३ दशकदेखि सिँचाइ योजना अधुरै- कर्णाली - कान्तिपुर समाचार

३ दशकदेखि सिँचाइ योजना अधुरै

विप्लव महर्जन

सल्यान — शारदा नगरपालिका–२ शीतलपाटीमा सिँचाइ गर्न ३ दशकअघि सुरु गरिएको शीतलपाटी–पटनेरी सिँचाइ योजना बीचैमा अलपत्र परेको छ । झन्डै ९० प्रतिशत निर्माण पूरा भएको योजना अलपत्र पर्दा स्थानीय सिँचाइका लागि सास्ती भोग्न बाध्य छन् । 

बजेट अभावमा ३ दशकदेखि अलपत्र परेको शीतलपाटी–पटनेरी सिँचाइ योजना । तस्बिर : विप्लव/कान्तिपुर

घट्टेखोलाको पानी ल्याएर शीतलपाटीका जग्गामा सिँचाइ गर्न २०४७ सालमा योजना निर्माण सुरु गरिएको थियो । शीतलपाटी जिल्लाका प्रमुख खेतीयोग्य फाँटहरूमध्ये एक हो । अहिले निर्माण भइसकेको झन्डै ६ किलोमिटर नहरको अधिकांश भाग पुरिएको छ । सिँचाइ योजना अलपत्र पर्दा करिब २ सय किसान परिवार समस्यामा परेको स्थानीय लोकबहादुर भण्डारीले बताए । उनका अनुसार शीतलपाटीसहित जोगदेखोला र पटनेरीको ८ सय रोपनी जग्गामा सिँचाइ सुविधा पुर्‍याउने गरी योजना सुरु गरिएको थियो । सिँचाइ सुविधा भएको गाउँ आसपासका जग्गामा वर्षमा ३ बाली लगाउन सकिने उनले बताए ।

सिँचाइ अभावमा खेत पाखोबारीमा परिणत भएको स्थानीय केवल केसीले बताए । उनका अनुसार लामो समयदेखि सिँचाइ हुन छाडेपछि खेतलाई घडेरी बनाई बिक्री गर्नुपर्ने बाध्यता छ । अहिले आकाशेपानीको भरमा मात्र गाउँमा खेती भइरहेको उनको भनाइ छ । ‘सिँचाइ नहुँदा अधिकांश खेतहरू बाँझिएका छन्,’ उनले भने, ‘सिँचाइकै कारण उर्वर फाँट बाँझो राख्नुपर्ने बाध्यता छ ।’ उनका अनुसार ५ दशक अघिसम्म शीतलपाटीमा उत्पादित अन्न जिल्ला बाहिरसमेत पठाइन्थ्यो ।

योजनाका लागि सुरुको वर्ष सिँचाइ कार्यालयले ११ लाख रुपैयाँ विनियोजन गरेको थियो । त्यसपछिका झन्डै ५ वर्ष ६/६ लाख रुपैयाँका दरले योजनामा रकम छुट्याइएको थियो । योजनाको ठेक्का लिएको विष्णु निर्माण सेवाका ठेकेदार लक्ष्मण हमालले पछिल्लो वर्ष काम गरेको करिब ६ लाख रुपैयाँ भुक्तानी हुन बाँकी रहेको बताए । ‘मैले काम गरेको पैसा नै पाइनँ,’ उनले भने, ‘बजेट आउन छोडेपछि अहिले योजना नै अलपत्र छ ।’ उनका अनुसार योजनामा स्थानीय किसानले झन्डै एक महिना श्रमदानसमेत गरेका थिए ।

वर्षभरि खान पुग्ने खेत बाँझै भएपछि जीविकोपार्जनमा समस्या भएको अर्का किसान रेसम चनाराले बताए । ‘परम्परागत खेतीमा निर्भर भए पनि बर्सेनि जीविकोपार्जनको चिन्ता हुन्छ,’ उनले भने, ‘सिँचाइ भए व्यावसायिक तरकारी खेती पनि गर्न सकिन्थ्यो ।’ राजनीतिक पहुँच नहुँदा सिँचाइ योजना अलपत्र परेको उनको गुनासो छ ।

जिल्लाका पुराना योजनाबारे अभिलेख नभएको खानेपानी तथा सिँचाइ डिभिजन कार्यालयले जनाएको छ । ‘पुराना योजनाबारे मलाई पनि थाहा छैन,’ डिभिजन प्रमुख पदमराज देवकोटाले भने, ‘रकम विनियोजन नहुँदा जिल्लाभरिका झन्डै दुई दर्जन सिँचाइ योजना लामो समयदेखि अलपत्र छन् ।’ उनले जिल्लाको सिँचाइ समस्या समाधान गर्न विभिन्न योजनाको प्राथमिकीकरण गरी प्रदेश सरकारको भौतिक पूर्वाधार विकास मन्त्रालयमा पेस गरिएको जानकारी दिए ।

