मुक्त हलियालाई घर

जिल्लामा १ हजार ६ सय ३३ मुक्त हलिया छन् । त्यसमध्ये गर्त वर्ष ७ सय ५७ को पुनःस्थापना भइसकेको छ ।
कान्तिपुर संवाददाता

बाजुरा — मुक्त हलियाको घरबासका लागि सरकारले उपलब्ध गराएको रकमले बाजुराका विभिन्न ठाउँमा नयाँ घर निर्माण भएका छन् । पुस्तौँदेखि खरको साना झुपडीमा बस्दै आएका हलिया परिवार अहिले आफ्नै जग्गा र  अरूसरहको घर हुँदा दंग छन् । 

मुक्त हलियाका लागि बुढीनन्दा नगरपालिका–५ मा निर्मित घरहरू ।तस्बिर : संगीता तिमल्सेना/कान्तिपुर

बुढीनन्दा नगरपालिका ५ को वीरसैन बस्ती अहिले रमणीय देखिन्छ । मुक्त हलियाको घरबासका लागि सरकारले रकम निकासा गरेपछि पुराना झुपडीका ठाउँमा नयाँ घर निर्माण हुँदा पुरानो बस्तीको रूप नै परिवर्तन भएको हो ।

वीरसैन बस्तीमा हलियाको रकमले २०७३ मा सम्पूर्ण हलियाका घर मर्मत गरियो । दोस्रो वर्ष २०७४ मा ३ दलित परिवारलाई छनोट गरी उनीहरूको पनि अहिले आफ्नै जग्गासहित घर पनि बनेको छ । २०७५ सालमा ५ जना निम्न आय भएका मुक्त हलिया छनोट गरी उनीहरूका लागि घर निर्माण कार्य सम्पन्न भएको हो ।

‘हुन त पुर्खौंदेखि हामी यही ठाउँमा बस्दै आएको भए पनि आफ्नो घरजग्गा नहुँदा हामीलाई निकै समस्या थियो,’ घर निर्माणपछि दंग परेका स्थानीय मुक्त हलिया कुम्भ विकले भने, ‘यसअघि हामीले साहूको कति हलो जोतरै चित्त बुझायौँ त्यो भनी साध्य नै छैन ।’ सरकारले अहिले हलियाका पीडामा केही आशा थपेको उनले बताए ।

रिथीहरूको जग्गामा हामी बस्दै आएको भए पनि बेलाबेलामा हामीलाई आफ्नो जग्गा खाली गर्नु भनेर साहूले धम्की दिने गरेका थिए । ‘अब भने ढुक्क भएका छौँ,’ हलिया तुला ल्वारले बताए । मुक्त हलिया आवास निर्माणका लागि सरकारले ‘घ’ वर्गमा परेकालाई २ लाख २५ हजारको पहिलो र दोस्रो किस्ता हस्तान्तरण गरेको छ ।

‘ख’ वर्गका हलियालाई ३ लाख २५ हजार प्रदान गरेको बुढीनन्दा ५ का गोरख चँदाराले बताए । ‘म ‘ख’ वर्गमा परेको थिएँ । पहिलो किस्तामा १ लाख २५हजार निकालेर जग्गा खरिद गरी ऋण निकालेर नयाँ घर निर्माण गरेको हुँ,’ उनले भने, ‘दोस्रो किस्ताको रकम लिनका लागि सदरमुकाम मार्तडी आएको छु ।’

‘घर निर्माण भएपछि निकै राहत भएको छ,’ मुक्त हलिया गोरख चँदाराकी श्रीमती रेला चँदाराले भनिन् । सँगै घर हुँदा, बस्ने ठाउँ साँघुरो हुँदा, दिनदिनै झगडाहुन्थ्यो अहिले सुनसान छ, शान्ति भएको छ ।’ जिल्लाको हिमाली गाउँपालिका, स्वामीकार्तिक गाउँपालिका, जगनाथ गाउँपालिका, बुढीनन्दा नगरपालिका र बुढीगंगा नगरपालिकामा मुक्त हलियाहरूको कार्यक्रम सञ्चालन छ ।

जिल्लामा १ हजार ६ सय ३३ मुक्त हलिया छन् । त्यसमध्ये गर्त वर्ष ७ सय ५७ को पुनःस्थापना भइसकेको छ । ४७ जनालाई जग्गा खरिद, ३६ जनालाई घर निर्माण र ६ सय ७६ जनालाई घर मर्मतको रकम भुक्तानी गरिसकेको मालपोत कार्यालय प्रमुख लक्ष्मी पाण्डेले बताए ।

यस आर्थिक वर्षमा ८ सय ६८ जनामध्ये जग्गा खरिदका लागि क र ख वर्गका ९५ जना, घर निर्माणका लागि क र घ वर्गका २ सय ३४ जना छन् । घर मर्मतका लागि ख र घ वर्गका ५ सय ३१ जना छन् । यो कार्यक्रम नेपालका १२ जिल्लामा लागू गरिएको छ । १२ जिल्लामध्ये बाजुरा जिल्ला पहिलो स्थानमा रहेको मुक्त हलिया समाज बाजुराका अध्यक्ष लालवीर सार्कीले बताए ।

प्रकाशित : असार १०, २०७६ १०:३४
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

बन्दै जलविद्युत् आयोजना

मनोज बडू

दार्चुला — सरकारले अत्तरिया–चमेलिया १३२ केभी राष्ट्रिय प्रसारण लाइन निर्माण गरेपछि दार्चुलामा जलविद्युत् आयोजना निर्माण बढेको छ । प्रसारण लाइन निर्माणले चमेलिया तटीय क्षेत्रमा जलविद्युत्मा निजी क्षेत्रको लगानी बढ्दै गएको हो । 

