलन सुरु गरे पनि समस्या अझै टरेको छैन ।

बाजुराबाट परीक्षा दिन आएका सरोज सिंहको चार जनाको समूह बिहीबार राति ९ बजे सिलगढी पुगेको थियो । ‘कसैसँग चिनजान पनि थिएन । भएका होटल सबै भरिभराउ थिए,’ उनले भने, ‘पछि सीडीओ साबले हामीलाई सरकारी कार्यालयको हलमा सुत्ने व्यवस्था मिलाइदिएपछि ठूलो राहत भयो ।’ कतिपय महिला परीक्षार्थीहरूसमेत दिपायलमा खाने–बस्ने समस्या भएको दुखेसो पोखिरहेका थिए । ‘होटलजति सबै एक महिनाअघिबाट नै बुकिङ रहेछन्,’ चितवनबाट आएकी सरस्वती आचार्यले भनिन्, ‘पहिलोपटक आएकाले हामी २ घण्टा सडकमै अलपत्र बस्नुपर्‍यो । पछि सरकारी गेस्टहाउसमा ठाउँ पायौं ।’ दिपायलमा होटलका हलहरू पनि परीक्षार्थीको भीडले भरिभराउ छन् ।

दिपायलको सिलगढीका साना ठूला सबै प्रकारका होटल गरेर क्षमता एक रातमा चार हजार जना पाहुनालाई बास दिन सक्ने मात्रै हो । केही दिनयता परीक्षार्थी र तिनका आफन्त गरी ७ हजार जना बिहीबारदेखि दिपायलमा छन् । ‘होटल र मान्छेका घरहरूमा ठाउँ अपुग भएपछि प्रशासन, सरकारी आवास गृह, क्वाटर र हलहरूको सूची संकलन गरेर बास नपाएर अलपत्र परेकाको हामीले सहज रूपमा व्यवस्थापन गरिरहेका छौं,’ प्रजिअ पौडेलले भने, ‘करिब २ हजारको व्यवस्थापन सरकारी गेस्टहाउस र निवासहरूमा
गरेका छौं ।’

प्रजिअको टोलीले राजपुर, पिपल्ला, एयरपोर्ट र सिलगढीका विभिन्न स्थानहरूमा अनुगमन गर्नुका साथै परीक्षार्थीको बसाइँ व्यवस्थापन र सुरक्षा व्यवस्था मिलाउन समन्वय गरेको थियो । पौड्यालले कुनै पनि परीक्षार्थीले अलपत्र पर्नु नपरेको दाबी गरे । शनिबार परीक्षार्थीहरूको बढी घुइँचो थियो । केही दिनसम्म अझै परीक्षा चल्ने भए पनि बिस्तारै संख्या घट्दै जाने प्रजिअ पौडेल बताउँछन् ।

थोरै होटल भएका कारण परीक्षार्थीलाई डोटीमा बास बस्नका लागि बर्सेनि समस्या हुँदै आएको होटल व्यवसायी संघका महासचिव राजेन्द्र शाहीले बताए । लोकसेवा आयोगले गत असारमा संघीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालयको सिफारिसमा स्थानीय तहका विभिन्न पदमा देशैभरिमा ९ हजार १ सय ६१ कर्मचारीको विज्ञापन माग गरेको थियो ।

प्रकाशित : श्रावण ५, २०७६ ०९:०६
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

परदेशबाट फर्केर आलु खेती

डीआर पन्त

डडेलधुरा — रोजगारीका लागि तेस्रो मुलुक पुगेर फर्किएका युवाको एक समूह गाउँमै आलुखेती गर्ने विचारमा लागे । विभिन्न विषयमा स्नातक ५ जनाको कुरा मिल्यो । ४० रोपनीको सिंगो प्लट जग्गा खोजे । परिवारको अंशबन्डाले टुक्र्याउने र घडेरीका लागि खण्डीकरणको चलनले सिंगो एउटै ठूलो प्लट फेला परेन । भागेश्वर–४ को नौगाउँमा मुस्किलले २७ रोपनी जग्गा पाए । 

