यार्चा टिप्न प्रतिबन्ध- कर्णाली - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

यार्चा टिप्न प्रतिबन्ध

राजबहादुर शाही

मुगु — मुगुमकार्मारोङ गाउँपालिका–६, रिउसका ४९ वर्षीय कार्मा लामाले यो वर्ष यार्चा टिप्न पाएनन् । न उनी भोटमा लाग्ने अस्थायी हाटबजार नै गए । उनी मात्र होइन, मुगमकार्मारोङका अधिकांश बासिन्दाले यस वर्ष यार्चा टिप्न पाएनन् । 

स्थानीयले नेपाल–तिब्बत सीमामा लाग्ने अस्थायी हाटबजारमा गई यार्चालगायत जडीबुटी बिक्री गरेर वर्षभरि चाहिने खाद्यान्न, लत्ताकपडा र उपभोग्य सामान ल्याउने गरेका थिए । तिब्बत सरकारले बर्सेनि नेपाल–चीन सीमाको हयाजिमारमा १५ दिने अस्थायी हाटबजार लगाउने गरेको थियो । तर कोरोना कारण अस्थायी हाटबजार अनिश्चित बनेको छ । यार्चा टिप्न नपाउँदा परिवार पाल्न समस्या भएको लामाले बताए । ‘गाउँपालिकाले यार्चा टिप्न प्रतिबन्ध लगायो,’ उनले भने, ‘चीनमा पनि हाटबजार नलाग्ने भएछ ।’ उनका अनुसार हरेक वर्ष साउन १५ पछि अस्थायी हाट लाग्ने गरेको थियो ।

महामारीका कारण हाटबजार अनिश्चित बनेपछि मुगु, चितै, दाउरा, पुलु, माग्री, मह, कार्तिक, किम्री, डोल्फु, पुलु, रिउसलगायत गाउँबस्तीका बासिन्दा चिन्तित छन् । सन् १९८५ नेपाल–चीन सीमामा हाटबजार लाग्दै आएको महगाउँका छिरिङतोर्चे लामाले बताए । ‘पाटनको यार्चा पाटनमै कुहियो,’ उनले भने, ‘चौंरी लिएर सामान किन्न भोट जाने आशा थियो, त्यो पनि तुहियो ।’ उनका अनुसार २०५८ देखि मुगुका बासिन्दाले उक्त हाटबजारमा यार्चा बिक्री गरिरहेका थिए । भोटतिर बिक्री गर्नका लागि घरमा तयार गरेको जौ, सातु, उवा र केही जडीबुटी खेर गएको उनको गुनासो छ ।

भौगोलिक विकटता, भिरालो जमिन र सिँचाइ सुविधाको कमीका कारण मुगमकार्मारोङमा खाद्य उत्पादन न्यून हुन्छ । स्थानीयले पाटनको यार्चा र भोटको व्यापारले वर्षभरिको जीवन निर्वाह गर्दै आएको माग्रीगाउँका टाँसी लामाले बताए । ‘आफ्नै जिल्लाभित्रको खाद्यवस्तु लत्ताकपडा महँगो हुन्छ,’ उनले भने, ‘त्यसैले वर्षौंदेखि तिब्बती बजारको भर पर्दै आएका छौं ।’ कोरोनाका कारण गाउँपालिकाका झन्डै १३ सय परिवारलाई जीविकोपार्जनमा समस्या भएको मुगुमकार्मारोङ–२ का वडाध्यक्ष कार्मा लामा बताए । ‘विगत वर्षमा साउन १५ पछि तिब्बतमा सामान किन्न जानेको लर्को हुन्थ्यो,’ उनले भने, ‘अहिले सबैतिर सुनसान छ ।’ कोरोनाका कारण यस वर्ष हाटबजार नलाग्ने जानकारी आएको गाउँपालिका अध्यक्ष छिरिङक्याप्ने लामाले बताए । ‘पाटन र तिब्बत जान नपाएपछि स्थानीयवासी निराश छन्,’ उनले भने ।

प्रकाशित : श्रावण ७, २०७८ ०९:११
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

ग्रामीण भेगमा पढाइ भएन

इन्टरनेटको पहुँच नहुँदा विद्यार्थी पढ्नबाट वञ्चित
राजबहादुर शाही

मुगु — सोरु गाउँपालिका–४, भादगाउँका शिवराज बुढा घरबाट अनलाइन कक्षा पढ्न गमगढी आएका छन् । नेपालगन्जमा फार्मेसी प्रथम वर्षमा अध्ययनरत उनी गाउँमा इन्टरनेट सुविधा नभएपछि अनलाइन कक्षाकै लागि बजरामा डेरा लिन बाध्य भएका हुन् ।

मुगुको सोरु गाउँपालिकास्थित फोतु गाउँका बालबालिका पढाइ नभएपछि खेल्दै। तस्बिर : राजबहादुर/कान्तिपुर

‘उता कलेजमा अनलाइनबाट पढाइ भइरहेको छ, हाम्रो गाउँमा नेट लाग्दैन,’ उनले भने, ‘त्यही भएर बजारमा आएर पढ्नु परेको हो ।’ कोरोनाको डरले एक महिनाअघि घर आएर पनि घरमा बस्न नपाएको उनले बताए ।

