बुंगल छाउगोठमुक्त

९ जिल्लाका ८८ स्थानीय तहमध्ये बुंगल छाउगोठमुक्त हुने प्रदेशको पहिलो नगर
वसन्तप्रताप सिंह

बझाङ — बझाङको बुंगल नगरपालिका छाउगोठमुक्त घोषणा भएको छ । नगरभर कुनै पनि घरमा महिलाहरू महिनावारी भएका बेला बाहिर अलग्गै छाउगोठमा नराख्ने सुनिश्चित भएपछि शुक्रबार घोषणा गरिएको हो । छाउगोठमुक्त हुने यो सुदूरपश्चिम प्रदेशकै पहिलो नगरपालिका हो ।

‘सदियौंदेखिको छाउप्रथालाई हटाउन सफल भएकोमा सबै बझाङबासीको तर्फबाट बधाई दिन चाहन्छु,’ घोषणा कार्यक्रममा जिल्ला समन्वय समिति प्रमुख खडगबहादुर खडकाले भने, ‘मानव समाजको कलंकका रूपमा रहेको यो प्रथा हटाउन अन्य स्थानीय तहले पनि बुंगलबाट सिक्नु जरुरी छ ।’

महिनामा २५ दिन छोरीचेलीलाई देवीका रूपमा ढोग्ने र पाँच दिन अछूत जस्तै व्यवहार गर्ने चलनका कारण जिल्लाको बेइज्जत भइरहेको उनले बताए ।

जनसंख्याका हिसाबले जिल्लाकै ठूलो नगरपालिका भए पनि विभिन्न गैरसरकारी संघसंस्थाहरूको लामो प्रयासपछि छाउगोठमुक्त घोषणा सम्भव भएको नगरप्रमुख धनबहादुर विष्टले बताए । ‘हिजो अस्तिको प्रयासले हामीले यो उपलब्धिप्राप्त गरेका हैनौं ।

गाविसहरू हुँदादेखि नै सुरु गरेको अभियानको प्रतिफलस्वरूप हामीले छाउगोठमुक्त पहिलो नगरपालिका हुने सौभाग्य पाएका हौं ।’ अब बुंगललाई जिल्लाकै पहिलो पूर्ण सरसफाइयुक्त नगरपालिका बनाउन सघन रूपमा अभियान सुरु गरिएको उनले बताए । नगरपालिकामा ५ हजार ६ सय घरधुरी छ ।


नगरपालिकामा गाभिएका साविकका ५ वटा गाविसले २०६७ देखि नै छाउगोठमुक्त अभियान थालेका थिए । छाउगोठमुक्त नगरपालिका अभियानमा सघाउँदै आएको गैसस ग्रामीण जलस्रोत व्यवस्थापन परियोजनाले संकलन गरेको सुरुवाती तथ्यांकमा नगर क्षेत्रमा १ सय ४४ वटा छाउगोठ थिए ।

छाउपडी प्रथा कायम रहेका बस्ती लक्षित गर्दै नगरपालिकाले विभिन्न संघसंस्थाको सहयोगमा अभियान चलाएको थियो । झन्डै दशक लामो अभियानपछि गत वर्ष संकलन गरिएको तथ्यांकमा नगर क्षेत्रभरि ८ वटा छाउगोठ मात्र बाँकी थिए । यो वर्षमा छाउगोठ भएका परिवारलाई विभिन्न तरिकाले सम्झाईबुझाई गरेपछि उनीहरू घरभित्र बस्न थालेकाले छाउगोठमुक्त घोषणा गर्न सहज भएको नगरपालिकाले जनाएको छ ।


सुआहारा, बहुसरोकारवाला पोषण कार्यक्रम र एकीकृत विकास समाज, स्थानीय गैसस, युवाक्लब, आमा समूह र समुदाय स्तरका विभिन्न सामाजिक संस्थाहरूले अभियान सञ्चालन गरेको नगरपालिकाले जनाएको छ ।