गत वर्ष गन्यापधुरा गाउँपालिकामा ४ जनाको समूहले २ सय रोपनीमा गरेको आलुखेतीवाट एकै सिजनमा ५० लाखभन्दा बढी आम्दानी गरे । अमरगढीका एक जना युवाले २० रोपनीभन्दा कम जमिनमा गरेको आलुखेतीवाट २ सिजनमा २० लाख आम्दानी गरेर चर्चा कमाए । आलु खेतीमा मात्र होइन २ वर्षयता डडेलधुरामा विभिन्न व्यावसायिक तरकारी खेतीमा युवाहरूको संलग्नता निकै बढेको छ ।

ग्रामीण सडक सञ्जाल विस्तारसँगै कृषिउपजले बजार पाउन थालेपछि व्यावसायिक कृषिमा युवाको रुचि बढेको हो ।
‘सधैं विदेश नै जानुभन्दा तरिका पुर्‍याएर खेती गर्न सके गाउँघरमै आम्दानी हुन सक्ने रहेछ,’ जग्गा खोज्दै भागेश्वर पुगेका युवामध्ये अमरगढी–५ का रमेश भट्टले भने ‘बजार, फलाउने तरिका, धेरै फल्ने ठाउँ आदिका बारेमा बुझेर नै हामी पनि आलु खेती गर्ने निर्णयमा पुग्यौं ।’ सुरुमा १० लाख लगानी गरेर खेती थाल्ने योजना बनाएको उनले बताए ।

तरकारीको व्यावसायिक खेतीमध्ये आलुमा मात्र यहाँका सयौं युवाहरू समूहगत रूपमा जुटेका छन् । पछिल्लो समय करिब १७ सय जना युवा व्यावसायिक तरकारी खेतीमा जुटेका छन् । यिनमा १३ सय युवा कृषक आलुखेतीमा संलग्न छन् । ‘हाम्रो तथ्यांकमा १३ सय जनाभन्दा बढी कृषक आलुखेतीमा संलग्न छन्,’ आलु सुपरजोन कार्यक्रम डडेलधुराका प्रमुख खेमराज जोशीले भने, ‘आलुबाहेक विभिन्न तरकारी खेतीमा संलग्न युवाहरूको संख्या १७ सयभन्दा बढी छ ।’ परम्परागत रूपमा आलुखेती गर्ने तथ्यांकमा समेटिन नसकेका कृषकको संख्या पनि उल्लेख्य रहेको उनले बताए ।

वर्षमा दुई सिजन उत्पादन गर्न सकिने तरकारीबाट राम्रो मुनाफा लिन लगानी र परिश्रम पनि आवश्यक छ । संलग्न कृषकहरूले तरिका पुर्‍याएर लगानी गर्दा तरकारीले मनग्ये आम्दानी दिने अवस्था रहेको बताएका छन् । केही समययता उत्साही कृषकलाई आलु सुपरजोन कार्यक्रमले विभिन्न प्रकारका सहयोग गर्न थालेपछि पनि युवा सामूहिक आलु खेतीमा आकर्षित भएका हुन् ।

‘राम्रो मुनाफा गर्न सकिने सम्भावना भएकाले आलुखेती युवाहरूको रोजाइमा परेको छ,’ भागेश्वर ४ जिल्लाकै अगुवा कृषक गणेश बुढाऐरले भने ‘आलुखेतीका माध्यमले भए पनि उत्पादनशील क्षेत्रमा युवाहरूको संलग्नता निकै बढेको छ ।’ परम्परागत रूपमा तरकारी खेती गरिरहेकाहरूलाई पनि युवाहरूको संलग्नताले व्याववायिक र आधुनिक बन्ने प्रेरणा दिएको उनले बताए ।

डडेलधुरामा पछिल्लो २ वर्षदेखि १ हजार हेक्टरभन्दा बढी जमिनमा आलुखेती भइरहेको सरकारी तथ्यांक छ । आलु सुपरजोन र विभिन्न स्थानीय तहमा रहेका कृषि शाखाका अनुसार गत वर्षसम्म ६ सय हेक्टरमा मात्र आलु खेती भइरहेको थियो । यस आर्थिक वर्षमा थप ५ सय हेक्टर जमिनमा आलु खेती गर्न आलु सुपर जोन कार्यक्रमले योजना बनाएको छ ।

