होलिमा झुम्यो पश्चिम

तराईका कैलाली र कञ्चनपुर तथा अन्य पहाडी जिल्लाका बासिन्दा बिहानै देखि रंगमा रंगिए । आफन्त र शुभचिन्तकहरूलाई अबिर दले । अंकमाल गर्दै होलिको शुभकामना आदानप्रदान गरे । 
सुदूरपश्चिम ब्युरो

धनगढी — सुदूरपश्चिम बुधवार होली पर्वको उल्लासमा झुमेको छ । बिभिन्न जातजाती र समुदायले आफ्नै मौलिक परम्परा अनुसार होलि पर्ब मनाए ।

धनगढीको बेलीमा स्थानीय रानाथारु समूदाय परम्परागत रुपमा होली मनाउदै (माथि) र अछामको मंगलसेनमा होली खेल्दै स्थानीय । तस्बिर : कान्तिपुर

तराईका कैलाली र कञ्चनपुर तथा अन्य पहाडी जिल्लाका बासिन्दा बिहानै देखि रंगमा रंगिए । आफन्त र शुभचिन्तकहरूलाई अबिर दले । अंकमाल गर्दै होलिको शुभकामनाआदानप्रदान गरे ।

कैलालीमा परम्परागत पोशाकमा देखिए, रानाथारु समूदाय । उनीहरूले बजार क्षेउको आफ्नै वस्तीहरूमा होली खेले । नाचगान गर्दै धुमधामसम्म मनाइने होलीले अन्य समूदायको पनि मन खिचेको देखियो । भातृत्व र भाइचाराको पर्ब मानिन्छ, होलि । होली यो समूदायका लागि पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण पर्ब हो । एक–आपसमा अंकमाल गर्दै वर्षभरि भएको सत्रुता र रिस राग मेटाउने पर्वका रुपमा पनि रानाथारु समूदायले होलीपर्वलाई उपयोग गरे ।

रानाथारुको होली सातासम्मै चल्छ । यो समूदायका महिला, पुरुष एकै ठाउँ भेला हुन्छन् । एकैनासको पोशाकमा मौलिक गीत गाउँदै ढोलकको संगीतका साथ उनीहरू आफ्नो समूदायका घरघरमा पुग्छन् । यो समूदायले मनाउदै आएको होली पर्वमा भगवान श्रीकृष्ण र राधाले होली पर्वमा गाएका प्रेम प्रशंग समेटछन् ।

होली बजार
रंगहरूको पर्व मानिन्छ, होली । पर्बका अवसरमा सुदूरपश्चिम प्रदेशको ठुलो बजार धनगढी होली मार्केट बनेको छ । बजारका अन्य पसल बन्द भएपनि अबिर, पिच्कारी र होलि अंकित चित्र भएका लुगाको ब्यापार बढेको हो । पछिल्लो समय ‘हेप्पी होलि’ लेखिएका टि–र्सट बिक्री बढेको छ । सेतो टि–सर्टमा रंगहरू छर्केर रमाईलो गर्ने लहर बढेको ब्यापारी ऋषी पौडेलले बताए । ‘२ दिनमा लाखौंको टि–र्सट बिक्रि हुन्छन । एउटै पसलमा एक हजार थानभन्दा बढी टिसर्ट बिक्रि भए,’ उनले भने ।

धनगढी सुदूरपश्चिम प्रदेशको ब्यापारिक ‘हब’ हो । पछिल्ला दिनमा यहाको होली मार्केट फस्टाएको छ । रंगहरूको पर्व होलीमा रंगको ब्यापार पनि हात्तै बढेको अर्का ब्यापारी लाल बहादुर रावलले बताए । ‘२ दिनमा १ करोड बढीको रंग र पिच्कारी बिक्री भएको अनुमान छ ।

होली रमाईलो पर्व भएकाले रेष्टुरेन्ट खुबै चले,’ उनले भने । बजार चम्किने भनेकै स्थानीय पर्व र बिशेष अवसरमा हो । बिभिन्न जातजातीको सरोबरी बसोबास रहेको सुदूरपश्चिमका २ जिल्ला कैलाली र कञ्चनपुरमा २ दिनसम्मै होली मनाइन्छ । बुधवार यी दुई जिल्लामा सरकारी बिदा थिएन । यहा बिहीवार मात्रै होली विदा दिइएको छ ।

हराउदै मौलिकता
दार्चुलामा पनि निकै उत्साह र उल्लासपुर्बक फागु पूर्णिमा (होली पर्व) मनाइएको छ । विभिन्न समुह बनाएर होली खेलिरहेका र रङ दलीरहेका दृष्य दिनभर देखिए । पछिल्ला दिनमा भने होलिको मौलिकता हराउदै गएकोमा पुरानो पुस्ता चिन्तित छ ।

गाउँघरमा मौलिक गीत गाएर, नाचेर होली खेल्नुको सट्टा वनभोज जानेको जमात बढदै गएको छ । युवापुस्ताले आफ्नै परम्परा र संस्कारलाई महत्व दिनुको साटो रमाइलोका लागि मात्र होली खेल्ने चलन बढेको छ ।

