अलमलमै योजना छनोट

स्थानीय तहहरूले असार १५ भित्र बजेट पारित गर्नुपर्ने नीतिगत प्रावधान छ 
मोहन शाही

डोटी — स्पष्ट बजेट सीमाको अभावमा स्थानीय तहका जनप्रतिनिधि अलमलमै योजना छनोटमा लागेका छन् । संघीय सरकारले बजेटको आकार स्थानीय तहहरूलाई दिए पनि प्रदेश सरकारले अहिलेसम्म बजेट ल्याएको छैन । अलमलकै बीचमा स्थानीय तहहरूले भने बस्तीस्तरबाटै योजना छनोट कार्य सुरु गरिसकेका छन् ।

‘झन्डै ८ करोड बजेट घटेर आएको छ,’ केआईसिंह गाउँपालिका अध्यक्ष लोकेन्द्र शाहीले भने, ‘प्रदेश सरकारले के गर्छ भन्ने आशामा छौं तर पनि ढिलो भइसकेकाले हामी योजना छनोट गर्न थालिसक्यौं ।’ उनले अहिले योजनाहरू संकलन गरेर मात्र राखिरहेको जानकारी दिए । ‘यर्थात् बजेट प्रदेश सरकारबाट पनि आएपछि योजनालाई प्राथमिकतामा राखेर अगाडि बढ्छौं’ शाहीले भने । केआई सिंहमा गत आर्थिक वर्षमा साढे २५ करोड रुपैयाँ आएकोमा यस पटक साढे १७ करोड मात्र आएको छ ।


शाहीको जस्तै अलमलमा छन्, बोगटान गाउँपालिका अध्यक्ष कमल गडसला । उनले प्रदेश सरकारबाट बजेट नआउँदा वडातहमा योजना आएर टेबलमा बसेको बताए । विगतभन्दा ६ करोड बजेट कम पाएको बोगटान गाउँपालिकाले सो बजेटको आपूर्ति प्रदेश सरकारबाट हुने आशा राखेका छन् । प्रदेश सरकारबाट बजेट थप नभएमा थुप्रै योजनाहरू छुट्ने गडसलाले बताए ।


स्थानीय तहहरूले असार १५ भित्र बजेट पारित गर्नुपर्ने नीतिगत प्रावधान छ । विगतमा योजना छनोटका १४ चरण भए पनि अहिले ७ चरण मात्र पूरा गर्नुपर्छ । बस्ती तथा वडातहबाट योजनाहरू अधिकांश स्थानीय तहहरूले संकलन गरिसकेका छन् । तर, वडातहमा पनि स्पष्ट बजेट सीमा तोक्न नसक्दा योजनाहरू प्राथमिकीकरण गर्न नसकेको केआई सिंह गाउँपालिकाका वडासचिव गौरीदत्त जोशीले बताए ।


निर्वाचित भएर आउँदा पहिलो वर्ष आएको बजेटको जनप्रतिनिधिहरूले सही सदुपयोग गर्न सकेका छैनन् । ठोस योजना र क्षेत्रमा लगानी गर्न चाहेका जनप्रतिनिधि ढिलो गरी आइरहेको बजेटका कारण निराश बन्दै गएका छन् । स्थानीयस्तरमा उनीहरू आफैंले समेत राजस्व संकलन गर्नसमेत सकेनन् । आगामी वर्षका लागि डोटीमा १ अर्ब ९४ करोड ५५ लाख बजेट संघीय सरकारले स्थानीय तहहरूलाई दिएको छ । यद्यपि यो वर्ष योजना छनोटमा चासो र उपस्थिति पनि विगतभन्दा भिन्दै छ । गाउँमा जनप्रतिनिधिहरूको उपस्थिति उल्लेख्य छ । अन्य दलका नेताहरू पनि योजना छनोटमा चासोसाथ उपस्थित भइरहेका छन् । ‘विगतमा दलका नेताहरू गाविस र जिल्लामै बसेर हामीले पठाएका योजना काटछाँट गरेर पठाउँथे,’ स्थानीय सूर्य भुलले भने, ‘गाउँपालिका अध्यक्ष आफैं पुग्नुभएको छ, जनतासँगै योजना छनोटका लागि आउँदा हामीलाई पनि विगतझैं योजना काटछाँट होला भन्ने डर छैन ।’