छाउप्रथाविरुद्ध घर भेट तथा परामर्श, पोषण र सरसफाइसम्बन्धी विभिन्न क्षमता विकास कार्यक्रम, सडक नाटक तथा अन्य जनचेतनामूलक कार्यक्रमहरू सञ्चालनमा थिए ।


‘छाउप्रथा मान्ने प्रत्येक घरलाई हामीले विभिन्न तरिकाले सम्झायौं,’ ग्रामीण जलस्रोत व्यवस्थापन परियोजनाका सल्लाहकार विष्णु पोखरेलले भने ‘विद्यालयदेखि समुदायसम्म सञ्चालन गरेको अभियानका कारण यो उपलब्धि प्राप्त भएको हो ।’ नगरपालिकाको नेतृत्वमा विभिन्न राजनीतिक दलका कार्यकर्ता, शिक्षक विद्यार्थी र धामीपुजारीहरू सबैले आआफ्नो ठाउँबाट अभियानको नेतृत्व गरेका कारण छाउगोठमुक्त नगरपालिका बनाउन सम्भव भएको उनले बताए ।


‘सबैको समान बुझाइ र प्रतिबद्धता भयो भने जस्तो सुकै अन्धविश्वासको पनि अन्त्य गर्न सकिन्छ भन्ने कुराको उदाहरण हामीले देखाएका छौं,’ छाउगोठमुक्त अभियानमा सुरुदेखि नै अभियन्ताका रूपमा लागेकी रमिता सिंहले भनिन्, ‘लामो प्रयासपछि हामीले एउटा कलंक मेट्न सफल भएका छौं,’ उनले सुरुमा छाउप्रथा विरुद्धमा सम्झाउँदा आफूहरूलाई लखेटेको र पछि तिनै लखेट्ने महिला र धामीपुजारीहरूसमेत अभियन्ताका रूपमा हिँडेको रोचक घटनाको समेत स्मरण गरिन् ।


बझाङ जिल्लामा अन्य सबै जसो स्थानीय तहमा अहिले पनि छाउपडी प्रथा व्याप्त छ । छाउपडी प्रथाका कारण महिला र बालबालिकाहरूले विभिन्न खालका समस्याहरू भोग्नुपरेको भन्दै यो प्रथा उन्मूलनका लागि प्रयास भइरहेको भए पनि सफल हुन सकिरहेको छैनन् ।

प्रकाशित : असार २९, २०७६ १५:५४
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

साक्षर घोषणाको होडबाजी

संगीता तिमिल्सेना 

बाजुरा — बाजुराका स्थानीय तहमा साक्षरता घोषणा गर्ने प्रतिस्पर्धा छ  । बडिमालिका नगरपालिकाका ५ वटा वडा एकैदिन गत शुक्रवार साक्षर घोषणा गरिएका छन्  ।

खप्तड छेडेदहले जेठमा घोषणा गरेर आफूलाई जिल्लामै पहिलो साक्षर गाउँपालिकाको पहिचान गरायो । त्यस लगत्तै हतार हतार गौमुलले पनि साक्षर गाउँपालिका घोषणा कार्यक्रम गर्‍यो । कूल जनसंख्याको ९५ प्रतिशतभन्दा बढी साक्षर भएको बताउँदै घोषणा गरिएको थियो ।


‘राम्रोसँग तथ्यांक नै संकलन नगरी धमाधम साक्षर घोषणा गर्ने प्रतिस्पर्धा भइरहेको छ,’ गौमुल–७ का स्थानीय विश्वराज जैसीले भने ‘मापदण्ड पुरा नगरी घोषणा गर्ने हतारो उचित होइन ।’ सरकारले साक्षर वर्ष २०७६ लाई तीब्र बनाएको छ । सोहीअनुसार बाजुराका स्थानीय तह पनि सक्रिय देखिएका हुन । साक्षर घोषणा गर्नका लागि सरकारले निर्धारण गरेका सुचकमध्ये ५० प्रतिशत पुरा गर्नैपर्ने प्रावधान छ ।

