महिलाको अगुवाइमा खानेपानी

२८ लाख बजेटको योजनाअन्तर्गत माडेगाउँका ४५ घरधुरीमा पानी पुर्‍याइँदै छ । यसैका लागि उनीहरु हरेक दिन पाइपलाइन खन्न, ढुंगा बोक्न र ट्यांकी बनाउन खटिन्छन् ।
तुलाराम पाण्डे

(नरहरिनाथ, कालीकोट) — नरहरिनाथ गाउँपालिका–३, माडेगाउँका महिलालाई अहिले खानेपानी योजनामा काम गर्न भ्याइनभ्याइ छ । बिहानै उठेर घरपरिवारलाई खाना पकाएर गाउँमा सञ्चालन भएको योजनाको पाइपलाइन खन्ने, ट्यांकी निर्माण गर्ने र ढुंगा बोक्ने काममा उनीहरूको व्यस्तता बढेको हो ।

९ सदस्यीय निर्माण समितिमा ७ जना महिला छन् । २१ लाख २० हजार रुपैयाँको लागतमा गाउँमा खानेपानी योजनाको काम भइरहेको छ । योजनामा ५ सय मिटर पाइपलाइन खनेर ट्यांकीसम्म पाइप गाड्ने काम सकिएको छ । सम्झौताअनुसार एक ठूलो ट्यांकी, ५ धारा वितरण ट्यांकी र ४२ घरधुरीमा एक–एकवटा धारा निर्माण गरिनेछन् । खानेपानी पुगेपछि माडेगाउँलाई पूर्ण सरसफाइयुक्त नमुना गाउँ घोषणा गर्ने योजना छ । ‘समितिको अगुवा आफै भएपछि सबै काम गर्नै पर्‍यो,’ खानेपानी तथा सरसफाइ उपभोक्ता समितिकी अध्यक्ष दुर्गादेवी उपाध्यायले भनिन्, ‘पुरुषले महिला अध्यक्ष भएको मनबाटै स्वीकार्न सकेका छैनन् ।’ घरमा ट्युमरले थलिएका अपांग पति दशरथलाई स्याहारसुसार गरेर उनी दैनिक निर्माणको काममा जुटिरहेकी छिन् ।


नरहरिनाथमा महिला अध्यक्ष भएको यो पहिलो समिति हो । सचिवमा २५ वर्षीया हरिशोभा उपाध्याय र कोषाध्यक्ष कोइलादेवी उपाध्याय छन् । महिलाले नेतृत्व गरेको योजनामा गाउँका पुरुषले मुखले सहयोग गर्छौं भने पनि काममा सहयोग नगरेको समितिकी सदस्य सावित्री न्यौपानेले बताइन् । ‘जिते बजारबाट पाइप बोक्न पनि पुरुष गएनन्,’ उनले भनिन् ‘गाउँमै पानीको ट्यांकी बनाउन जान्ने सिपालु मिस्त्री भए पनि उनीहरूले महँगो दररेट मागेपछि बाहिरबाट मिस्त्री ल्यायौं ।’ उनका अनुसार जिल्ला दररेट प्रतिदिन ८ सय रुपैयाँ भए पनि स्थानीयले १ हजार २ सय रुपैयाँ मागेर असहयोग गरेका थिए ।


समितिले जेठ मसान्तसम्म आयोजना सक्ने सम्झौता गरेको छ । स्थानीयले प्रतिघरधुरी ५ हजार रुपैयाँ लगानी गर्नेछन् । पाइप ढुवानी र पाइपलाइन खनेवापत १ लाख ५० हजार रुपैयाँ समितिको खातामा आएर समुदायमा वितरण गरिसकेको कोषाध्यक्ष उपाध्यायले बताइन् । नरहरिनाथ–४, अदेलागाउँको पोखरी निर्माण उपभोक्ता समितिमा पनि यसपटक सचिव र कोषाध्यक्ष महिला रहेको वडाध्यक्ष नरबहादुर बोगटीले बताए । जिल्लाकै पहिलो खुला दिसामुक्त गाविस बनेको साविकको कुमालगाउँमा हेल्भेटासको सहयोगमा हुरेन्डेक नेपालले ‘एक घर, एक धारा अभियान’अर्न्तगत खानेपानी योजना सञ्चालन गरेको हो ।


सधैं महिलाले अवसर पाएनन् भन्ने गुनासो आउन थालेपछि खानेपानी तथा सरसफाइ योजनाको जिम्मा महिलालाई दिइएको गाउँपालिका अध्यक्ष धीरबहादुर बिष्टले बताए । उनले महिला संलग्न भएको योजना पारदर्शीर् हुने भन्दै काम गुणस्तरीय हुने दाबी गरे । ‘सुरुमा त पुरुषले नै दाबी गरेका थिए,’ उनले भने, ‘महिलाले हामी रहन पाउनुपर्छ भनेर दाबी गरेपछि बल्लबल्ल सहमति भएको हो ।’ गाउँपालिकाले एक वर्षअघि जलकचहरीमा उपभोक्ता समितिमा ५० प्रतिशत महिलाको प्रतिनिधित्व गर्ने प्रतिबद्धता गरिएको जानकारी दिए । प्रकाशित : माघ १२, २०७६ ०९:४७

ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

विद्यालयमा स्वार्थको लडाइँ

व्यवस्थापन समितिको चुनावलाई दलहरुले जनमत परीक्षण गर्ने अवसरका रुपमा लिने गरेका छन्
तुलाराम पाण्डे

