भेरी पम्पिङ : टेन्डर मिति सरेको सर्‍यै- कर्णाली - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

भेरी पम्पिङ : टेन्डर मिति सरेको सर्‍यै

दसैंअघि टेन्डर हुने भनिएको आयोजनाको केही दिनअघि मात्रै डीपीआर तयार
विश्व बैंकको मापदण्डअनुसार थप प्रक्रिया पूरा गर्नुपरेकाले ढिलाइ भएको दाबी
चाँदनी कठायत

वीरेन्द्रनगर — विगत ५ वर्षदेखि भेरी नदीको पानी पम्पिङ गरेर सुर्खेत उपत्यकामा ल्याउनेबारे छलफल हुँदै आए पनि अहिलेसम्म काम अगाडि बढ्न सकेको छैन । दशैंअघि टेन्डर हुने भनिएको आयोजनाको केही दिनअघि मात्रै डीपीआर तयार भएको छ ।

डीपीआर बनिसकेपछि तिहारलगत्तै टेन्डर हुने भनिएको थियो । तर निर्माणअघिका थुप्रै प्रक्रिया पूरा नभएकाले आयोजनाको टेन्डर मिति लम्बिएको खानेपानी तथा ढल व्यवस्थापन विभागले जनाएको छ । आयोजनाका लागि संरचना बन्ने स्थानको जग्गा प्राप्ति, द्विपक्षीय सम्झौतालगायतका प्रक्रिया अघि बढ्न नसक्दा निर्माणको काम सुरु हुन नसकेको हो । आयोजनाको भौतिक संरचना निर्माण गर्ने भनिएका ठाउँ वन क्षेत्रमा पर्ने भएकाले त्यसको प्राप्तिका लागि समय लाग्ने देखिएको छ ।

यसअघि वीरेन्द्रनगरस्थित झुप्रा खोलामा मिसिने भेरी किनारको दोभान (भेरी पुल र झुप्रा खोलाबीच) मा पम्पिङ मेसिन राख्नेगरी सम्पवेल निर्माणको कामसमेत सुरु गरिएको थियो । उक्त स्थानमा इन्टेक निर्माण गर्दा पानी कम आउने सम्भावना देखेपछि स्थान परिवर्तन गरिएको छ । गत वर्ष खानेपानी तथा ढल व्यवस्थापन विभागमार्फत खटिएको प्राविधिक टोली तथा विज्ञको टोलीले गरेको अध्ययनपश्चात उक्त दोभानदेखि ५ सय ७४ मिटर माथि पूर्वतर्फ भेरी नदीको किनारमा पम्पिङ मेसिन राखिने अध्ययन टोलीले बताएको थियो ।

आयोजना प्रभावित क्षेत्रको वातावरणीय तथा सामाजिक प्रभावबारे अध्ययन, सरोकारवालासँग छलफल तथा स्थलगत अनुगमन पनि थालिएको छ । खानेपानी तथा ढल व्यवस्थापन विभागका सिनियर डिभिजनल इन्जिनियर सुरत बमले आयोजनाको दिगो सञ्चालन व्यवस्थापन पक्षको अध्ययन अघि बढाइएको जनाए । ‘आयोजनामा विश्व वैंक लगानी गर्न इच्छुक छ,’ उनले भने, ‘तर त्यसका लागि आयोजनाको दिगोपनाको सुनिश्चितताबारे विश्व वैंकलाई विश्वास दिलाउन आवश्यक छ ।’ आयोजना निर्माणका लागि नेपाल सरकारसँग हस्ताक्षर नभइसकेको भन्दै सीडीई बमले सबै काम यही गतिमा अघि बढे मंसिर तेस्रो सातासम्म द्विपक्षीय समझदारी पत्रमा हस्ताक्षर हुने बताए ।

वीरेन्द्रनगरमा हाल खानेपानी वितरण गर्दै आएको सुर्खेत उपत्यका खानेपानी तथा सरसफाई उपभोक्ता संस्था सञ्चालनबारे अन्योल छ । हालको उपभोक्ता समितिको कार्यकाल सकिएको ३ वर्षभन्दा बढी भइसक्दा पनि नयाँ कार्यसमिति चयन नभएको भन्दै विश्व बैंकले चासो देखाएको छ । संस्था कुन निकाय मातहत रहने र कस्तो संरचना बनाउने भन्नेबारे टुंगोसमेत लागेको छैन । उक्त समस्या सुल्झाउन वीरेन्द्रनगर नगरपालिकाका प्रमुख देवकुमार सुवेदी संयोजक रहेको कार्यदलले संस्थालाई कम्पनी मोडेलमा लैजाने गरी विकल्प सुझाएको छ ।

