३ वर्षमा १६३ बालविवाह

मोहन शाही

डोटी — मुक्त हलिया परिवारकी रूपा कोली झट्ट हेर्दा पाको उमेरकीझैं लाग्छिन् । चैतमा मात्र उनको उमेर २० वर्ष पुग्यो । खस्रो गाला र दुब्लो ज्यानकी उनी दिपायल सिलगढी नगरपालिका ७ उडीतोलास्थित घरमा शनिबार साँझ ८ महिनाकी छोरीलाई दूध चुसाउँदै थिइन् ।

कलिलै उमेरमा आमा बनेका दिपायल सिलगढी नगरपालिका-७ का रूपा र मन्नी कोली सन्तानका साथ । तस्बिर : मोहन/कान्तिपुर

छेउमै दुई वर्षको छोरा खेलिरहेका थिए । सरकारले उपलब्ध गराएको हलिया पुनःस्थापना कार्यक्रम अन्तर्गत ५ लाख २५ हजार रुपैयाँबाट सानो जस्तापाताको घर बनाएर उनका श्रीमान् भारत पसेका छन् ।

कलिलै उमेरमा २ सन्तानकी आमा भएकी रूपालाई बालविवाहले हाँस्ने, खेल्ने उमेर सकिएको पत्तै मिलेको छैन । 'आमाबुवाले सानैमा बिहे गरिदिए, उहाँहरूको बोझ बनेर माइत बस्नु छोरीको धर्म होइन', छोरासँगै छोरीलाई काखीमा च्यापेर उनले भनिन्, 'हाम्रातिर मेरोमात्र होइन, सबैको यही उमेरमा बिहे हुने भएकाले कुनै अनौठो लाग्दैन ।'

उनकै घरछेउमा बस्छिन्, मन्नी कोली । उनी २४ वर्षकी भइन् । कलिलै उमेरमा उनका ३ सन्तान भइसकेका छन् । जेठी छोरी ५ वर्षकी भइसकी । सरकारको सहयोगबाट घर र जग्गा मिले पनि ३ सन्तान पाल्नश्रीमान्लाई भारत पठाएको व्यथा उनले सुनाइन् ।

आफूहरूको समुदायमा बालविवाहका कारण परेका असरहरूबारे जानकारी भए पनि त्यसलाई सहेर जीवनयापन गर्नु उनी आफ्नो कर्तव्य सम्झन्छिन् । 'हामी ८ भाइबहिनी थियौं, गरिब र वृद्ध आमाबुवाले सबैलाई पाल्न सम्भव पनि छैन' मन्नीले भनिन्, 'महिनावारी भएपछि छोरीलाई विवाहका लागि तयारी भइहाल्छ, आमाबुवाको विपत् देखेपछि बिहे गर्नुपर्ने छोरीमान्छेको नैतिकता नै भइहाल्छ ।'
सुदूरपश्चिममा बालविवाह अझै पनि कायम छ ।

विशेषगरी गरिब, विपन्न र शिक्षाबाट वञ्चित रहेका परिवारमा बालविवाह बढ्दै गएको छ । सामुदायिक विकास केन्द्र नामक एक गैरसरकारी संस्थाको सहयोगमा दिपायल सिलगढी नगरपालिका ८ का जनप्रतिनिधिहरूले गरेको एक सर्वेक्षणबाट यो पुष्टि हुन्छ ।

वडाध्यक्ष रामबहादुर खड्काका अनुसार बालविवाह घट्नुको साटो बढ्दै गएको तथ्यांक आफूहरूले फेला पारेको बताए । उनले ३ वर्षको अवधिमा १ सय ६३ वटा बालविवाह भएको बताए । जिल्ला सदरमुकाम नजिकै रहेको उक्त वडामा बालविवाह ३ वर्षदेखि क्रमशः उकालो लागिरहेको छ ।

सर्वेक्षण अनुसार ०७३ मा ३८, ०७४ मा ५६ र ०७५ सालमा ६९ जनाको बालविवाह भएको छ । सर्वेक्षणमा सहयोग गर्दै आएको सामुदायिक विकास केन्द्रका सामुदायिक विकास परियोजना जिल्ला संयोजक एकराज बडूले भने, बालविवाहको अवस्था चिन्ताजनक छ, प्रत्येक वर्ष बढ्दै छ, बालबिहेलाई समाजले पनि मौन स्वीकृत दिएको देखिन्छ ।'