विगतभन्दा योजना मागको संख्या
ह्वात्तै बढेको छ । वन्यजन्तुबाट हुने खेतीपाती जोगाउनुपर्नेदेखि घरघरमा पक्की सडक, विद्युत्, खानेपानीका माग बढी आइरहेको जनप्रतिनिधिहरू बताउँछन् ।


आगामी आर्थिक वर्षका लागि स्थानीय तहहरूले कृषि र पर्यटनमा बढी लगानी गर्नेगरी योजना माग्न स्थानीयवासीलाई आग्रह गरेका छन् । कृषिलाई केआई सिंह, बोगटान, जोरायल गाउँपालिकाले प्राथमिकता राखिरहेका छन् । पूर्वीचौकी, दिपायल सिलगढी नगरपालिका र शिखर नगरपालिकाले पर्यटनमा बढी जोड दिएका छन् । साविकको क्षेत्रीय सदरमुकाम रहेको दिपायल सिलगढी नगरपालिका ४ का वडाअध्यक्ष वीरेन्द्र शाहले गत वर्षको अधिकांश बजेट सडकमा लगानी गरेको बताए । ‘टोल टोल छिरेर योजना ल्याउने प्रयास गरिएको छ, यो वर्ष ठोस योजना बनाउने प्रयासमा छौं,’ वडाअध्यक्ष शाहले भने, ‘विगतका जस्तो योजनाहरू छर्ने, टुक्राटुक्रामा लगानी गर्ने कुरालाई सक्दो व्यवस्थापन गर्ने अभ्यास थालिएको छ ।’ उनले बजारमा भएको खानेपानी अभाव, रमाइलो पार्कलगायतका क्षेत्रमा लगानी गरिने बताए ।


उता खप्तडको सिमानासँग जोडिएको पूर्वीचौकी गाउँपालिकाले स्थानीयको आयस्रोत बढाउन होम स्टे सञ्चालन गर्ने योजना अगाडि ल्याएको छ । ‘योजनाहरूको विगतझैं निरन्तरता भए पनि केही नयाँ पनि ल्याइएका छन्,’ पूर्वीचौकी गाउँपालिका अध्यक्ष दीर्घबहादुर बोगटीले भने, ‘खप्तडमा आउने पर्यटकलाई आकर्षण गर्न होम स्टे सञ्चालन, गाइडहरूलाई तालिम सञ्चालन गर्ने सोच छ ।’ होटल व्यवसायी संघ डोटीका अध्यक्ष दीपक खड्काले गाउँपालिकाको सो निर्णयले होटल व्यवसायी र स्थानीयलाई खुसी पारेको बताए । विगतका वडाहरूलाई यो वर्षबाट टोलका रूपमा र साबिकका गाविसहरूलाई वडाका रूपमा लिएर योजना छनोट भइरहेका छन् ।

३५ प्रतिशत बजेट विगतमा लक्षित वर्गहरूका लागि विनियोजन गरिएको भए पनि अहिले स्पष्ट प्रावधान छैन । यद्यपि लक्षित वर्गका लागि जनप्रतिनिधिहरू बजेट विनियोजनका लागि संवेदनशील हुनुपर्ने जिल्ला समन्वय समिति डोटीका उपसंयोजक शशि सोपले बताइन् । ‘अहिले ६ विषयगत क्षेत्रमा बजेट विनियोजन गरी योजना छनोट गर्नुपर्ने हो,’ उपसंयोजक सोपले भनिन्, ‘योजना छनोट गर्दा लक्षित वर्गलाई पनि ध्यान दिएर ल्याउनुपर्ने जनप्रतिनिधिहरूको दायित्व हो ।’ डोटीमा २ नगरपालिका र ७ गाउँपालिकाका छन् ।

प्रकाशित : जेष्ठ २३, २०७५ ०९:५५
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

कारागार सुधार्दै कैदीबन्दी

मोहन शाही

डोटी — कैदी–बन्दीप्रति समाजको धारणा सकारात्मक हुँदैन । उनीहरूको अनुशासन, इमानदारी र नैतिकताजस्ता व्यवहारमा शंका गर्ने चलन छ । डोटी जिल्ला कारागारका कैदी भने फरक छन् । उनीहरू लामो समयदेखि कारागारभित्र अनुशासन र इमानदारी हुनुपर्ने माग गर्दै उठाउँदै आएका छन् ।

कारागारभित्र कैदीलाई गरिने ब्यवहार र प्रशासनको ‘भ्रष्ट चरित्रमा’ सुधार आउनुपर्ने उनीहरूको माग छ । कैदीका नाइके दिपेन्द्र जेठारा कारागारभित्रको वातावरणले कैदीहरूलाई सकारात्मकभन्दा नकारात्मक सोचतर्फ ढल्न बाध्य परिरहेको गुनासो गर्छन् ।