आफ्नो नाम र परिवारका सदस्यको नाम भन्न र लेख्न सक्ने, घडी हेरेर समय बताउन सक्ने, क्याल्कुलेटर चलाएर हिसाब गर्न सक्ने, क्यालेण्डर हेरेर तिथीमिति बताउन सक्ने, १ देखि १ सयसम्मका अंक भन्न र लेख्न सक्ने, मातृभाषा र राष्ट्र भाषा बोल्न र बुझ्न सक्नेलगायतका विभिन्न १२ वटा सुचकमध्ये ६ वटा सुचक पुरा गरेमा साक्षर घोषणा गर्न सकिने व्यवस्था छ ।

बडिमालिका नगरपालिका विभिन्न वडामा साक्षर घोषणा गर्न भ्याइनभ्याइ छ । हालै वडा नम्बर ७ ले पहिलो साक्षर वडाको रुपमा घोषणा गर्दै नगरको पहिलोमा नाम लेखायो । वडामा १५ देखि ६० वर्षसम्मका १ हजार ४ सय ११ जनसंख्यामा १ हजार ३ सय ४५ जना साक्षर रहेका वडा कार्यालयको दाबी छ ।

कुल जनसंख्याको साक्षर ९५ दशमलव ३२ प्रतिशत लेखपढ गर्न जान्ने भएपछि साक्षर साक्षर घोषणा गरिएको वडाध्यक्ष धर्मराज पाध्याले बताए । ‘सरकारले निर्धारण गरेका सुचक पुरा गरेर नै साक्षर वडा घोषणा गरेका हौं,’ उनले भने, ‘प्रत्येक टोलटोलमा साक्षरता दर संकलन गर्नका लागि सहजकर्ता परिचालन गरेका थियौं ।’ ६० वर्ष मुनिका निरक्षरलाई पनि सहजकर्ता मार्फत नै कक्षा संचालन गरेर साक्षर घोषणा गरेको उनको भनाई छ ।


बडिमालिकाकै ८ नम्बर वडालाई पनि शुक्रबार नै साक्षर घोषणा गरिएको छ । वडाका १५ देखि ६० वर्षसम्मका ६ सय ७९ जनसंख्याको ७ सय ४५ जना साक्षर रहेको तथ्यांकमा छ । कुल जनसंख्याको ९५.२९ प्रतिशत साक्षर भएपछि घोषणा गरिएको वडाध्यक्ष प्रकाश रावलले बताए । उनले भने ‘सरकारले लिएको साक्षर घोषणा वर्ष २०७६ को अभियानलाई सफल पार्नका लागि वडाले सक्रियता देखाएको हो ।’


वडा नम्बर ९ मा १५ देखि ६० वर्षसम्मका जम्मा १ हजार २ सय ३८ जनसंख्यामा १ हजार १ सय ९२ जना साक्षर छन् । कुल जनसंख्याको ९६.२८ प्रतिशत साक्षर भएको वडाध्यक्ष विनोदकुमार विकले बताए । त्यस्तै वडा नम्बर ४ ले पनि साक्षर घोषणाका लागि सरकारले निर्धारण गरेमध्येका ८ सुचक पुरा गरेको जनाएको छ । वडाध्यक्ष सुरेन्द्र नाथका अनुसार ९५.३९ प्रतिशत साक्षरको जनसंख्या छ । वडा नम्बर २ रं ३ ले पनि शुक्रबार नै साक्षर घोषणा गरेका छन् ।


बडिमालिका नगरपालिकाका नगरप्रमुख पदम बडुवालले सरकारले लिएको सुखी नेपाली समृद्ध नेपालको नारा सफल पार्नका लागि गाउँ तथा नगर साक्षर बनाइरहेको बताए । ‘अब नगरपालिकालाई पनि चाँडै नै साक्षर घोषणाको तयारीमा छौ,’ उनले भने ।

प्रकाशित : असार २९, २०७६ १५:५३
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT