दुर्गममा महिलाका गुनासैगुनासा

मेनुका ढुंगाना

अछाम — एउटै मात्र भए पनि गाउँमै कुटानीपिसानी मिल होस्, बाटोमै सुत्केरी हुन नपरोस् । बाटोघाटो सहज होस्, अछामको ग्रामीण क्षेत्रका महिलाका माग र अपेक्षा झट्ट सुन्दा सामान्य लाग्छन् ।

‘कुटानीपिसानीको सारै समस्या छ,’ मंगलसैन नगरपालिका १३ बाँडा गाउँकी गोमा धामी भन्छिन्, ‘सजिलो स्वास्थ्य सेवा भइदिए हुन्थ्यो भन्ने लाग्छ ।’ गाउँबाट स्वास्थ्य चौकी पुग्न ५ घण्टा लाग्छ । सुत्केरी व्यथा लागेका महिलालाई धेरै जोखिम रहेको बताउँदै धामीले भनिन्, ‘मेरो कान्छो छोरा जंगलको बीच बाटोमै जन्मिएको हो ।’

त्यो दिन आफू भाग्यले बाँचेको उनले बताइन् । ‘गाउँमा सडक छैन । बिजुली छैन । न त गाउँ नजिक विद्यालय छ,’ उनले भनिन् ‘हाम्रा समस्या कति छन् कति । सबै भन्दा बढि महिलाले नै दुःख पाउने गरेका छन्,’ वडा सदस्य सरु धामीले भनिन्, ‘बाँडा, डाँडीगडेका महिलालाई सुत्केरी हुन टाढा जानुपर्छ , सहज छैन भनेर पटकपटक वडाको बैठकमा पनि कुरा राख्छु । तर कसैले कुरा सुनिदिंदैनन् ।’

उनका अनुसार अहिले पनि घरमै सुत्केरी गराउने चलनमा कमी आउन सकेको छैन । ‘स्वास्थ्य चौकी टाढा भएकाले बाटोमा सुत्केरी भइहाल्यो भने झन् असुरक्षित भइन्छ’ वडा सदस्य सरुले भनिन्, ‘जंगलको सानो गोरेटो बाटोमा एक/दुइ जनाले हिंड्न पनि डर लाग्छ । जंगली जनावरको डर उस्तै छ ।’

अर्की वडा सदस्य मैसरी थापा पनि वडाको बैठकमा महिलाले बोलेको कुराहरू कसैले वास्ता नगरेको बताउँछिन् । ‘गाउँमा दिदिबहिनी हाम्रा लागि केही गरी दिनुपर्‍यो भन्छन् । वडा बैठकमा महिला सदस्यले बोलेको कसैले वास्ता गर्दैनन्’ उनले भनिन्, ‘सदस्य हौं भनेर परिचय दिनु बाहेक अरु जिम्मेवारी हामीलाई केही छैन ।’

नगरक्षेत्र भित्रका महिलालाई प्राथमिकतामा राखेर स्वास्थ्य सेवा दिन सुरु गरेको मंगलसेन नगरपालिकाको स्वास्थ्य शाखा उपसंयोजक सुशीला ढुंगाना बताउँछिन् । ‘अरू ठाउँभन्दा बस्ती विकट पनि छ । नगरपालिकाको केन्द्रबाट टाढा पनि छ । गाउँमै पुगेर सेवा दिन सुरु गरेका छौं,’ उनले भनिन् ।

चालु आर्थिक वर्षका कार्यक्रमहरू ग्रामीण क्षेत्रका महिलाका आधारभूत समस्यालाई ख्याल गरेर बनाउन थालेको नगरपालिकाका उपप्रमुख सरिता उपाध्याय बताउँछिन् । ‘नीति तथा कार्यक्रममा दुर्गम क्षेत्रका महिलालाई राहत पुर्‍याउने कार्यक्रम समेटिएका छन् । अब समयमै समुदायसम्म पुगेर समस्या समाधानका लागि पहल गर्ने छौं,’ उनले भनिन् ‘अब वितरणमुखी नभई लक्षित वर्गलाई फाइदा हुने कार्यक्रम ल्याउँछौं ।’

प्रकाशित : श्रावण ३, २०७६ ०९:२९
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

सडक संरचनाले बढ्यो जोखिम

मेनुका ढुंगाना

अछाम — टोलटोलमा सडक पुर्‍याउने होडवाजीले जति फाइदा गरेको छ, त्योभन्दा धेरै ज्यानको जोखिम बढाएको छ । जथाभावी डोजर चलाएर बनाइएका सडकमा तलमाथिबाट आउने पहिरो, जमेको पानीले दुर्घटना बढाएको छ । 