सहरी क्षेत्रमा राजनीतिक दलमा आवद्ध संघसंगठन, आमा समुह, पत्रकार र कर्मचारी मिलेर छुट्टाछुट्टै समुह बनाएर होली खेले । रङहरूको पर्व होली पुर्णिमासम्म धुमधाम मनाइन्छ । होली पर्वमा विशेषगरी मादल र झ्यालीको तालमा कनैया होली कथा गाउने, नाच्ने, गाउने, एक आपसमा रंग दल्ने, लोला हान्ने लगायतका गतिविधि हुन्छन ।

समूह बनाएर खेलिने होलीमा भेटी स्वरुप हजारौ रुपैया जम्मा हुने गरेको छ । यसरी होली खेलेर संकलन भएको रकमबाट बनभोज जाने र बचत रकमले विभिन्न सामाग्रीहरू खरिद गर्ने चलन छ ।

प्रकाशित : चैत्र ७, २०७५ ०९:५७
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

सखियो चलो जनकपुर...

भवानी भट्ट

कञ्चनपुर — पाका पुरुष एकैनासको पोशाक लगाएर रंगिएका छन् । उनीहरू गोलो घेरामा उभिएर मधुरो स्वरमा गीत गाइरहेका छन् । गीतअनुसार नै शरीर र खुट्टाको ताल मिलेको छ ।

कञ्चनपुरको महेन्द्रनगरमा रुपाली होली खेल्दै स्थानीय । तस्बिर : कान्तिपुर

गोलाकार बिचमा मादल र ढोलक बजाउनेहरू रमाइरहेका छन् । उनीहरूलाई दिउसोको चर्को घामको प्रवाह छैन । महेन्द्रनगरको गोबरियाक्षेत्रमा देखिएको रुपाली होलीकोरुप हो यो ।

डडेलधुराको रुपाल क्षेत्रबाट बसाइसराई गरेर यहा आएकाहरूले वर्षौदेखि यसरी नै होली खेल्दै आएका छन् । गाउँमा रुपालीहोली हेर्न अन्य क्षेत्र र सुमदायका स्थानीय पनि उत्साहित देखिन्छन् ।

रुपाली होली खेल्ने शैली र त्यसमा गाइने गीतले सबैलाई यसतर्फ आकर्षित गरेको छ । होलीको एकादशीदेखि फागु पुर्णिमा सम्म रुपालबाट बसाई सरेका सबैका घरमा पुगेर यो होली खेलिन्छ । सबैका घरमा मिठाई खाने र दक्षिणा लिने गरिन्छ ।

‘हामी होलीलाई रस लिएर खेल्छौ, यसलाई धार्मिक र मार्मिक रुपमा मनाउछौं,’ वाल्यकाल देखि नै होली गीत गाउँदै आएका भीमदत्त नगरपालिका १५ गोबरियाका पदमादत्त जोशीले भने, ‘हाम्रो होली रसपुर्ण हुन्छ, अरुको जस्तो ठाडो हुदैन ।’ उनका अनुसार रुपाली होलीमा युवादेखि बृद्ध सम्म सबै रमाउछन् । उनीहरूले होलीको श्लोक यसरी भट्टयाए ।

‘सीता रामको ब्या सकियो
चलो जनकुपुर जाना है,
सीता स्वयम्बर यज्ञ रचो है
कठिन धनुषको बात हो,
सखियो चलो जनकपुर जाना है’

यस्तै गीत गाएर होली खेलिन्छ । रुपाली होलीमा राम जानकी र जनकपुरका कथा, पाण्डवका गीत र कृष्णका कथा लय मिलाएर गाइन्छ । ‘यि गीतहरूको आफ्नै महत्व र विशेषता छ,’ डडेलधुराको भागेश्वर गाउपालिका २ रुपालका मनिराज जोशीले भने, ‘हाम्रो होली जति खेल्यो उती रसपुर्ण र आनन्ददायी हुन्छ ।’

रुपाली होली खेल्दा डेउडा खेलेजस्तै पैतालाको ताल पनि मिलाइन्छ । गीत अनुसार एक पटक खडा भएर गाइन्छ भने एक पटक पैतालाको ताल मिलाएर एक फन्को चारैतिर लगाएर सबै गीत गाउदै अघि बढछन् । फेरी एक पटक बसेर गाउछन् भने त्यहि अनुसार अगाडी बढछन् ।

अहिले होलीमा छाडा प्रवृत्ति भित्रिदैछ । युवाहरू रंग लगाउने, लोला हान्ने र छाडा गीतहरू गाउने गरेका भेटिन्छन् । बुढापाकाहरू होली खेलेको बिरलै देखिन्छ । रुपाली होलीले मनोरञ्जन मात्रै दिएको छैन, परम्परागत संस्कार पनि जोगाएको छ ।

होली खेलेर संकलन भएको रकम मन्दिर तथा विद्यालयको भवन निर्माणमा खर्च हुने गरेको रुपाली होली समितिका अध्यक्ष समेत रहेका पदमादत्त जोशीले बताए । उनका अनुसार समितिमा डेढ सय बढी सदस्य आवद्ध छन् । होली खेल्न पनि त्यति नै सदस्य सहभागी हुन्छन् ।

प्रकाशित : चैत्र ७, २०७५ ०९:५६
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्