अहिले कोरोना महामारीको कारण विभिन्न विद्यालय र कलेजले वैकल्पिक शिक्षाका रूपमा अनलाइन कक्षा चलाइरहेका छन् । तर मुगुका ग्रामीण क्षेत्रमा इन्टरनेटको पहुँच नहुँदा विद्यार्थी पढ्नबाट वञ्चित भइरहेका छन् । त्यस्तैमध्येका अर्का एक विद्यार्थी खत्याड गाउँपालिका–८ का निराजन भण्डारीले कोरोना महामारीमा वैकल्पिक शिक्षाको थालनी भए पनि आफूहरूलाई झन् सास्ती हुने गरेको बताए । काठमाडौंको एक निजी विद्यालयमा ८ कक्षामा अध्ययनरत उनले घरमा इन्टरनेट नभए पनि गमगढीमा डेरा लिएर बस्नुपरेको बताए । ‘उता पढाइ सुरु भइहाल्यो, पढिएन भने पछाडि परिन्छ, कोर्स अघि बढिसक्छ,’ उनले भने, ‘त्यही भएर दोहोरो खर्च भए पनि पढ्नुपरेको छ ।’

इन्टरनेटको पहुँच भएका सहरतिरका विद्यालय र कलेजले अहिले अनलाइन कक्षा सुरु गरेका छन् । ती ठाउँमा अध्ययनरत दुर्गमका विद्यार्थी भने सास्तीमा छन् । विद्यालय बन्द भएको मौकामा घर आएको र त्यही बेला अनलाइनबाट पढाइ सुरु हुँदा समस्या भएको बुढाले बताए । उनका अनुसार सहरमा कोरोको दोस्रो लहर सुरु भएपछि त्यसबाट जोगिन धेरै विद्यार्थी घर आएका थिए । अहिले कोरोना लहर कम नभए पनि विद्यालय र कलेजले भने अनलाइनबाट पढाइ सुरु गरिसकेका छन् । ‘उता (सहर) तिर जाउँ भने कोरोनाको डर छ, घरमा नेटको सुविधा छैन,’ उनले भने, ‘अब महँगै भए पनि सदरमुकाम बसेर पढ्नुको विकल्प छैन ।’ नेपालगन्जतिर जाने तयारी भए पनि कोरोनाको कहर झन् बढ्ने त्रासले यतै रोकिएको उनले बताए ।

सहरतिर पढ्न गएका अधिकांश विद्यार्थी कोरोनाको डरले गाउँ फर्केका छन् । तीमध्ये केही विद्यार्थी सदरमुकाममा आएर पढे पनि धेरैजसो विद्यार्थी गाउँमै बसिरहेका छन् । घरको काम गर्ने, गाईभैंसी चराउने काममै दैनिकी बितिरहेको छ । मुगुमकार्मारोङ गाउँपालिका माग्रीगाँका छिरिङ तामाङले गमगढीमा आफन्त नहुँदा पढाइ छुटे पनि गाउँमै बसिरहेको बताए । ‘अरु साथीहरूले कोर्स धेरै अघि बढिसक्यो भन्छन्, आफू त गाउँमै खाली हात बस्नुपरेको छ,’ उनले भने, ‘कोरोना कम भयो भने जानुपर्ला, नत्र पढाइ यस्तै भयो ।’

मुगुका विद्यालयमा भने अनलाइनबाट पढाइसमेत भएको छैन । यसले अभिभावकलाई चिन्तित तुल्याएको छ । सोरु गाउँपालिका–४ का बिर्खबहादुर शाहीले २ वर्षदेखि बालबच्चाको पढाइ बिग्रिएको गुनासो गरे । ‘पढाइ भन्ने कुरा त बिर्सिसके होलान् जस्तो छ, घरमा पनि पढ्ने कुरा भएन,’ उनले भने, ‘यस्तै हो भने त छोराछोरीको भविष्य अँध्यारो हुने भयो ।’ पढाइ नहुँदा छोराछोरीहरू वनमा ऐसुल टिप्ने, गाईभैंसी चराउने काममा व्यस्त हुने गरेका उनले बताए ।

जनज्योति माविका प्राधानाध्यापक सुवास रावलले इन्टरनेटको सहरका विद्यालयमा भर्ना भएका, तर गाउँमा इन्टरनेटको पहुँच नभएका क्षेत्रका विद्यार्थी थप मारमा परेका बताए । जिल्लाका विद्यालयमा अध्ययनरतहरू भने सबैका अवस्था उस्तै भएको भन्दै चित्त बुझाउने गरेका उनको भनाइ छ । ‘सहरका विद्यालयले २–४ जना दुर्गममा बस्ने विद्यार्थीको लागि पढाइ रोक्ने कुरा भएन, सँगैका विद्यार्थी धेरै अघि बढिसकेका हुन्छन्,’ उनले भने ।

प्रकाशित : श्रावण ३, २०७८ ०९:२९
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×