‘कारागार प्रशासनबाटै कैदीहरूप्रति हेर्ने दृष्टिकोणमा सुधार आउन जरुरी छ,’ उनले भने, ‘त्यसपछि सजाय भुक्तानपछि समाजमा पुन:स्थापित हुने सहज वातावरण बनाउनुपर्छ ।’ कारागारभित्रका साँघुरा कोठाहरू, दुर्गन्धित शौचालय, फोहोर भान्साले सास्ती भएको उनीहरूको गुनासो छ । खुला वातावरण, खेलकुदका सामग्री, ब्यायाम गर्ने साधनहरू नहुँदा स्वस्थ हुनुको साटो हरेक दिन रोगसंग लड्नुपरेको उनीहरूको दुखेसो छ ।

‘आवश्यक मानवीय ब्यवहार पनि हुँदैन कारागारभित्र,’ जबरजस्ती करणी मुद्दामा सजाय भोगिरहेका दिपायल सिलगढी नगरपालिकाका भुवनसिंह दमाई भन्छन्, ‘अवहेलना गरिएका कारण आत्मग्लानिले हामी मरे सरह हुन्छौं, हाम्रो मात्र चरित्र सफा हुनुपर्छ भन्ने कल्पना गर्नु राज्यको मूर्खता हो कि ? कैदीहरूले सकारात्मक सन्देश दिने पाठ्यसामग्रीहरू, सीपमूलक तथा ज्ञानबद्र्धक तालिम, पारिवारिक वातावरण नभएको गुनासो गरेका छन् । ‘हामी अनुशासनमा बस्न नसकेकै कारण अपराधमा जानी नजानी फसेका हौं,’ एक कैदीले भने, ‘मानिस चाहेर यस्तो दुनियाँमा फस्दैन, परिबन्दले पर्ने हो । त्यसका लागि अनुशासन चाहिन्छ भन्ने बुझेर नै सरकारसँग माग गरिरहेका हौं ।’


जेलभित्र सहयोग
‘संसार बदल्नु छ भने आफैंबाट सुरु गर्नुपर्छ’ भन्ने भनाइलाई ब्यवहारमा उतारिरहेका छन्, जिल्ला कारागार डोटीका कैदी दिपेन्द्रबहादुर जेठारा । ज्यानसम्बन्धी मुद्दामा सजाय भोगिरहेका जेठारा डोटी बडीकेदार गाउँपालिकाका हुन् । उनी कैदीका नाइके छन् । उनले समाजसेवाको उदाहरण कारागारभित्रबाट सुरु गरेका छन् । फोहोर र साँघुरो भान्साकोठामा दाउरा बालेर खाना पकाउँदा कैदीहरूले भोगिरहेको समस्या उनले देख्न सकेनन् । घरबाट पैसा मागेर कैदीहरूलाई खाना पकाउन ६ वटा ग्यास सिलिन्डर र चुलो किनेर सहयोग गरे । चुलो र सिलिन्डर पाएपछि कैदी खुसी भए । ‘हामीलाई आगो बालेर खाना पकाउन निकै समस्या भएको थियो, धुवाँले बिरामी पनि हुने गरेका थियौं,’ बेचबिखनको मुद्दामा सजाय भोगिरहेका बझाङका सुदिप भण्डारीले भने, ‘जेठाराले ठूलो सहयोग गरे ।’ आगन्तुकसंग गर्नुपर्ने ब्यवहारबारे पनि जेठाराले सिकाउने गरेको अर्का कैदी महासिंह कुँवरले बताए ।


सुधारगृह बनाउने लक्ष्य
डोटी कारागारका कैदी सजाय भुक्तान गरिसकेपछि कारागार सुधारकै अभियानमा लाग्ने बताउँछन् । नेपालमा कानुनी रूपमा कारागारलाई सुधारगृह उल्लेख गरे पनि ब्यवहारमा त्यस्तो नदेखिएको उनीहरूले बताए। दिपेन्द्र जेठारा जेल जीवनपछि सामाजिक अभियान चलाउन चाहन्छन् । देशभरका कारागारलाई व्यावहारिक रुपमा सुधारगृहका रुपमा परिणत गर्ने उनको धोको छ।

प्रकाशित : जेष्ठ १२, २०७५ ०९:३५
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×