प्रकाशित : श्रावण १२, २०७८ १०:०७
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

वैकल्पिक माध्यमबाट पठनपाठन

‘एक शिक्षकले कम्तीमा १५ विद्यार्थीलाई जुम वा म्यासेन्जरमार्फत पढाइरहेका छन्’
विप्लव महर्जन

सल्यान — छत्रेश्वरी गाउँपालिकाले वैकल्पिक माध्यमबाट पठनपाठन सुरु गरेको छ । कोरोना संक्रमणको जोखिम कायमै रहेकाले विद्यालय खोल्न समस्या हुने भन्दै वैकल्पिक माध्यमबाट पठनपाठन सुरु गरिएको हो । 

विद्यार्थीलाई नेपाल टेलिकमले निःशुल्क उपलब्ध गराएको ‘पाठशाला सिम’ मार्फत पठनपाठन सुरु गरिएको गाउँपालिकाले जनाएको छ । मोबाइलमा डाटा प्याक लिन लगाएर विद्यार्थीलाई पढाउन थालिएको गाउँपालिकाका शिक्षा शाखा प्रमुख केशर ओलीले बताए ।

‘तेस्रो लहरको संक्रमणको जोखिम पनि बढेको देखियो, जसका कारण अहिले नै विद्यालय खोल्न सम्भव भएन,’ उनले भने, ‘अहिले सामुदायिक विद्यालयका बालबालिकाले वैकल्पिक माध्यमबाट नियमित अध्ययन गरिरहेका छन् ।’ उनका अनुसार गाउँपालिकाले १५ विद्यालयमा अध्ययनरत ४ देखि १० सम्मका विद्यार्थीका लागि झन्डै १ हजार सिम वितरण गरेको छ । गाउँपालिकाका अनुसार टेलिकमले उपलब्ध गराएको उक्त सिम बिहान ५ देखि बेलुकी ५ बजेसम्म मात्र सक्रिय हुन्छ ।

‘शिक्षकले दैनिक कार्ययोजना बनाएर विद्यार्थीलाई भिडियोमार्फत सिकाइरहेका छन्,’ शिक्षा शाखा प्रमुख ओलीले भने, ‘एक शिक्षकले कम्तीमा १५ विद्यार्थीलाई जुम वा म्यासेन्जरमार्फत कुराकानी र अन्तर्क्रिया गरी पढाइरहेका छन् ।’ उनले गाउँपालिकाका अधिकांश ठाउँमा इन्टरनेट सुविधा नभएपछि पठनपाठनका लागि सिमको व्यवस्था मिलाइएको बताए । अनलाइन सम्भव नभए शिक्षकले फोन गरेरै भए पनि विद्यार्थीलाई सिकाउने व्यवस्था मिलाएको गाउँपालिकाले जनाएको छ । भ्वाइस तथा डाटा प्याक किन्नका लागि गाउँपालिकाले ४० विद्यालयलाई १५ लाख ५८ हजार रुपैयाँ उपलब्ध गराएको छ ।

भौतिक रूपमा विद्यालय सञ्चालन गर्न अझै केही समय लाग्ने भएपछि वैकल्पिक पठनपाठन सुरु गरिएको जनता मावि गुराँसेका प्रधानाध्यापक लालसिं ओलीले बताए । ‘लामो समयदेखि पढ्न नपाएका विद्यार्थीले फरक तरिकाले सिकिरहेका छन्,’ उनले भने, ‘विद्यार्थीको सिकाइ स्तर पनि बढ्दै गएको छ ।’ उनका अनुसार विद्यालय नखुल्दा अधिकांश बालबालिका घरायसी कामकाजमा व्यस्त भएका थिए ।

टेलिकमले उपलब्ध गराएका सबै सिम एक्टिभ हुन करिब एक साता लाग्ने गाउँपालिकाले जनाएको छ । सबै सिम एक्टिभ भए ४० वटै विद्यालयमा अनलाइन कक्षा सञ्चालन गरिने शिक्षा शाखा प्रमुख ओलीले बताए । उनका अनुसार २ निजी विद्यालयले पनि वैकल्पिक कक्षा सञ्चालनको तयारी गरेका छन् । गाउँपालिकामा झन्डै ५ हजार बालबालिकाले विद्यालय तह अध्ययन गरिरहेको उनले जानकारी दिए ।

पाठशाला सिममा ९ जीबी इन्टरनेट डाटाको सुविधा रहेको सरस्वती आधारभूत विद्यालयका प्रअ कालीबहादुर ओलीले बताए । उनका अनुसार विद्यालयले दुई सातादेखि फरक तरिकाले पठनपाठन गराइरहेको छ । ‘बिहान एउटै कक्षाका विद्यार्थीलाई फोन गरेर एकै ठाउँमा जम्मा हुन लगाउँछौं,’ उनले भने ।

प्रकाशित : श्रावण ११, २०७८ ०९:१९
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×