यो क्षेत्रमा राष्ट्रिय प्रसारण लाइन निर्माण भएपछि चमेलिया नदी र यसका सहायक नदीमा निजी क्षेत्रका व्यक्तिहरूले जलविद्युत्को क्षेत्रमा ठूलो लगानी लगाइरहेका छन् । केही आयोजना निर्माण सम्पन्न भइसकेको र केही निर्माणाधीन अवस्थामा छन् । केही निर्माण कम्पनीहरूले जलविद्युत् आयोजना निर्माणका लागि प्रक्रिया अगाडि बढारइहेको जनाएका छन् ।

अपीहिमाल गाउँपालिका ५ मकरिगाडमा १० मेगावाट क्षमताको मकरिगाड जलविद्युत् आयोजनाको निर्माण सुरु भएको छ । मकरिगाड हाइड्रोपावर प्रालिले निर्माण गर्न लागेको उक्त आयोजना दुई वर्षभित्र सम्पन्न गर्ने लक्ष्य राखेको आयोजनाले जनाएको छ । आयोजनाका अनुसार दुई अर्ब ५ करोड लागतमा निर्माण हुन लागेको उक्त आयोजनाले दुई वर्षभित्र विद्युत् उत्पादन गर्ने लक्ष्य राखेको मकरिगााड हाइड्रोपावर प्रालिका इन्जिनियर उपेन्द्रबहादुर चन्दले जानकारी दिए ।

सुरुमा आयोजनाले सन् २०१९ भित्र नै विद्युत् उत्पादन गर्ने लक्ष्य लिएको भए पनि आयोजना स्थलसम्म सडकको पहुँच नभएपछि निर्माण कार्य सुरु गर्न ढिलाइ भएको हो । ‘गत पुसबाट नै निर्माण कार्य थालनी गर्ने सुरुको योजना थियो,’ चन्दले भने, ‘पारिबगडबाट मकरिगाडसम्म सडक निर्माण नभएपछि पछाडि धकेलिएको हो ।’ अहिले मकरिगाडसम्म आयोजनाकै इक्युप्मेन्ट प्रयोग गरेर सडक निर्माण गरिएको उनको भनाइ छ । निर्माण सामग्री ढुवानीमा समस्या देखिएपछि आयोजनाले नै मकरिगाडसम्म सडक सम्याएको हो ।

पहिलो चरणमा आयोजनाले सिभिलतर्फको पावरहाउस निर्माणसुरु गरिएको छ । अपीहिमाल गाउँपालिका ५ कै खातीगाउँमुनि
ड्यामबाट ३ हजार २५० मिटरको दूरीबाट मकरिगाडमा पेनस्टक पाइपमार्फत पानी लिएर विद्युत् उत्पादन गरिनेछ । सुरुमा सिभिलतर्फको र केही समयपछि इलेक्ट्रोनिकल र मेकानिकलको काम सुरु गरिने चन्दले बताए ।

उनका अनुसार मकरिगाडबाट चमेलियाको बलाचसम्म डबल सर्किटको ३३ केभी प्रसारण निर्माण गरेर बलाचबाट राष्ट्रिय प्रसारण लाइनमा जोडिनेछ ।

जिल्लाकै अतिविकट अपीहिमाल गाउँपालिकामा अहिलेसम्म विद्युत् सञ्जालमा नजोडिएको यो आयोजना निर्माण भएपछि यसले गाउँपालिकामा विद्युत् विस्तार गर्न र स्थानीय सरकारलाई आम्दानीको स्रोत बन्न सक्ने स्थानीय कमलसिंह धामीले बताए । ‘यो क्षेत्रमा ठूलो लगानीको आयोजना निर्माण हुँदा स्थानीयले मजदुरीसँगै रोजगारी मिलेको छ,’ उनले भने, ‘यहाँको विकासमा पनि मद्दत पुग्ने देखिन्छ ।’ विद्युत् आयोजना निर्माणका कारण स्थानीयले आफ्नै क्षेत्रमा उत्पादन भएको विद्युत् उपभोग गर्न पाउनुका साथै विकाससँग जोडेको छ । आयोजनाकै कारण पारिबगडबाट मकरिगाडसम्मको सडक निर्माण भएको उनको भनाइ छ ।

चमेलिया नदीबाट ८५ मेगावाट क्षमताको माथिल्लो चमेलिया आयोजना निर्माण गर्न निजी क्षेत्रले चासो देखाएको छ । नेपाल सरकारको लगानीमा ३२ मेगावाट क्षमताको छत्तीगाड जलविद्युत्् आयोजना निर्माणबारे अध्ययन भइरहेको छ । निजी क्षेत्रबाटै निर्माण गर्ने गरी ४० मेगावाट क्षमताको माथिल्लो चमेलिया र २० मेगावाट क्षमताको तल्लो चमेलिया निर्माणबारे समेत अध्ययन भइरहेको छ ।

यसअघि ३० मेगावाट क्षमताको चमेलिया जलविद्युत् आयोजना निर्माण सम्पन्न भइसकेको छ । चमेलियासम्म १३२ केभीको राष्ट्रिय प्रसारण लाइन निर्माण भएपछि नौगाड हाइड्रोपावर कम्पनी लिमिटेडले साढे ८ मेगावाटको विद्युत् उत्पादन गरिसकेको छ । ८ मेगावाट विद्युत् उत्पादनको अन्तिम तयारीमा रहेको कम्पनीले जनाएको छ । अपी हिमाल गाउँपालिका भएर बग्ने चमेलिया नदीसँगै छत्तीगाड, छुमछुमगाड, मज्जेगाडलगायत खोलाबाट विद्युत्् उत्पादन गर्न सकिने अत्यधिक सम्भावना छ ।

प्रकाशित : असार १०, २०७६ १०:३१
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्