क्याम्पसको जग खन्दा भेटिए गहना

मेनुका ढुंगाना

अछाम — अछामको साँफेबगर नगरपालिका २ श्रीकोटमा क्याम्पस भवनको चार कोठे जग खन्ने क्रममा वैशाख १९ गते जमिनमुनि सुनचाँदीका गहना भेटिएको ठाउँमा अहिलेसम्म पनि भेटिने क्रम जारी छ ।

अछामको, श्रीकोटमा जग खन्ने क्रममा भेटिएका सुनचाँदीका गहना । तस्बिर : मेनका/कान्तिपुर

जग खन्ने ७ कामदारले फेला पारेको बारे गहना भागबन्डामा मिलेमतो हुन नसकेपछि बाहिर आएको वडा नम्बर २ का अध्यक्ष कालुसिंह कुवँरले बताए । ‘सोमबारसम्म १ सय ५० तोला सुन र ८ किलो चाँदीका पुराना बहुमूल्य गहना र केही चाँदीका सिक्का तथा सुनका टुक्रा भेटिएको छ । २४ जनाले अहिले माटो चाल्ने काम गरिरहेका छन्,’ कुँवरले भने, ‘क्याम्पसको जग खन्न लागेको बेला यति धेरै सुन चाँदी भेटियो । अहिले सबै सुन छान्नमा व्यस्त छन् ।’

वडा अध्यक्ष कुँवरकाअनुसार अनुसार ६ पटकसम्म माटो चाल्दा पनि सुन चाँदी भेटिरहेको छ । ‘पहिलो पटक हातले छान्यौं, दोस्रो पटक कोदालोले छान्यौं, तेस्रो पटक मोटो जालीले चाल्यौं । तीन पटकसम्म मसिनो जालीले छानिरहेका छौं । त्यहि माटोमा जति छान्यौं त्यति धेरै अझै भेटिदै छ’ उनले भने, ‘अहिले साँफेबगरको प्रहरी चौकी र इलाका प्रहरी कार्यालयले २४ घण्टा नै सुन चाँदी भेटिएको ठाउँलाई निगरानी गरीरहेको छ ।’

उनका अनुसार ७ जना मजदुरलाई १० दिन हिरासतमा राखेर २९ गते तारिखमा छुटेका छन् । ‘सात जना मजदुरलाई प्रहरीले नियन्त्रणमा लिएपछि भेटिएको १३ तोला सुन जिल्ला प्रहरी कार्यालयमा राखिएको छ । बाँकी रहेको १ सय ३७ तोला सुन र ८ किलो चाँदी इलाका प्रहरी कार्यालय साँफेबगरमा राखिएको छ’ वडाअध्यक्ष कुवँरले भने, दिन भरी भेटिएको सुन प्रहरी, जनप्रतिनिधि र सरोकारावालाले मुचुल्का उठाएर इलाका प्रहरी कार्यालयमा राख्ने गरेको छ ।’

तर सुन चाँदी भेटिने क्रम जारी रहेकाले प्रहरीले सुरक्षाको कारण देखाउदै जिल्ला प्रहरी कार्यालयमा पठाउने कुरा अगाडी बढाएको छ ।’ उनका अनुसार इप्रकामा राखिएको सुन चाँदीमा लगाएको तालाको साँचो प्रहरी, सशस्त्र प्रहरी र जनप्रतिनिधि गरी तीनवटै निकायसँग रहेको छ ।

विसं १४२४ मा अछाममा ४० वटा कोट (दरबार) रहेको इतिहास छ । ति ४० वटा दरबार मध्ये सबैभन्दा ठुलो दरबार साविकको जाल्पादेवि गाविसको श्रीकोटमा रहेको किवदंती रहेको जानकारहरू बताउँछन् । त्यहि श्रीकोटमा राजा सूर्य मल्लको दरबार रहेको इतिहास छ ।

बिसं १४०९ मा डोटीलाई राजा निरय पालले स्वतन्त्र घोषणा गरेपछि उनको प्रभावलाई नष्ट पार्न र सिंजाको पकडमा डोटीलाई पार्न सूर्य मल्ल श्रीकोटमा दरबार बनाएर बस्न थालेपछि त्यस बेला सो ठाउँलाई सूर्यकोट दरबार भन्न थालिएको स्थानीय झुपि रावलले बताइन् । स्थानीयका अनुसार अहिले पनि श्रीकोट आससपासका क्षेत्रमा काटे नाउ, प्यारको कुवा रैने कुवा , गौंतिहामको कुवा, किर्तीखम्म, टिकको टाउको ,बाजी कुटि लगायतका राजाको चिनारी रहेका छन् ।

श्रीकोटमै संग्रहालय बनाउन माग
श्रीकोटमा भेटिएका सुन चाँदीका गहनालाई श्रीकोटमा नै संग्रहालय बनाएर राख्न स्थानीयले माग गरेका छन् । ‘यो अछामका पुर्खाको सम्पत्ति हो । यसलाई सुरक्षित रुपमा राख्न र संरक्षण गर्नको लागि यहिँ संग्रहालय बनाउनु पर्छ’ स्थानीय शान्ता कुवँरले भनिन्, ‘धार्मिक पर्यटकिय क्षेत्रको रुपमा विकास गर्नको लागि पनि यसले सहयोग पुर्‍याउछ ।’

पुरातत्व विभागले लगेर थन्क्याएर राख्न नहुने र अछाममै राख्नको लागि पहल सुरु गरेको स्थानीय बताउँछन् । यहाँ सुन चाँदी भेटिएको मात्रै होइन् । श्रीकोटको आफ्नै छुट्टै महत्व छ । यहाँ अन्य ऐतिहासिक भौतिक संरचना छन् । त्यसको प्रचारप्रसारको लागि पनि अछाममै राख्नुपर्छ ।’ स्थानीय सत्य स्वारले भनिन् ।