संस्थाका इन्जिनियर बालाराम तिवारीका अनुसार सञ्चालन मोडालिटी अध्ययन गरी सिफारिस गर्नका लागि मेयरको संयोजकत्वमा सबै दलका प्रतिनिधि सदस्य र संस्थाको अध्यक्ष सदस्यसचिव भएको कार्यदल गठन भएको थियो । अब बस्ने कार्यदलको बैठकबाट संस्थालाई कुन मोडालिटीमा सञ्चालन गर्ने भन्नेबारे निर्णय हुनेछ । ‘नेपाल सरकार र विश्व बैंक दुवै हस्ताक्षर गर्ने अन्तिम तयारीमा छन्,’ उनले भने, ‘विश्व बैंकको मापदण्डअनुसार थप केही कागजी प्रक्रिया पूरा गर्न बाँकी रहेकाले टेन्डर हुन थप समय लागेको हो ।’ उनले झन्डै ३ महिनाभित्र प्रथम चरणको आयोजना निर्माण कार्यको टेन्डर हुने बताए ।

कानुनी आधार तथा सञ्चालन व्यवस्थापनलगायतका कुनै समस्या नरहेको अवस्थामा मात्र निर्माण प्रक्रिया अघि बढाउने तयारीमा विश्व बैंक छ । आयोजना निर्माणका लागि लागतको ७० प्रतिशत खर्च विश्व बैंकले बेहोर्नेछ । बाँकी ३० प्रतिशत रकम नेपाल सरकारले लगानी गर्नुपर्नेछ । उक्त लगानी ३ वटै तहका सरकारको समन्वय तथा सहकार्यमा हुने विभागले जनाएको छ । पहिलो चरणका संरचना निर्माणमा मात्रै ३ अर्ब २३ करोड ६३ लाख ९९ हजार रुपैयाँ लागत अनुमान गरिएको छ । पहिलो चरणअन्तर्गत इन्टेक इस्टक्चर, रिजर्ब ट्यांकी, पाइपलाइन विस्तारलगायतका काम हुनेछन् ।

दोस्रो चरणमा सेवा विस्तारमा भने कति खर्च लाग्ने भन्नेबारे टुंगो नलागेको विभागले जनाएको छ । विभागले वीरेन्द्रनगरको खानेपानी समस्या समाधान गर्न दीर्घकालीन योजनासहित आयोजना कार्यान्वयमा जाने जनाएको हो । भेरी पम्पिङ आयोजनाका लागि यसअघि संघीय सरकारले आर्थिक वर्ष ०७५/०७६ मा २ करोड र गत आवमा ६ करोड बजेट छुट्यायो । तर काम हुन नसक्दा बजेट फ्रिज भयो । प्रदेश सरकारले पनि आव ०७६/७७ मा यही आयोजनाको लागि ५० करोड रुपैयाँ छुट्याएको थियो । तर काम हुन नसक्दा उक्त बजेट पनि फ्रिज भयो । चालु आवमा पनि कर्णाली सरकारले ५ करोड बजेट विनियोजन गरेको छ ।

यसअघि वीरेन्द्रनगरस्थित झुप्रा खोलामा मिसिने भेरी किनारको दोभान (भेरी पुल र झुप्रा खोला बीच) मा पम्पिङ मेसिन राख्नेगरी सम्पवेल निर्माणको काम समेत सुरु गरिएको थियो । उक्त स्थानमा इन्टेक निर्माण गर्दा पानी कम आउने सम्भावना देखेपछि स्थान परिवर्तन गरिएको थियो । गत वर्ष खानेपानी तथा ढल व्यवस्थापन विभागमार्फत खटिएको प्राविधिक टोली तथा विज्ञको टोलीले गत वर्ष गरेको अध्ययनपश्चात उक्त दोभानदेखि ५ सय ७४ मिटर माथि पूर्वतर्फ भेरी नदीको किनारमा पम्पिङ मेसिन राखिने बताएको थियो । त्यहाँबाट ३ सय मिटरसम्म पानी पम्पिङ गरिसकेपछि बीचमा अर्को पम्पिङ मेसिन राखिनेछ ।

