संरक्षण अभावमा कोतगढी जीर्ण- कर्णाली - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

संरक्षण अभावमा कोतगढी जीर्ण

ज्योति कटुवाल

दैलेख — ऐतिहासिक र धार्मिक महत्त्वको कोतगढी संरक्षण अभावमा थप जीर्ण बन्दै गएको छ । जथाभाबी फोहोर फालिँदा पर्यटकहरू गढी जान छाडेका छन् । 

पर्यटकीय गन्तव्यका रूपमा विकास गर्न दुई वर्षअघि सर्वदलीय बैठकले साताका सातै दिन कोतगढी खोल्ने निर्णय गरेको थियो । गत वर्ष सिँढी र पर्खाल निर्माण गर्न प्रदेश सरकारले ४५ लाख र नारायण नगरपालिकाले १० लाख रुपैयाँ विनियोजन गरेका थिए । तर गुणस्तरहीन काम हुँदा रकमको दुरुपयोग भएको स्थानीयको आरोप छ ।

‘बर्सेनि रकम दुरुपयोग हुँदा ऐतिहासिक सम्पदा जीर्ण बनेको छ,’ स्थानीय गोपाल थापाले भने, ‘संरक्षण मात्रै गर्न सके आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटकको आकर्षणको केन्द्र बनाउन सकिन्थ्यो ।’ नेपाली सेनाको स्वामित्वबाट नगरपालिकाको मातहत ल्याइएपछि गढी डम्पिङ साइटमा परिणत भएको उनको भनाइ छ ।

कोतगढीको संरक्षण तथा संवर्धन नेपाली सेनाले नै गर्न सक्ने भए पनि नगरपालिका मातहत आउँदा थप बेवारिस बनेको जिल्ला समन्वय समिति प्रमुख प्रेमबहादुर थापाले बताए । उनकै रोहबरमा दुई वर्षअघि नेपाली सेनाले चाबी नगरपालिकालाई बुझाएको थियो । ‘नेपाली सेनाले छाडेपछि बजेटको दुरुपयोग बढेको छ,’ उनले भने, ‘गढी ऐतिहासिक सम्पदा भएकाले संरक्षण गर्न जरुरी छ ।’ स्थानीय बासिन्दाले अपनत्वबोध नगरेकाले पनि कोतगढीको संरक्षण हुन नसकेको उनले बताए ।

नगरपालिकाले बार–बन्देज, बगैँचालगायत संरचना निर्माण गर्ने, चौकीदार राख्ने र जीर्णोद्धार गर्ने सर्वपक्षीय बैठकको निर्णय थियो । जनप्रतिनिधिको बेवास्ताले गढीको बिजोग भएको स्थानीय कमल थापाले बताए । ‘दिनरात खुला हुँदा गढीमा लागुपदार्थ र मदिरा सेवन गर्नेलगायत अवैध क्रियाकलाप बढेका छन्,’ उनले भने, ‘सेनाको निगरानी घटेपछि जथाभाबी फोहर फाल्दा ऐतिहासिक क्षेत्र दुर्गन्धित बनेको छ ।’ जीर्णोद्धारका नाममा नगरपालिका र उपभोक्ता समितिले रकमको दुरुपयोग गरेको उनले आरोप लगाए ।

गढीमा रहेका पुराना तीनवटा भवन पुनर्निर्माण गर्न आग्रह गरिए पनि बेवास्ता भएको इन्द्रदल गुल्मका गुल्मपति बीकेसिंह विश्वकर्माले बताए । ‘नगरपालिकाको जिम्मामा गइसकेकाले हामीले केही गर्न सक्ने अवस्था छैन,’ उनले भने, ‘स्थानीय सरकारले व्यवस्थित गर्न सके पर्यटकीय केन्द्र बनाउन सकिन्थ्यो ।’

प्रकाशित : पुस २३, २०७७ १३:१७
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

उदाहरणीय सन्थाल दम्पती

वडासचिवमा कार्यरत दम्पती भन्छन्– ‘सिंगो समुदायलाई शिक्षित बनाउने हाम्रो उद्देश्य छ ।’
पर्वत पाेर्तेल

काठमाडौँ — झापाको मेचीनगर–१४ दुवागढीका ३६ वर्षीय जिसु मुर्मु र २८ वर्षीया सुनिता सोरेनलाई ९ बजेपछि कार्यालय दौडने हतारो हुन्छ । दुई बच्चा नजिकैको स्कुल पठाउँछन् अनि लाग्छन् आ–आफ्नो ड्युटीमा ।

सुनिता सोरेन र जिसु मुर्मु

कनकाई नगरपालिका–८ का वडासचिव जिसु श्रीमती सुनितालाई चारआलीस्थित वडा कार्यालयमा छाड्छन् । आफू झन्डै १५ किलोमिटर लामो यात्रा गरेर कनकाई–८ को वडा कार्यालय दुर्गापुर पुग्छन् । सीमान्तकृत सन्थाल समुदायबाट ‘देशकै पहिलो वडासचिव’ दम्पतीलाई कार्यालय पुगेपछि पनि सेवाग्राहीको कामले भ्याइनभ्याइ हुन्छ । ‘सास फेर्ने फुर्सद पनि हुन्न,’ गत मंसिर २८ देखि सचिवको जिम्मेवारी सम्हालेकी सुनिताले सुनाइन्, ‘साताको ६ दिन त जनताका कामले नै फुर्सद मिल्दैन ।’ तत्कालीन दुवागढी गाविस हुँदाताका उनले २०६७ सालमा सहलेखापालका रूपमा जागिर सुरु गरेकी थिइन् । ‘दुवागढी गाविसले कर्मचारी माग गरेको थियो, निवेदन दिएकी थिएँ छानिएछु,’ उनले भनिन् ।

