महिलाको अगुवाइमा खानेपानी- कर्णाली - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

महिलाको अगुवाइमा खानेपानी

२८ लाख बजेटको योजनाअन्तर्गत माडेगाउँका ४५ घरधुरीमा पानी पुर्‍याइँदै छ । यसैका लागि उनीहरु हरेक दिन पाइपलाइन खन्न, ढुंगा बोक्न र ट्यांकी बनाउन खटिन्छन् ।
तुलाराम पाण्डे

(नरहरिनाथ, कालीकोट) — नरहरिनाथ गाउँपालिका–३, माडेगाउँका महिलालाई अहिले खानेपानी योजनामा काम गर्न भ्याइनभ्याइ छ । बिहानै उठेर घरपरिवारलाई खाना पकाएर गाउँमा सञ्चालन भएको योजनाको पाइपलाइन खन्ने, ट्यांकी निर्माण गर्ने र ढुंगा बोक्ने काममा उनीहरूको व्यस्तता बढेको हो ।

९ सदस्यीय निर्माण समितिमा ७ जना महिला छन् । २१ लाख २० हजार रुपैयाँको लागतमा गाउँमा खानेपानी योजनाको काम भइरहेको छ । योजनामा ५ सय मिटर पाइपलाइन खनेर ट्यांकीसम्म पाइप गाड्ने काम सकिएको छ । सम्झौताअनुसार एक ठूलो ट्यांकी, ५ धारा वितरण ट्यांकी र ४२ घरधुरीमा एक–एकवटा धारा निर्माण गरिनेछन् । खानेपानी पुगेपछि माडेगाउँलाई पूर्ण सरसफाइयुक्त नमुना गाउँ घोषणा गर्ने योजना छ । ‘समितिको अगुवा आफै भएपछि सबै काम गर्नै पर्‍यो,’ खानेपानी तथा सरसफाइ उपभोक्ता समितिकी अध्यक्ष दुर्गादेवी उपाध्यायले भनिन्, ‘पुरुषले महिला अध्यक्ष भएको मनबाटै स्वीकार्न सकेका छैनन् ।’ घरमा ट्युमरले थलिएका अपांग पति दशरथलाई स्याहारसुसार गरेर उनी दैनिक निर्माणको काममा जुटिरहेकी छिन् ।


नरहरिनाथमा महिला अध्यक्ष भएको यो पहिलो समिति हो । सचिवमा २५ वर्षीया हरिशोभा उपाध्याय र कोषाध्यक्ष कोइलादेवी उपाध्याय छन् । महिलाले नेतृत्व गरेको योजनामा गाउँका पुरुषले मुखले सहयोग गर्छौं भने पनि काममा सहयोग नगरेको समितिकी सदस्य सावित्री न्यौपानेले बताइन् । ‘जिते बजारबाट पाइप बोक्न पनि पुरुष गएनन्,’ उनले भनिन् ‘गाउँमै पानीको ट्यांकी बनाउन जान्ने सिपालु मिस्त्री भए पनि उनीहरूले महँगो दररेट मागेपछि बाहिरबाट मिस्त्री ल्यायौं ।’ उनका अनुसार जिल्ला दररेट प्रतिदिन ८ सय रुपैयाँ भए पनि स्थानीयले १ हजार २ सय रुपैयाँ मागेर असहयोग गरेका थिए ।


समितिले जेठ मसान्तसम्म आयोजना सक्ने सम्झौता गरेको छ । स्थानीयले प्रतिघरधुरी ५ हजार रुपैयाँ लगानी गर्नेछन् । पाइप ढुवानी र पाइपलाइन खनेवापत १ लाख ५० हजार रुपैयाँ समितिको खातामा आएर समुदायमा वितरण गरिसकेको कोषाध्यक्ष उपाध्यायले बताइन् । नरहरिनाथ–४, अदेलागाउँको पोखरी निर्माण उपभोक्ता समितिमा पनि यसपटक सचिव र कोषाध्यक्ष महिला रहेको वडाध्यक्ष नरबहादुर बोगटीले बताए । जिल्लाकै पहिलो खुला दिसामुक्त गाविस बनेको साविकको कुमालगाउँमा हेल्भेटासको सहयोगमा हुरेन्डेक नेपालले ‘एक घर, एक धारा अभियान’अर्न्तगत खानेपानी योजना सञ्चालन गरेको हो ।


