अक्षर चिन्दै आमा

महिला साक्षर भए परिवारैलाई पढ्न प्रेरित गर्ने भएकाले सबल परियोजनाले अधूरो छाडेको अभियानलाई गाउँपालिकाले बजेट विनियोजन गरेर अघि बढाउँदा कक्षा लिने बढ्दै 
तुलाराम पाण्डे

(पलाँता, कालीकोट) — खिनकी सुनतारा शाहीको उमेर २७ वर्षको भएपछि बल्ल अक्षरसँग साइनो जोडिएको छ । ‘नाम लेख्न र जोडघटाउ गर्न सक्ने भएकी छु,’ उनले भनिन्, ‘अब सही गर्नुपर्ने ठाउँमा ल्याप्चे लगाउनु पर्दैन ।’

पलाँता गाउँपालिकाले सुरु गरेको साक्षरता कक्षाबाट अक्षरसँग साइनो जोड्ने उनी एक्ली महिला होइनन् । स्कुल–कलेज पढ्ने थुप्रैका आमाहरू अहिले पढ्न जान्ने भएका छन् । पलाँतामा एक वर्ष अवधिमा करिब पाँच सय महिला साक्षर भएका गाउँपालिकाले जनाएको छ ।


साक्षरता कक्षाले ग्रामीण महिलाको आत्मबल पनि बढाएको छ । गाउँघरमा हुने सभा र बैठकमा जान लाज मान्ने उनीहरू निर्धक्कसँग बोल्न सक्ने भएका छन । ‘पहिले त मोसो (तावाको कालो) तेलमा हालेर औंठाछाप हान्नुपर्थ्यो, बोल्नु पर्‍यो भने लाजले सकिन्थेन,’ सुनताराले भनिन्, ‘अचेल त न लाज लाग्छ, न ल्याप्चेको झन्झट हुन्छ ।’


धौलागोहकी ४२ वर्षीया जनकला विश्वकर्माले त लेखपढ गर्न सक्ने भएको तीन वर्ष भयो । अक्षर चिन्न सक्ने भएपछि उनले गाउँकी अगुवा महिलाका रूपमा आफ्नो परिचय बनाउन थालेकी छन् । सात वर्षअघि श्रीमान्को मृत्युपछि संसारै अँध्यारो भयो भन्ठानेकी उनी अहिले जिउने आत्मबल बढेको बताउँछिन् । गाउँकै लालीगुराँस सबल समूहबाट १० हजार ऋण लगेर खुद्रा पसल पनि चलाएकी छन् । ‘बुढेसकालमा पढ्न पाइयो, सीप सिकेर कमाइ पनि भएकै छ,’ उनले भनिन्, ‘समूहमा पैसा हालेर बचत पनि गरेकी छु ।’


साक्षरताले महिलालाई घर र समाजमा सम्मानित पनि महसुस गराएको छ । पुलाहाँकी ३५ वर्षीया बिनपुरी बुढाका श्रीमान अक्षर चिन्दैनन् । पढेपछि श्रीमान्समेत आफ्नो भर पर्न थालेका उनले बताइन् । साक्षरता कक्षामा पढाइसँगै अन्य सीप पनि सिकाइने भएकाले व्यावसायिक तरकारी खेतीमा पनि लागेको उनको भनाइ छ । उनले उब्जाएको तरकारी थिर्पु, घाटपारीचौर र राडुनेटा बजारमा बिक्री हुन्छ ।


उखाडीकी २९ वर्षीया आशा बुढालाई गाउँकै मान्छेले ‘पढेर मास्टर्नी हुन्या होइ र,’ भनेको अहिलेझैं लाग्छ । ‘अचेल मेरो प्रगति देखेर त्यस्तो भन्नेहरू घोसे मुन्टो लाउँछन्,’ उनी भन्छिन्, ‘पढाउने मास्टर्नी नभयापन सीप सिकेर कपडा सिलाउने मास्टर्नी भएकी छु ।’


