आत्मनिर्भरका लागि बाख्रा उपहार

कान्तिपुर संवाददाता

बैतडी — यहाँका स्थानीय तहहरूले महिलाहरूलाई आत्मनिर्भर बनाउन विझिन्न कार्यक्रम सञ्चालन गरिरहेका छन् । यसै त्रममा दोगडाकेदार र सुर्नया गाउँपालिकाले एकल महिलाहरूलाई बाख्रा उपहार कार्यक्रम आरम्भ गरेको छ ।

बैतडीको सुर्नया गाउँपालिकामा महिलालाई बाख्रा वितरण गर्दै उपाध्यक्ष लीला विष्ट । तस्बिर : तृप्ति/कान्तिपुर

हरेक वडाबाट २ जना छनोट गरिएको दोगडाकेदार गाउँपालिका अध्यक्ष चक्र कार्कीले बताए । ‘आर्थिक अवस्था कमजोर भएकालाई छानेका हौं । ८ वडाका १६ जनालाई उन्नत जातका ८० बाख्रा दिएका छौं,’ उनले भने, ‘एक जनालाई ५ वटा भाग परेका छन् ।’ कार्कीका अनुसार खरी र बोयर जातका बाख्रा उपलब्ध गराइएको छ ।

सुर्नयाले पनि वडा २ का ४० महिला कृषकलाई बाख्रा वितरण गरेको छ । पातालभूमेश्वर लघु उद्यमशील महिला कृषक समूहमा आबद्ध महिलालाई बाख्रा उपलब्ध गराइएको हो । एकल भएपछि घरको आर्थिक अवस्था कमजोर हुने र जीवनयापन गर्न टेवा पुगोस् भनेर बाख्रा उपहार दिएको दोगडाकेदार गाउँपालिका उपाध्यक्ष पार्वती कार्की बताउँछिन् ।

आर्थिक अभावकै कारण समाजमा हेलाहोचो हुन नपरोस् भनेर सुर्नया गाउँपालिकाले पछाडि परेका र विपन्न समुदायका लागि विभिन्न कार्यक्रम सञ्चालन गरिरहेको उपाध्यक्ष लीला विष्टले बताइन् । ‘आर्थिक रूपमा आत्मनिर्भर भए महिलामाथि हुने हिंसा पनि कम हुने देखिन्छ,’ उनले भनिन्, ‘बाख्रासँगै ६० दिनको तालिमसमेत दिएका छौं ।’

व्यावसायिक रुपमा बाख्रा पालन गरी आम्दानी बढाउने भन्दै महिलाहरूले खुसी व्यक्त गरेका छन् । सुर्नया २ की सीता विष्टले भनिन्, ‘यिनै बाख्राबाट राम्रो आम्दानी गरी देखाउने सोच छ ।’

प्रकाशित : जेष्ठ १७, २०७६ १०:०६
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

सुकुल भोजमा नेवाः सुन्दरी

सुशीला तामा‌ङ

काठमाडौँ — परालले बुनेको सुकुल, सालको पातको टपरी । बुधबार दिउँसो च्यासलस्थित ज्यापू प्रज्ञा भवनको भुइँतलामा लस्करै बसेका थिए नेवा सुन्दरीहरू ।

ललितपुरको ज्यापू समाज भवनमा नेवारी भोज खाँदै मिस नेवाः २०१९ का सहभागी । तस्बिर : बिजु महर्जन/कान्तिपुर

बढ्दो क्याफे संस्कृति र पार्टी प्यालेसका कारण पुरानो खाद्य परम्परा हराउँदै गइरहेको बेला यी युवतीहरूले नेवार परिकार आफै बनाएर भोज लगाएका हुन् । नयाँ पुस्तामा परम्परागत ज्ञान हस्तान्तरणको ध्येयसहित मिस नेवाः ११३९ का सहभागीहरू ‘लप्टे भोय’ (टपरी भोज) मा जुटेका हुन् ।

नेवार संस्कृतिकर्मी हेमा मानन्धरका अनुसार सुकुलमा बसेर लस्करै भोज खाने परम्परालाई ‘लप्टे भोय’ या ‘सुकु भोय’ भनिन्छ । आधुनिक जीवनशैली र तीव्र सहरीकरणका कारण यो चलन विस्तारै हराउँदै गइरहेको छ ।

बिहे, व्रतबन्ध या मृत्यु संस्कार परम्पराको बेला गुठियारमाझ भव्य भोजको परम्परा रहे पनि नयाँ पुस्ता पुरानो खाना संस्कृतिबाट बिस्तारै टाढिँदै छ । डेढ दशकदेखि आफ्नो समुदायको यस्तै मौलिक संस्कृति, रीतिरिवाज, भाषा र भेषभूषाप्रति सचेतना जगाउन उनैको पहलमा सुरु भएको मिस नेवाः अहिले चौधौं संस्करणमा चलिरहेको छ ।