सधैं महिलाले अवसर पाएनन् भन्ने गुनासो आउन थालेपछि खानेपानी तथा सरसफाइ योजनाको जिम्मा महिलालाई दिइएको गाउँपालिका अध्यक्ष धीरबहादुर बिष्टले बताए । उनले महिला संलग्न भएको योजना पारदर्शीर् हुने भन्दै काम गुणस्तरीय हुने दाबी गरे । ‘सुरुमा त पुरुषले नै दाबी गरेका थिए,’ उनले भने, ‘महिलाले हामी रहन पाउनुपर्छ भनेर दाबी गरेपछि बल्लबल्ल सहमति भएको हो ।’ गाउँपालिकाले एक वर्षअघि जलकचहरीमा उपभोक्ता समितिमा ५० प्रतिशत महिलाको प्रतिनिधित्व गर्ने प्रतिबद्धता गरिएको जानकारी दिए ।

प्रकाशित : माघ १२, २०७६ ०९:४७
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

३९ लाखको श्रमदान, घरघरमा धारा

विप्लव महर्जन

(सल्यान) — कपुरकोट गाउँपालिका–१, उनबाङकी ४५ वर्षीया डिलसरी रावतलाई एक वर्षअघि डेढ घण्टा टाढाको मुहानमा गई खानेपानी ल्याउनुपर्ने बाध्यता थियो । गाउँमा लिफ्ट खानेपानी पुगेपछि अब सास्ती हटेको छ । गाउँमा खानेपानी ल्याउन स्थानीयले ३८ लाख ८५ हजार रुपैयाँ बराबरको श्रमदान गरेका छन् ।

आयोजनाको लागि कादुरी एग्रिकल्चर एसोसियसन र ब्रिटिस गोर्खा नेपालको १ करोड रुपैयाँ लगानी गरेका छन् । ७४ घरका स्थानीयले आफ्नो तर्फबाट साढे दुई महिनासम्म श्रमदान गरेका रावतले बताइन् । गाउँ नजिकैका मुहान सुकेपछि स्थानीयले पानीका लागि ठूलो सास्ती भोग्नुपरेको उनको भनाइ छ । ‘गाउँको मुहान सुक्यो, महँगो रकम खर्च हुने भन्दै तल खोलाबाट डाँडाको बस्तीमा पानी ल्याउन कसैले चासो दिएनन्,’ उनले भनिन्, ‘जसका कारण हामीले लामो समय खानेपानी संकट भोग्नुपर्‍यो ।’ खानेपानी समस्याकै कारण गाउँका अधिकांश महिलामा ढाडको समस्या रहेको उनले जानकारी दिइन् । उनका अनुसार अहिले सरसफाइ काममा हुन थालेको छ भने वर्षौंदेखि अलपत्र परेका शौचालय प्रयोगमा आएका छन् । खानेपानी सुविधा भएपछि जनजीवन सहज बनेको उनको भनाइ छ ।

आधा जीवन खानेपानी बोक्दैमा बितेको ४५ वर्षीया पानसरी दमाईले गुनासो गरिन् । ‘पानीकै अभावले महिला र बालबालिकाले धेरै सास्ती भोग्यौं,’ उनले भनिन्, ‘अहिले बालबालिकाको पढाइ नियमित बनेको छ, खानेपानी बोक्न खर्च हुने समयलाई अन्य घरायसी कामकाजमा लगाएका छौं ।’ एक घर, एक धाराको सपना बल्ल पूरा भएको स्थानीय धनवीर खड्काले सुनाए । ‘घरघरै खानेपानी सुविधा पुगेपछि बचेको पानी करेसाबारीमा प्रयोग गर्न थालेका छौं,’ उनले भने, ‘अहिले गाउँमा तरकारी खेती गर्ने लहर चलेको छ ।’ उनका अनुसार स्थानीयले आयोजनामा ७५ दिनसम्म श्रमदान गरेका थिए ।

अहिले रिजर्व ट्यांकीमा आठ सेकेन्डमा १० लिटर पानी जम्मा भइरहेको छ । कपुरकोट गाउँपालिका–१ का वडाध्यक्ष बालाराम खड्काले पाँच सय चार मिटर तलको धारापानीबाट गाउँमा पानी तानिएको बताए । उनका अनुसार मुहानमा १२ हजार लिटर क्षमताको पम्प हाउस निर्माण गरिएको छ । उनले आठ हजार र १४ हजार लिटर क्षमताका दुई ट्यांकी निर्माण गरी घरघरमा पानी पुर्‍याइएको जानकारी दिए ।

प्रकाशित : माघ १२, २०७६ ०९:४५
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×