साक्षरता अभियानलाई सुरुमा ‘कर्णालीका महिलाका लागि अवसर र अधिकार सबल परियोजना’ ले चलाएको थियो । परियोजना सकिएपछि गाउँपालिकाले निरन्तरता दिएको हो । गाउँपालिकाले बजेट विनियोजन गरेर नौवटै वडामा साक्षरता कक्षा चलाएको छ । चालु वर्ष ९५ लाख र निरक्षर पुरुषलाई साक्षर बनाउन थप १५ लाख गरी १ करोड ५५ लाख रुपैयाँ गाउँसभाबाट विनियोजन गरिएको गाउँपालिका अध्यक्ष लक्ष्मणबहादुर बमले बताए । उनले भने, ‘आमा साक्षर भए परिवारै साक्षर बनाउन सक्ने भएकाले महिलामा लगानी गरेका हौं ।’ १५ हजार ३ सय जनसंख्या रहेको पलाँताको साक्षरता प्रतिशत ४८ छ । यहाँका ६० प्रतिशत पुरुष र ३७ प्रतिशत महिला साक्षर छन् ।


गाउँपालिकाकी उपाध्यक्ष दाना न्यौपाने पनि साक्षरता कक्षाबाटै शिक्षित भएर राजनीतिमा अघि बढेकी हुन् । ‘म पनि यहीँको साक्षरता कक्षा पढेर साइन (हस्ताक्षर) गर्न सक्ने भएकी हुँ,’ उनले भनिन्, ‘जीवनमा सबैभन्दा ठूलो कुरा पढाइलेखाइ रहेछ ।’ आफूसँगै साक्षरता कक्षा पढेका अन्य ६ जना वडा समितिमा चुनिएका उनले बताइन् । प्रकाशित : माघ १८, २०७६ ०९:३१

ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

मातृशिशु जोगाउन लगानी

१ हजार ३ सय ३८ गर्भवतीलाई सन्तुलित भोजनसँगै आवश्यक तालिमसमेत दिइसकेको खाँडाचक्र नगरले यसकै लागि १० लाख बजेट छुट्ट्याएको छ
तुलाराम पाण्डे

(कालीकोट) — सुनौला हजार दिनका आमा र शिशुको स्वास्थ्यमा सुधार ल्याउन खाँडाचक्र नगरपालिकाले पोषण अभियान सुरु गरेको छ । अभियानअन्तर्गत गर्भवती तथा सुत्केरीलाई सन्तुलित भोजन र विभिन्न सामग्री वितरण थालिएको छ । 

महिला गर्भवती भएदेखि १ हजार दिनसम्मको समयलाई सुनौला हजार दिनका रूपमा लिइन्छ । अभियानका लागि नगरपालिकाले यस वर्ष १० लाख रुपैयाँ विनियोजन गरेको छ । सुनौला हजार दिनका आमालाई अण्डा, कुखुराका चल्ला, तरकारीको बीउ, पोषिलो पिठो, फिल्टर, धोतीसहितका सामग्री वितरण थालिएको नगरपालिकाले जनाएको छ । नगरका ११ वटै वडामा १ हजार ३ सय ३८ गर्भवती छन् । पहिलो चरणमा ६ सय ७० जनालाई सामग्री वितरण गरिएको नगर स्वास्थ्य संयोजक रविन्द्र सेजुवालले बताए । ‘घरमै सुत्केरी हुने अवस्थालाई शून्यमा झार्न यो कार्यक्रम सुरु गरिएको हो,’ उनले भने, ‘मातृ तथा नवजात शिशुलाई बचाउन पनि कार्यक्रमले सहयोग पुर्‍याउनेछ ।’

नगरले सुत्केरी तथा गर्भवतीका लागि ‘हरेक बार, खाना चार’ अभियानसमेत सञ्चालन गरिरहेको जनाएको छ । अभियानअन्तर्गत गत वर्ष टोलटोलमा गर्भवती महिलाको भेला गराएर स्थानीय खाद्यान्नमार्फत सन्तुलित भोजन पकाउने सीप सिकाइएको थियो । स्वास्थ्य संयोजक सेजुवालका अनुसार गत वर्ष टोलटोलमा महिला समूह परिचालन गरी कोदो तथा फापरको ढिँडो र हलुवा बनाउन सिकाइएको थियो । ‘बाहिरबाट आएको सेतो चामल, चाउचाउ र बिस्कुटले कुपोषण निम्त्याएको ठहर गर्दै अभियान सुरु गरिएको हो,’ उनले भने, ‘कार्यक्रमले आमा तथा शिशुको स्वास्थ्यलाई गुणस्तरीय बनाउन सहयोग पुर्‍याइरहेको छ ।’