उनी आफ्नो समुदायबाट गाउँकै सबभन्दा बढी पढ्ने महिला हुन् । भद्रपुरको पुहातु जनज्योति माविबाट एसएलसी र चारआलीको त्रिदेव क्याम्पसबाट शिक्षामा स्नातक गरेकी छन् । वडाध्यक्ष कृष्ण सिग्देलले स्थानीय सेवाग्राहीको मागबमोजिम नै सन्थाल समुदायकी कर्मचारीलाई वडासचिवको जिम्मेवारी दिइएको बताए ।

दुवागढीकी सुनिताले २०६८ सालमा दक्षिणी झापाकै राजगढका जिसुसँग बिहे गरिन् । बिहेअघि सुनितालाई आफन्त र छरछिमेकले भन्थे रे, ‘तँ यति धेरै पढेकी छस्, आफैं जति पढेको केटो पाउन मुस्किल छ है ।’ एक दिन झापाको सुरुंगामा सन्थाल समुदायको एउटा भेटघाट कार्यक्रम थियो । त्यही कार्यक्रमले सुनिता–जिसुको भेट जुराइदियो । सुरुमा चिनजान भयो । पछि माया पिरती । ‘मामाकी छोरीमार्फत चिनजान भयो,’ हँसिली स्वाभावकी सुनिताले सुनाइन्, ‘आफूजस्तै पढे–लेखेको भन्ने थाहा पाएर मन पर्‍यो ।’ केही समयको प्रेमपछि उनीहरूले बिहे गरे । अंग्रेजी विषयमा स्नातकोत्तर गरेका जिसु पहिला रेडियोकर्मी थिए । आफ्नो समुदायबाट एमए पढ्ने उनी मुलुककै दोस्रा व्यक्ति हुन् ।

मोरङका शीतल टुडु सतार समुदायका पहिलो एमए होल्डर हुन् । झापा धुलाबारीको रेडियो सरगममा केही वर्ष काम गरेका जिसुले पत्रकारिता यात्रा बिहेपछि बिट मारे । ‘पत्रकारिता मेरो रुचिको विषय मात्रै थियो,’ उनले सुनाए, ‘तर लक्ष्य भने अर्कै थियो ।’ पत्रकारिता छाड्न जागिरे श्रीमतीको ठूलो हात रहेको उनी बताउँछन् । ‘पत्रकारिताले भन्दा सरकारी सेवाले नै जीवन चलाउन सहज हुने श्रीमतीको सल्लाह पाएँ,’ उनले थपे, ‘त्यसपछि लोक सेवाको तयारीमा लागें ।’ कडा मिहिनेतपछि खरिदारमा नाम निकाले । २०७२ साउन ६ मा पहिलो पोस्टिङ भयो कनकाई नगरपालिकामा । नगरले दुई वर्षअघि वडासचिवको जिम्मेवारी दियो ।

लोपोन्मुख आदिवासी सन्थालहरूको बसोबास पूर्वी नेपालको झापा, मोरङ र सुनसरीमा छ । २०६८ सालको जनगणनाअनुसार सन्थालको कुल जनसंख्या ५१ हजार ७ सय ३५ छ । तर, यो संख्या पछिल्लो समय घटेको हुन सक्ने अनुमान सन्थाल अगुवाहरूको छ । भूमिहीन, विपन्न यो समुदायका धेरै भारत विस्थापित भएको पाइएको छ । खेती किसानी र मजदुरी गरेर जीवनयापन गर्ने समुदायका धेरै बालबालिकाले आर्थिक अभावका कारण पढ्न पाएका छैनन् । पढ्दै गरेकाले समेत बीचमै पढाइ छाड्ने गरेको पाइएको बाल अधिकारकर्मी मणिकुमार लिम्बू बताउँछन् ।

सुनिता–जिसु भने यही समुदायका उदाहरणीय पात्र हुन् । यी दुवैले कुनै बेला चरम आर्थिक संकट बेहोरेका थिए, आम सन्थालले झैं । तर, जस्तोसुकै परिस्थितिमा पनि पढाइ भने छाडेनन्, बरु थप मिहिनेत गरेर अघि बढे । जसका कारण आज यी सफल दम्पतीप्रति सिंगो समुदायले गौरव गरिरहेको छ । बिदाका दिनमा पनि सुनिता–जिसु व्यस्तै रहन्छन् ।

बिहान प्रार्थना गर्न चर्च जान्छन् । दिउँसो सन्थाल समुदायका बस्ती चाहर्दै सफलताका अनुभव साट्छन् । ‘सिंगो समुदायलाई शिक्षित बनाउने हाम्रो उद्देश्य छ,’ सुनिता सुनाउँछिन्, ‘लेखपढ गरे हामीजस्तै सफल बन्न सकिन्छ भन्ने उदाहरण पेस गर्छौं ।

प्रकाशित : पुस २३, २०७७ १३:१५
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×