रामारोशन गाउँपालिका ७ सुतारमा ३ वर्षको अवधिमा नयाँ निर्माण गरिएका सडकमा आएको पहिरो सडकको खाल्डाखुल्डीमा जमेको पानीमा परेर हालसम्म ६ बालबालिकाको मृत्यु भइसकेको छ । ०७४ मा सुतारको किम्तोलामा ७ वर्षीया बालिका रंगी भण्डारीको सिँचाइ पोखरीमा डुबेर मृत्यु भयो । ०७५ जेठयता अन्य ४ बालबालिकाले ज्यान गुमाए ।

यीमध्ये स्थानीय कृष्णसिंह की ५ वर्षीया छोरी पूजा सिंहको सडकमा आएको पहिरोसँगै खसेको ढुंगा लागेर ज्यान गयो । स्थानीय मानसिंह अयडीकी ४ वर्षीया छोरी निर्मला अयडीको सडकमा पानी जमेको खाल्डोमा डुबेर मृत्यु भएको थियो । ती सबै घटना सडक बनाउँदा उपभोक्ता समितिले सम्भावित जोखिमलाई ख्याल नगरेकाले हुन गएको स्थानीय बताउँछन् ।

३ वर्ष नपुग्दै एकै गाउँमा ६ बालबालिकाको ज्यान जानुमा निर्माण हुने विकास संरचना र राज्यका निकायको पनि उत्तिकै दोष रहेको स्थानीय एकेन्द्र साउँदले बताए । ‘गाउँमा सडक खन्छन्, त्यो पनि पहिरोले बगाएर लान्छ । गाडी कहिल्यै गुडैनन् । बरु त्यही कारणले ज्यान गुमाउनु पर्ने अवस्था आइलाग्छ’ उनले भने ।

वर्षर्नेी गाउँमा बनाइएका संरचनाले ज्यान गइरहेको सुनिँदै आएको भएपनि औपचारिक रुपमा कार्यालयमा जानकारी भने नआएको जिल्ला प्रहरी कार्यालयका प्रमुख जनकबहादुर शाहीे बताउँछन् । ‘प्रक्रिया झन्झटिलो मानेर प्रहरीलाई खबर नगर्ने प्रवृत्ति छ,’ उनले भने, ‘घटनापछि हामीले प्राप्त गर्ने खबरमा पनि ज्यान गुमाउनेको संख्या वर्षेनी बढै छ ।’ स्थानीय तहमा भरखरै सम्पन्न भएका नगर तथा गाउँसभाले प्राथमिकतामा सडक निर्माणलाई राखेका छन् । तर कुनैपनि स्थानीय तहले मापदण्ड भने बनाएका छैनन् ।

स्थानीय तहमा उपभोक्ता समिति र दलका कार्यकर्ताहरूको इच्छाअनुसार सडक निर्माण भइरहेको स्थानीयको भनाइ छ । मापदण्डविपरीत बनाइएका सडक र संरचनामा जोखिम बढेपछि सतर्कता अपनाइएको रामारोशन गाउँपालिकाकी उपाध्यक्ष सरस्वती रावल बताउँछिन् । ‘सुतारमा सडकमा जमेको पानीमा डुबेर मृत्यु हुँदा र सडकमै पहिरो गएर ज्यान गएपछि हामीले सुधार गर्दै संरचना बनाइरहेका छौं,’ उनले भनिन्, ‘सबैको उद्देश्य संरचना बनाउने र गाउँमा सडक पुर्‍याउने छ ।’

उपाध्यक्ष रावल डोजर चालक नै प्राविधिक भएर काम हुने गरेको बताउँछिन् । स्थानीयले नयाँ सडक बनाउनुको सट्टा बनेका ग्रामिण सडकको मर्मत गर्न जोड दिनुपर्ने उनले बताइन् । ‘गाउँका जान्ने बुझ्नेहरू नै आफ्नो घरछेउमा सडक लैजाने खोज्छन्’ सुतारका स्थानीय लाल चदाराले भने, ‘डोजर प्रयोगमा कडाइ नगरेसम्म विकासको बदला विनाश मात्र हुने देखिन्छ ।’

जनप्रतिनिधिले मापदण्ड नबनेका सडक योजनाको नयाँ ट्र्याक खोल्न रोक्नुपर्ने इन्जिनियर माधव अधिकारी बताउँछन् । निरन्तर वर्षा भएपछि अछामका ग्रामीण सडक र गोरेटो बाटो अवरुद्ध भएका छन् । वर्षामा कच्ची सडक भत्किएर हिलाम्मे भएकाले अधिकांश सडकमा यातायातसेवा अवरुद्ध भएको छ । कतिपय ठाउँ गोरेटो बाटो भएकै ठाउँमा डोजर प्रयोग गर्दा झन् सास्ती भएको गाउँलेहरू बताउँछन् ।

प्रकाशित : श्रावण २, २०७६ ०९:३१
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×