अध्ययन टोलीका अनुसार भेरीको पानी ३/४ सय मिटर माथि प्रशोधन गर्ने ट्यांकी (ट्रिटमेन्ट प्लान) मा खसालेपछि त्यसबाट वीरेन्द्रनगरको अमृतडाँडासम्म ७ किलोमिटर लामो पाइप विछ्याईनेछ । ५ सय ५० मिलिमिटर वा योभन्दा बढी आकारको पाइप अमृतडाँडामा राखिनेछ भने त्यसलाई मुख्य ट्यांकीसम्म जडान गरिनेछ । उक्त डाँडामा बनाइने ट्यांकी १२ हजार घनमिटरको हुनेछ ।

प्रकाशित : मंसिर ७, २०७८ १२:५६
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

सहकारीबाट स्वरोजगार बन्दै महिला

महिला सहकारीबाट बिनाधितो ऋण, बाख्रा उपहार, तालिम, डालेघाँसको बीउ र प्राविधिक सहयोग
दुर्गालाल केसी, वीरेन्द्र केसी

दाङ र अर्घाखाँची — कृष्णीकुमारी बुढा पाँच वर्षअघि लमही बजारमा बस्थिन् । कमाइ केही थिएन । श्रीमान् पदम बीसी कमाईको खोजीमा मलेसिया उडे । एक्ली उनले सिलाइकटाइ तालिम लिइन् र पनि गुजारा चलेन । माइती लमही–९ हर्दवा फर्किइन्, बाख्रापालन थालिन् । चारवटा बाख्राबाट सुरु गरेको व्यवसाय बढ्दै गएपछि गाउँमै रमाउन थालिन् । गत दसैंमा मात्रै २ लाख रुपैयाँका खसीबोका बेचिन् । बाख्राबाटै वार्षिक ४ लाखभन्दा बढी कमाउँछिन् । यही कमाईबाटै उनले ६ कट्ठा जग्गा जोडिसकिन् ।

‘सुरुमा माइतीले दिएको एक कट्ठामा बाख्रा पाल्न सुरु गरेकी थिएँ । अहिले कमाएर जग्गा थपें,’ ३३ वर्षीया कृष्णीकुमारीले भनिन्, ‘बाख्राबाट राम्रो कमाइ हुन थालेपछि श्रीमान्लाई पनि फर्कन भनेकी छु । अब दुवै मिलेर बाख्रापालन गर्ने हो ।’ गाउँमै बसेर राम्रो कमाइ भइरहेको उनले बताइन् ।

कृष्णीजस्तै लमहीका धेरै महिला अहिले व्यावसायिक बाख्रापालनबाट लाखौं आम्दानी गरिरहेका छन् । हर्दवाकै गंगा घर्तीले यही दसैंमा खसीबोका बेचेरै ३ लाख रुपैयाँ कमाईन् । उनका अझै ४५ बाख्रा छन् । उनले वर्षमा ४ लाख ५० हजार रुपैयाँभन्दा बढी आम्दानी गर्छिन् । हर्दवाकै माइती चौधरीले ५० बाख्रा पालेकी छन् । दुई वर्षदेखि यसमा लागेकी उनले वार्षिक २ लाख ५० हजार रुपैयाँ कमाउँछिन् । यसैबाट उनले छोरीलाई जेटीए पढाएको बताइन् ।

लमही–९ बाङ्गेतालकी ४२ वर्षीया तिलाकुमारी रानाले पनि खसीबोका बेचेरै वार्षिक ५ लाख रुपैयाँ आम्दानी गर्छिन् । ‘अहिले त जुनी नै फेरिएजस्तो भएको छ । पहिले भैंसी पालेर खान मात्र ठिक्क हुन्थ्यो,’ उनले भनिन्, ‘अहिले कमाइ छ, अरुलाई सापट दिन सक्ने भएकी छु ।’ नौ वर्षअघि ग्रामीण महिला उत्थान केन्द्रबाट उपहार पाएका दुई बाख्राबाट उनले व्यवसाय सुरु गरेकी हुन् । ‘त्यही बाख्राबाट बढाउँदै अहिले ६५ वटा पुगेका छन्,’ उनले भनिन्, ‘अझै बढाउने योजना छ ।’ महिला सहकारीबाट बिना धितो ऋण, बाख्रा उपहार र तालिम, डालेघाँसको बीउ, प्राविधिक सेवा दिन थालेपछि हौसला बढेको बाङ्गेतालकै राजकुमारी थारुले बताइन् ।