अघिल्लो साता लाख बत्ती बाल्ने नेवारी परम्परा पछ्याउँदै मिस नेवाःका सहभागीहरू ललितपुरस्थित महालक्ष्मीस्थान पुगेका थिए । त्यहाँ उनीहरूले हिन्दु र बौद्ध दुवै परम्पराअनुसार लाखबत्ती बाले, पुरेत राखेर होम गरे ।

बिहीबार ज्यापू गुठी भेला भएका उनीहरूले नेवारी खाद्य परम्पराको ज्ञान मात्रै लिएनन्, उनीहरू आफैंले पकाए, खुवाए अनि खाए । भोज बनाउने कार्यमा सबै प्रतिस्पर्धीलाई निर्धारित समयमा नै खाना तयार गर्न समयसीमा तोकिएको थियो ।

अजुमी शाही बारा बनाउन व्यस्त थिइन् भने यता नितु डंगोल र सुजिना श्रेष्ठ छोइला बनाउनतिर लागेका थिए । अर्कोतिर रोजी गुभाजू ड्याकुला (पकाएको मासु) चलाउँदै थिइन् । अरूले बनाएको खानु र आफैँ पकाउनुमा धेरै फरक रहेको बताउँदै थिइन् मिस नेवाःमा सहभागी युनिशा शाही । ‘अरूले बनाएको खाँदा स्वाद मात्रै थाहा पाइन्थ्यो,’ उनले भनिन्, ‘अहिले विधि नै सिकियो ।’

नेवारी भोजमा कुन खाना पहिले र कुन पछि राख्ने भन्ने ज्ञान सबैभन्दा पहिले सिक्नुपर्ने उनले अर्का सहभागी रेफिना श्रेष्ठले सुनाइन् । भोजभन्दा अघि थोरै भगवानको नाममा छुट्याएर राख्न सिकाउँदै थिइन्, रत्नराज्य लक्ष्मी क्याम्पसका सहप्राध्यापक विमला शाक्य ।

उनका अनुसार खानु अघि टपरीको छेवैमा भगवानको नाममा थोरै खानेकुरा छुट्याएर राख्ने प्रचलन नेवार समुदाय अझै छ । ‘यसमा वैज्ञानिक कारण पनि छ,’ उनले भनिन्, ‘थोरै खाना भुइँमा राखिदिए बाहिरका कीरा त्यहीँ भुल्छन् । र, खानाकै कारण स्वास्थ्यमा संक्रमण आउने जोखिम कम हुन्छ ।’

खाना तयार भएपछि सबै प्रतिस्पर्धीले आमने सामने दुई पंक्ति बनाएर सुकुल बिछ्याए । लस्करै लप्टे (टपरी) राखे । भोजमा सामेलहरू बस्न थाले । सबैभन्दा पहिलो चिउरा, त्यसपछि क्रमशः भटमास, बारा, गेडागुडी, मासुका परिकार ।

खाइसकेपछि अन्त्यतिर आइपुग्यो दही । ‘अन्तिममा दही खानै पर्छ,’ सहप्राध्यापक शाक्यले भनिन्, ‘यसले पाचनप्रक्रियालाई सहज बनाउँछ ।’ अहिले जताततै फास्टफुड कल्चर हुर्केको बताउँदै स्वास्थ्य र पाचन प्रक्रियाको हिसाबले पनि वैज्ञानिक रहेको नेपाली खाद्य परम्परा संकटमा पर्दै गएको पनि चिन्ता थियो ।

मिस नेवाः आयोजक नेप्लिज फेसन होमकी अध्यक्षसमेत रहेकी हेमाले उनको चिन्तामा सही थपिन् । ‘त्यही भएर हामीले मिस नेवाःलाई सौन्दर्यप्रधानभन्दा पनि संस्कृतिप्रधान बनाएका छौं,’ उनले भनिन् ।

यही जेठ ३१ गते अन्तिम प्रतिस्पर्धा हुने मिस नेवाःको चौधौं संस्करणमा काभ्रे, सिन्धुपाल्चोक, भक्तपुर, ललितपुर, काठमाडौं जिल्लाका १७ प्रतिस्पर्धी छन् । भोजमा सहभागी काभ्रे बनेपाका अशोक श्रेष्ठले मौलिक खानेकुरालाई बजारमा आधुनिक ढंगले प्रवर्द्धन गर्न यस्ता अभियानले सघाउने बताए ।

प्रकाशित : जेष्ठ १७, २०७६ ०९:५०
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
×