संग्रहालय बनाएर भेटिएका गरगहना अछाममै राख्ने कि पुरातत्व विभागमा लैजाने भन्ने विषयमा अहिलेसम्म कुनै छलफल नभएको पुरातत्व विभागका संग्रहालय अधिकृत काजी प्याकुरेलले बताए । ‘यहाँ जुन गरगहना भेटियो त्यो अत्याधिक महत्वपुर्ण हो । यसको महत्व तोला र किलोमा मापन गर्न सकिदैन ।’ उनले भने, ‘यसअघि यस्तै धातु जुम्लामा पनि भेटिएको थियो । त्यसलाई राष्ट्रिय मुद्रा संग्रहालयमा राखिएको छ । अछाममा भेटिएको गरगहना र सिक्का कहाँ राख्ने भन्ने बारेमा राष्ट्रिय स्तरमै सरोकारवालासँग छलफल हुनेछ ।’

प्रकाशित : वैशाख ३१, २०७६ १०:५०
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

चुरेमा डढेलो

मोहन बुढाऐर

धनगढी — चुरे क्षेत्रको वनमा भीषण आगलागी भएको छ । भिरोलो क्षेत्रमा लागेको डढेलो नियन्त्रणभन्दा बाहिर रहेको जिल्ला वन डिभिजन कार्यालयले जनाएको छ । 

स्थानीय बासिन्दाकाअनुसार कैलालीको चुरे, मोहन्याल गाउँपालिका अन्तरगत पर्ने चुरेको राष्ट्रिय तथा सामुदायिक वनमा भीषण आगलागी भएको छ । चुरेको फेद भावर क्षेत्रमा पनि आगलागी भएको छ । गोदावरी नगरपालिका ४ मा पर्ने सेती सामुदायिक वनको खण्ड क र ख का विभिन्न ठाउँमा ब्यापक डँडेलो छ ।

त्यस्तै खानी डाँडा, सहजपुरमा ३ दिनदेखि आगलागी भइरहेको छ । तराईको बसन्ता जैविक मार्गको केहि ठाउँमा पनि आगलागी भएको स्थानीयले बताएका छन् । सल्ला र साल भएको वन क्षेत्रमा भएको आगलागीले साना ठुला रुखहरू जलेर नष्ट भएका छन् । वन्यजन्तु र पंक्षीहरूको बासस्थान रहने बुट्यान झाँडी पुरै नष्ट भएको छ ।

केही संख्यामा पंक्षी र बन्यजन्तुसमेत मरेको स्थानीयले बताएका छन् । वडा नम्वर ४ का सदस्य शेर बहादुर घर्तिमगरकाअनुसार सयौं हेक्टर वन क्षेत्रमा आगलागी भएको छ । तेघरी सामुदायिक वनका पुर्व अध्यक्ष कैलासकुमार जोशीले ५ दिनदेखि चुरेमा भिषण आगलागी भइरहेको बताए । उनले वनमा लागेको आगो नियन्त्रणका लागि सरकारी निकायबाट कुनै पहल नभएको बताए ।

‘आगलागीको घटनामा सरोकार पक्षको गम्भिर ध्यान पुग्न नसक्नु दुखद कुरो हो’ उनले भने, ‘यो प्रचण्ड गर्मिमा सल्ला र सालको रुखमा आगो सल्कदै गएर जंगल खरानीमा परिणत हुने अवस्था छ ।’ उनले नजिकका बस्तीमा पनि आगो सल्कन सक्ने खतरा रहेको बताए ।

डडेलो फैलिएको वन क्षेत्रमा नियत बस कसैले आगो लगाएको उनको अनुमान छ । ‘वन क्षेक्रमा आगो लगाएर अतित्रमण क्षेत्र बढाउने नियतले आगो लागेको देखिन्छ’ उनले भने, ‘ कतै आफै पनि आगो लागेको हुन सक्छ ।’

जिल्ला वन डिभिजन कार्यालयका अधिकृत रामचन्द्र कँडेलले चुरेको विभिन्न ठाउँमा आगलागी भइरहेको सूचना प्राप्त भएको बताए । आगो नियन्त्रणका लागि जिल्ला डिभिजनबाट आगो निभाउने औजार सहित प्राविधिक टोली घटना स्थलतर्फ पठाई सकेको पनि बताए ।

‘चुरेको भिरोलो क्षेत्रमा आगो फैलिएकोले नियन्त्रण गर्न मुस्किल भएको छ’ उनले भने, ‘तराईमा ठुलो वन क्षेत्रमा आगलागी नभएकोले स्थानीय समुदायको सहयोगमा आगो नियन्त्रण हुदै आएको छ ।’ उनले वन जंगलभित्र घाँस दाउरा गर्न जानेबाट आगलागी भएको बताए । ‘खानीडाँडा र सहजपुर क्षेत्रमा बसका यात्रुहरूबाट आगो सल्केको हुन सक्छ’ डिएफओ कँडेलले भने, ‘सुख्यायाममा चुरोटका ठुटाहरू जंगल क्षेत्रमा फाल्दा आगलागी हुन गरेको छ ।’ कैलालीको ठुलो वन क्षेत्र बर्षनी यो गर्मी मौषममा आगलागीबाट नष्ट हुँदै गएको छ ।

प्रकाशित : वैशाख ३१, २०७६ १०:४९
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्