कालिकोट — सान्नीत्रिवेणी गाउँपालिकाको मेहलमुडीस्थित पञ्चदेवल माविमा व्यवस्थापन समिति छनोट गर्न गत बिहीबार चुनाव भयो । उम्मेदवारले आ-आफ्नोचुनाव चिह्नसहित पर्चा बनाएरै प्रचार गरे । नेकपाका तर्फबाट जिल्ला कमिटी सदस्य हर्कबहादुर ऐडीको लालीगुराँस र सान्नीत्रिवेणी गाउँ कमिटी सदस्य प्रभुलाल बीसीको कलम चिह्न थियो ।

कांग्रेस र राप्रपासहितको मोर्चाबाट नयाँ शक्तिका मातृकाप्रसाद उपाध्यायले भाले, कृषना लुवारले गाडी, मिठ्ठु भट्टराईले घडी, सरितादेवी शाहीले दमाहा, धर्मराज शाहीले खसी र माङ्ली लुवारले रेडियो चिह्न पाएका थिए । अभिभावकबाट चुनिने चार सदस्यका लागि आठ जनाले प्रतिस्पर्धागरेका थिए ।

यस्तै प्रतिस्पर्धा शुभकालिका–३ भर्तास्थित जनज्योति माविमा पनि भयो । नेकपा र अन्य दलको संयुक्त मोर्चाबीच चुनाव भयो । मजदुर किसान पार्टीले नेतृत्व गर्दै आएको समितिमा यसपटक नेकपाका धन परियार अध्यक्ष चुनिए । चुनावमा सुरक्षा दिन सशस्त्र प्रहरी नै खटिएको थियो । ‘चुनाव भनेपछि दलका कार्यकर्ता भिडिहाल्ने अवस्था छ, सुरक्षा मागेपछि दिनैपर्‍यो,’ प्रमुख जिल्ला अधिकारी कृष्णचन्द्र पौडेलले भने, ‘विद्यालयको चुनावमा पनि ठूलै चुनावको झल्को हुने गर्छ ।’

विद्यालय व्यवस्थापन समितिमा यसरी चुनाव हुनुमा राजनीतिक प्रतिस्पर्धा मात्र कारण होइन, समितिमा बस्दा पाइने अनेकखाले लाभले लोभ्याउने गर्छ । यही कारण चर्को दाउपेच चल्ने गरेको छ । भर्ताको सज्यालवाडास्थित विद्यालयमा पनि चुनाव भएको थियो । त्यसमा नेकपाकै दुई समूह चुनावी प्रतिस्पर्धामा उत्रिएका थिए ।

सबैजसो सामुदायिक विद्यालयमा दलका नेता तथा कार्यकर्ता नै व्यवस्थापन समितिको नेतृत्वमा छन् । सबैभन्दा बढी नेकपा सम्बद्धले जितेका छन् । कांग्रेस र राप्रपाका नेता पनि आफ्नो पकड क्षेत्रका समितिमा अध्यक्ष छन् । जिल्लाका ६२ माविमध्ये ३८ मा नेकपा, १९ मा कांग्रेस, तीनमा राप्रपा र बाँकी दुईमा अन्य दल सम्बद्ध समितिका अध्यक्ष छन् ।

कतिपय विद्यालयमा त वडाध्यक्ष नै समितिको अध्यक्ष छन् । व्यवस्थापन समितिमा चुनाव हुँदा शैक्षिक वातावरणमा नकारात्मक असर पर्ने गरेको शिक्षा विकास तथा समन्वय एकाइ प्रमुख महेश देवकोटाले बताए । ‘सबैतिर राजनीतिक रङ देखिन्छ, सहमति हुन सक्दैन,’ उनले भने, ‘सहमति नभए चुनावै गर्ने कानुनी प्रावधान छ, गर्नैपर्छ ।’ चैतसम्म धेरैजसो स्थानीय तहले विद्यालय व्यवस्थापन समिति गठन गरिसक्ने भनेकाले धमाधम चुनाव भइरहेको उनले बताए ।

नौ सदस्यीय व्यवस्थापन समितिमा अभिभावकबाट चारजना छनोट हुन्छन् । शिक्षाप्रेमी, चन्दा र जग्गादाताबाट एक महिलासहित तीन जना र सम्बन्धित वडाका वडाध्यक्ष तथा प्रधानाध्यापक पदेन सदस्य हुने प्रावधान छ । माध्यमिक तहका समितिमा उम्मेदवार हुन दलले अघि सार्छन् । दलहरूले विद्यालयको चुनावलाई जनमत परीक्षण गर्ने थलोका रूपमा लिने गरेका छन् ।

नागरिक समाजका अगुवा कालीबहादुर मल्लले यहाँका विद्यालयका ५० प्रतिशत समिति अध्यक्षका छोराछोरी सरकारी विद्यालयमै नपढ्ने बताए । समितिमा हानथाप भइरहँदा यहाँका ४२ माविसहित ९९ वटा विद्यालयमा एकजना पनि शिक्षक दरबन्दी छैन । निजी स्रोतका शिक्षक पाल्न विद्यार्थीको खाजा, पाठ्यपुस्तक र छात्रवृत्तिलगायत रकम कटौती गर्नुपर्ने बाध्यता छ ।

प्रकाशित : माघ ८, २०७६ १०:३४
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×