२०७३ वैशाखदेखि ०७५ चैतसम्म १ सय ३३ जना बालिका र २७ जना बालकले बालविवाह गरेका छन् । जिल्ला संयोजक बडूले भने, 'विवाह गर्ने १४ देखि १९ वर्षका धेरै छन्,' बालविवाह पारिवारिक परिस्थिति, सामाजिक संजाल तथा सूचना प्रविधिहरूको दुरुपयोग मुख्य रहेको सर्भेक्षणमादेखिएको छ । वडाध्यक्ष खड्काले ४ वर्षभित्र बालविवाहलाई निरुत्साहित हुने गरी प्रभावकारी योजना ल्याउने बताए ।

यस्तो बालविवाहले आमा तथा सन्तानहरूको शारीरिक अवस्था कमजोर बनाउने गरेको छ । बढी सन्तान जन्माउँदा पाठेघर खस्ने, बिभिन्न रोगहरूले संक्रमण हुने, शरीर कमजोर हुने गरेका छन् । दिपायल सिलगढी नगरपालिकाका सामाजिक विकास अधिकृत रमेश जोशीले नगरको वडा नम्बर ९ मा सय जना जति बालबालिकामा गरेको अर्को एक सर्वेक्षणमा २० प्रतिशत अभिभावकहरूका ७ सन्तान रहेको भेटिएको छ ।

५० प्रतिशत दम्पतीको ४ देखि ६ जना र ३० प्रतिशतको ३ जनासम्म सन्तान रहेको तथ्यांक फेला परेको सामाजिक विकास अधिकृत जोशीले बताए । उनले बालविवाह गर्ने दम्पतीकाबढी सन्तान जन्मिने गरेको जानकारी दिए ।

प्रकाशित : वैशाख २९, २०७६ ०९:२५
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

झाडापखालाका बिरामी बढ्दै

मोहन शाही

डोटी — आदर्श गाउँपालिका १ का १५ जना शनिबार झाडापखालाले सिकिस्त भए । उनीहरू दिपायलस्थित शैलेश्वरी अस्पतालमा उपचारका लागि पुगे । बिरामी बाख्राको मासु खाएर सिकिस्त भएका उनीहरू उपचारपछि घर फर्किएको अस्पतालका निर्देशक आइजंग कुँवरले बताए । 

चैत महिनाको अन्ततिर दिपायलस्थित सेती प्राविधिक अस्पतालका बिद्यार्थी झाडापखालाले लापरेपछि शैलेश्वरी अस्पतालमा भीड बढेको थियो । 'छात्राबासमा बस्ने अधिकांस बिरामी भएर थला पर्‍यौ' सिभिल ओभरसियर अध्ययनरत शारदा धामीले भनिन्, 'खाना र पानीमा केही खराबी भएर हुन सक्छ ।'

पछिल्लो समय डोटीमा झाडापखालाका बिरामीबढेका छन् । दिपायल, सिलगढी, राजपुर स्थित अस्पताल, मेडिकल र क्लिनिकहरूमा बिरामी आउन थालेका छन् । सबै भन्दा बढी बिरामी शैलेश्वरी अस्पतालमा आएका छन् । स्वास्थ्य संघसंस्था र निजी मेडिकल क्लीनीकहरूमा दैनिक झाडापखालाका बिरामीहरू बढ्ने गरेको जिल्ला अस्पताल डोटीका मेडिकल अधिकृत डा. भूषण मिश्रले बताए ।

सलाइनपानी चढाउने गरि बेड भर्ना हुन जिल्ला अस्पतालमा दैनिक ४/५ जना बढीरहेका छन्' मिश्रले भने, 'बिगत भन्दा यो बर्ष बिरामी हृवात्तै बढीरहेका छन् ।' उनले खानेपानी र खानपानमा ध्यान दिनुपर्ने सुझाव दिए । ग्रामिण क्षेत्रमा पनि झाडापखालाका बिरामी बढेका छन् । मौसम परिवर्तनसंँगै केहिदिन परेको पानी खाल्डाखुल्डीमा जम्मा भएको र त्यही पानी पिउनाले पनि झाडापखालाका बिरामी बढेको अनुमान स्वास्थ्यकर्मीको छ ।

प्राय बिरामी हुनेमा महिला, बालबालिका र बृद्धबृद्धा छन् । 'दुईदिनभयो दैनिक ५/६ पटक पातलो दिशा भइरहेको छ,' केआईसिंह ६ सेलनाकी खन्टी नेपालीले भनिन् ,'ज्यान एकदमै कम्जोर भएको छ, मेडिकलमा उपचार गर्दा केही सुधार भएको छ ।' घरमै उनकी छोरी र बुहारी पनि झाडापखालाले थलिएका छन् । सलेनामै ऐलेन मेडिकल क्लिनिक संचालन गरेका अर्जुन बलायरले दैनिक झाडापखालाका बिरामीहरू बढ्दै गएको बताए ।

प्रकाशित : वैशाख २६, २०७६ १०:२२
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×