राम्रो आम्दानी भएपछि महिलाहरू बाख्रापालन व्यवसायमा आकर्षित भइरहेको लमही–९ रिहारस्थित कर्मठ महिला सामाजिक उद्यमी सहकारी संस्था लिमिटेडकी अध्यक्ष देवीमाया थापाले बताइन् । ‘सहकारीबाट व्यवसाय गर्न चाहने महिलालाई ऋण दिने, तालिम दिने, सरकारी अनुदानमा सहयोग गर्नेजस्ता काम गर्दै आएका छौं,’ उनले भनिन्, ‘धेरै महिलाको बैंकमा धितो राख्ने दर्ता जग्गा छैन । त्यस्तो बेला सहकारी नै जमानी बसेर बैंकबाट महिलालाई ऋण निकालिदिएका छौं ।’ सहकारीका १२ सय सदस्यमध्ये ५० बढीले बाख्रापालन गर्दै आएको उनले बताइन् ।

अर्घाखाँची सितगंगा–१४ कंरेचुँलीकी टुलकुमारी न्यौपानेलाई घरखर्च जोहो गर्न अहिले कुनै टन्टो छैन । चार बाख्राले जन्माएका पठापाठी हुर्काएर उनले छोराछोरीको पढाइ खर्च, घरखर्च गरेर केही रकम बैंकमा बचत गरेकी छन् । ‘बाख्रा पालेपछि रोजगारी खोज्दै कतै धाउनु पर्दैन,’ उनले भनिन्, ‘सबै खर्च कटाएर वर्षमा २ लाख रुपैयाँ बचत भएको छ ।’ वैदेशिक रोजगारमा जान लागेका श्रीमान्लाई रोकेर बाख्रापालन गरिरहेको उनले बताइन् ।

‘आधुनिक खोरमा बाख्रा र खसीबोकालाई चिसो हुँदैन, मिलाएरै दाना, घाँस, पानी खुवाइन्छ,’ किसान बसुन्धरा कार्कीले भनिन्, ‘राम्रोसँग रेखदेख गर्दा वर्षमा दुईपटक व्याउने र जुम्ल्याहा जन्माउने गर्छन् ।’ पछिल्लो समय गाउँमा खसीभन्दा बोकाको माग धेरै छ । बोकाको माग बढी भएकाले खसी बनाउन छाडेको उनले बताइन् । ‘व्यापारीले फोन गरेरै पठाइदिन भन्छन्,’ उनले भनिन्, ‘वर्षमा चार लाख रुपैयाँका बोका बिक्रीबाट आम्दानी भएपछि गाउँ छाडेर जाने सोच नै हराएको छ,’ उनले भनिन् ।

सरकारी तथा गैरसरकारी निकायले व्यावसायिक तरिकाले बाख्रा पाल्न सिकाएपछि गाउँका महिला उत्साहित छन् । उनीहरूले श्रीमान्लाई वैदेशिक रोजगारीबाट फिर्ता बोलाएर बाख्रा पाल्नतिर प्रेरित गरिरहेका छन् । सिमलपानी कृषि तथा पशुविकास महिला सहकारी संस्थामा ३ सय ५० र वडा १४ को गंगाजल कृषि तथा पशुविकास सहकारीमा ६ सय ५० महिला कृषक आबद्ध छन् । उनीहरू सबैका घरमा आधुनिक खोरमा बाख्रा, खसीबोका छन् । गंगाजलकी अध्यक्ष सीता दर्लामीले १० वटा बाख्रा पालेकी छन् । तीन वर्षमा उनले ६ लाख रुपैयाँभन्दा धेरै बचत गरेको बताइन् ।

‘अहिले बाख्रापालनमै मेरो मुख्य ध्यान छ,’ उनले भनिन्, ‘काम गर्ने तरिका फरक पारेपछि पैसा कमाउन गाउँ छाडेर कतै धाउनु पर्दैन । हामी महिला मिलेरै बाख्रा पालेका छौं ।’ सबैले बोका बेचेरै राम्रो आम्दानी गरेका छन् । महिला मिलेरै सहकारी गठन गरेर बाख्रापालनबाट गाउँको आर्थिक स्थितिमा परिवर्तन ल्याएको उनले बताइन् ।

प्रकाशित : मंसिर ७, २०७८ १२:५६
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×