नगरपालिकाले सबै वडाका गर्भवती तथा सुत्केरीको तथ्यांक अद्यावधिक गर्न सुरु गरिसकेको छ । गर्भवतीलाई शुद्ध पानी पिउने बानी बसाउन फिल्टर वितरण गरिएको नगर उपप्रमुख विजया विष्टले बताइन् । उनका अनुसार पहिलो चरणमा अतिविपन्न र जोखिमयुक्त अवस्थाका गर्भवती र सुत्केरीलाई सामग्री वितरण गरिएको हो । नगरपालिकाले पोषणयुक्त सामग्री तथा फिल्टर वितरण गरेपछि विपन्न महिलाले सन्तुलित भोजन र शुद्ध खानेपानीको सुविधा पाएको खाडाचक्र–४, की जालका विश्वकर्माले बताइन् । ‘अब खोलाको धमिलो पानी खानुपर्ने बाध्यता अन्त्य भयो,’ उनले भनिन्, ‘सन्तुलित भोजनले स्वास्थ्यमा सुधार ल्याउने आशा छ ।’

गर्भवती र सुत्केरी महिलाले चारपटक गर्भ जाँच गरेवापत ८ सय, स्वास्थ्य संस्थामा सुत्केरी भएबापत ३ हजार र प्रदेश सरकारबाट पोषण कोसेलीवापत २ हजार रुपैयाँ पाउँदै आएका छन् । खाँडाचक्र नगरपालिकाले बहुक्षेत्रीय पोषण कार्यक्रमअर्न्तगत सबै वडामा कुखुराका चल्ला र तरकारीको बीउ वितरण, सडक नाटक, सासु–बुहारी अन्तर्क्रियालगायत कार्यक्रम सञ्चालन भइरहेको जनाएको छ । कोदो, फापर, रातो फर्सी, सागपात र गेडागुडीमा पाइने भिटामिनबारे जानकारी पाएपछि स्थानीय उत्पादनबाट पकाइएका विभिन्न परिकार खान थालेको खाँडाचक्र–६ की गर्भवती जया गोरालले बताइन् । ‘हामीले त खाना खान नै जानेका रहेनछौं,’ उनले भनिन्, ‘पहिले कोदोको सुख्खा रोटी मात्र खाने चलन थियो, अहिले ढिडो र हलुवा बनाएर खाइरहेका छौं ।’ उनले रैथाने बालीको फाइदा थाहा पाएपछि गाउँमा कोदो, फापरलगायत बाली लगाउने लहर चलेको बताइन् ।

गर्भवती महिलामा रक्तअल्पता र ५ वर्षमुनिका बालबालिकामा अत्यधिक कुपोषण देखिएपछि बहुक्षेत्रीय पोषण कार्यक्रममार्फत खाँडाचक्रमा गत वर्ष ३३ लाख २५ हजार रुपैयाँ विनियोजन गरिएको थियो । मान्म, दाहाँ, पाखा, जिम्मजेडी, रेंगिल र बरातुमा मात्र लागु भएको कार्यक्रमलाई थप परिमार्जित गर्दै यस वर्ष सबै वडामा लागु गरिएको उपप्रमुख विष्टले जानकारी दिइन् ।

स्वास्थ्य सेवा कार्यालयका अनुसार यस वर्ष प्रदेश सरकारले सुनौला हजार दिनका आमाका लागि कोसेलीवापत ४० लाख रुपैयाँ विनियोजन गरेको छ । महिला र बालबालिकामा चाउचाउ, बिस्कुटलगायत गुणस्तरहीन खाद्यान्नले कुपोषणको दर बढाइरहेको कार्यालयका निमित्त व्यवस्थापक कटकबहादुर महतले बताए । ‘जिल्लाभरि रैथाने बाली तथा फलफूलको फाइदाबारे सचेतनामूलक कार्यक्रम सञ्चालन गरिरहेका छौं,’ उनले भने, ‘गत वर्ष हरेक बस्ती र टोल–टोलसम्म कार्यक्रम सञ्चालन गरिएपछि प्रभावकारिता देखिन थालेको छ ।’ उनका अनुसार जिल्लामा खाद्य आनीबानीबारे चेतनाको कमी, लैंगिक विभेद, स्याहार सुसारमा बेवास्तालगायत कारणले मातृ तथा बालमृत्युदर उच्च छ ।

प्रकाशित : माघ १७, २०७६ १०:०५
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×