जिल्लाका ५ वटा स्थानीय तहमा ४७ वटा सहकारी तथा समूह मार्फत सामूहिक रूपमा आलुखेती गरिरहेका छन् । समूह र सहकारीका माध्यमले सामूहिक आलु खेती गर्नेको संख्या मात्रै एक हजारभन्दा बढी रहेको छ ।

युवाहरूलाई प्रोत्साहन गर्न विभिन्न स्थानीय तहले यस आर्थिक वर्षमा ५० देखि ४ सय हेक्टर जमिनमा आलु खेतीका लागि सहयोग गर्न बजेटसमेत छुट्टयाएका छन् । जिल्लाका ७ वटै स्थानीय तहले १ हजार ४ सय रोपनीमा कृषकलाई सहज रूपमा आलुको बीउ उपलब्ध गराउन बजेट छुट्टयाएका हुन् । कृषि सुपरजोन कार्यक्रमका प्रमुख जोशी भन्छन्, ‘आलु खेतीमा युवाहरूको संलग्नता बढेसँगै उत्पादनमा पनि निकै वृद्धि भएको छ ।’

विगत वर्षहरूभन्दा यस वर्ष दोब्बरले आलु उत्पादन बढेको पनि उनले बताए । कृषि ज्ञान केन्द्रको तथ्यांकमा पछिल्लो सिजनमा मात्र ७ करोडसम्मको आलु जिल्लाबाहिर गएको छ ।

कृषि विभागका वरिष्ठ प्राविधिक टेकबहादुर विष्ट कुल उत्पादनको ४० प्रतिशत आलु तराई निकासी हुने गरेको र बाँकी पहाडी जिल्लामा खपत हुने गरेको बताउँछन् । विष्टले भने, ‘जिल्लामा अनुमानित ९ सय मेट्रिक टन आलु उत्पादन भइरहेको छ ।’ उनका अनुसार यो विगतका वर्षभन्दा दोब्बरले बढी उत्पादन हो । ‘व्यावसायिक रूपमा जसरी कृषक उत्पादनमा लागेका छन्, त्योअनुरूप उत्पादन भने हुन सकेको छैन ।’ वरिष्ठ प्राविधिक विष्टले भने, ‘उत्पादनका क्षेत्रमा व्यावसायिक रूपमा युवाहरूको उल्लेख्य प्रवेशले गर्दा यस क्षेत्रमा कार्यरत सबै उत्साहित भएका छन् ।’

यस वर्ष डडेलधुरामा रहेको शीत भण्डारमा मात्र कृषकहरूले ४ सय ५० मेट्रिक टन आलु भण्डारण गरेका छन् । वरिष्ठ कृषि प्राविधिक विष्टका अनुसार नेपालमा २ सिजनमा मात्र आलु उत्पादन हुने गरेकोमा अब वर्षमा ३ पटक आलु उत्पादन गर्ने प्रयास सुरु गरिएको छ । आलु मात्र नभई आलुको बीउ उत्पादनबाट बढी मुनाफा हुने भएकाले कृषकको आकर्षण त्यसतर्फ पनि बढेको छ । आलु सुपरजोन कार्यक्रमकाप्रमुख खेमराज जोशी भन्छन्, ‘व्यावसायिक रूपमा गुणस्तरीय बीउ उत्पादनका क्षेत्रमा पनि ठूलो लगानी भइरहेको छ ।’

युवाहरूलाई व्यावसायिक तरकारी खेतीमा आकर्षित गर्न स्थानीय तहको पनि मुख्य भूमिका रहेको छ । भागेश्वर गाउँपालिका प्रमुख कौशिला भट्टले भनिन्, ‘कृषि क्षेत्रमा काम गर्न चाहने युवाहरूका लागि हरेक स्थानीय तहले विषेष कार्यक्रम ल्याउनु आवश्यक रहेको छ ।’ आलु सुपरजोन कार्यक्रमका कारण आलु खेतीमा युवाहरू प्रोत्साहित भएजस्तै स्थानीय तहले अन्य उत्पादनका क्षेत्रमा पनि युवाहरूलाई प्रोत्साहित गर्नुपर्ने प्रमुख भट्टले बताइन् ।

प्रकाशित : श्रावण ५, २०७६ ०९:०४
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्