लहडमा क्याम्पस : पूर्वाधार न विद्यार्थी- कर्णाली - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

लहडमा क्याम्पस : पूर्वाधार न विद्यार्थी

एउटा विद्यालयका विद्यार्थीलाई आधार मानेर गाउँगाउँमा क्याम्पस खोलिएका छन्
हरि गौतम

रुकुम पश्‍चिम — आठबीसकोट नगरपालिका–९ राडीमा राडीज्युला शिक्षा क्याम्पस सञ्चालनमा छ । शिक्षा संकायतर्फ स्नातक तह पठनपाठन हुने क्याम्पसमा ३ सय ५० विद्यार्थी भर्ना भएका छन् । तर १५ देखि २० जना मात्र नियमित क्याम्पस आउँछन् । त्रिवेणी गाउँपालिका–२ सिम्रुतुमा ०६९ मा स्थापना गरिएको सिम्रुतु क्याम्पस सधैं सुनसानप्रायः रहन्छ । करिब ६ सय विद्यार्थी भर्ना भएको क्याम्पसमा कक्षामा नियमित उपस्थित हुने विद्यार्थीको संख्या मुस्किलले ३० हुन्छ । 

जिल्लामा सञ्चालित अरू छ क्याम्पसको अवस्था पनि उस्तै छ । विद्यार्थी भर्ना हुने तर नियमित पढ्न नआउने । शिक्षक तथा कर्मचारी प्रायः फुर्सदिला बन्छन् । मुसीकोटमा मुसीकोट–खलंगा बहुमुखी र रुकुमेली क्याम्पस, चौरजहारीमा शीतल र जहारी क्याम्पस छन् । आठबीसकोटमा राडीज्युला शिक्षा, त्रिवेणीमा सिम्रुतु, सानीभेरीमा सानीभेरी शिक्षा र बाँफिकोटमा स्यार्पु बहुमुखी क्याम्पस छन् । जिल्लामा मुसीकोट–खलंगा र शीतल क्याम्पस ०६३ पछि मात्र सञ्चालनमा आएका हुन् । एउटा विद्यालयका विद्यार्थीलाई आधार मानेर गाउँगाउँमा क्याम्पस खोलिएका कारण विद्यार्थी नियमित हुन नसकेका हुन् ।


सानीभेरी शिक्षा क्याम्पसका प्रमुख भागिराम भण्डारीले भने अधिकतर विद्यार्थी भर्ना भएर एकैचोटि परीक्षामा आउने गरेको बताए । क्याम्पसको संरचनाले पुगे पनि विद्यार्थी नियमित नहुँदा पठनपाठन प्रभावकारी हुन नसकेको स्रिमुतु क्याम्पसका सहायक क्याम्पस प्रमुख सूर्यविक्रम खड्का बताउँछन् । भर्ना भएका सबै विद्यार्थी नआएपछि ४ कोठाबाट भए पनि क्याम्पस चलेको उनको भनाइ छ । ‘अन्य काममा संलग्न भएकाहरू भर्ना हुन्छन् र परीक्षामा आउँछन्,’ उनले भने, ‘पढ्न आउनेलाई ४ कोठा काफी छन् ।’


माध्यमिक विद्यालयको भरमा क्याम्पस

मुसीकोट–खलंगाबाहेक अरू सबै क्याम्पस विद्यालयमा निर्भर छन् । शीतल क्याम्पस शीतल माविलाई आधार मानेर स्थापना गरिएको हो । क्याम्पसमा ५ सयभन्दा बढी विद्यार्थी भर्ना भएका छन् ।


राडीज्युला शिक्षाको आफ्नै ४ कोठाको भवन भए पनि क्याम्पस बालकल्याण माविमा निर्भर छ । त्रिवेणी माविलाई आधार मानेर खोलिएको सिम्रुतु क्याम्पसको आफ्नै ८ कोठाको भवन बन्दै छ । ४ कोठा मात्रै प्रयोगमा छन् । अरू प्रयोजनमा त्रिवेणी माविको भर नपरी सम्भव छैन ।


राप्ती ज्ञानेदय माविको उपज सानीभेरी शिक्षा क्याम्पस हो । यसको भौतिक संरचना छ तर पुगेको छैन । हिमालय उच्च मावि, खोलागाउँको भौतिक संरचना उपयोग गरेर जहारी क्याम्पस परनिर्भर छ । त्यस्तै वीरेन्द्र माविकै शिक्षक र अभिभावकको पहलमा खोलिएको स्यार्पु बहुमुखी क्याम्पस पनि अझै आत्मनिर्भर बन्न सकेको छैन । त्रिभुवन जनता माविको भौतिक संरचना प्रयोग गरिरहेको रुकुमेली क्याम्पसको आफ्ना नाममा कुनै भौतिक संरचना छैन ।


०३७ मा स्थापना भएको मुसीकोट खलंगा क्याम्पस मात्र अहिले आफ्नै संरचनामा छ । सुरुमा यो पनि त्रिभुवन जनता माविलाई नै आधार मानेर खोलिएको थियो । कागजमा बाहेक सबै क्याम्पसले मापदण्ड पूरा गर्न सकेका छैनन् ।


आंशिक अध्यापकको भर

यहाँका अधिकतर क्याम्पसमा आंशिक अध्यापक छन् । मुसीकोट–खलंगा, शीतल र रुकुमेली क्याम्पसबाहेक अरू ५ क्याम्पसका प्रमुख नै पूर्णकालीन छैनन् ।


बालकल्याण माविको सामाजिक विषयका स्थायी शिक्षक नयना चन्द राडीज्युला शिक्षाका प्रमुख छिन् । वीरेन्द्र माविका निमावि तहका शिक्षक तिलक पुन बेतलबी बिदामा स्यार्पु बहुमुखी क्याम्पसको प्रमुख छन् । हिमालय माविको प्लस टुको दरबन्दीका सुदर्शन शाहले जहारी क्याम्पस, राप्ती ज्ञानोदय मावि सिम्लीका प्ल टुको दरबन्दीका भागिराम भण्डारीले सानीभेरी शिक्षा क्याम्पस र त्रिवेणी माविको प्लस टुको दरबन्दीकी चन्द्रा ओलीले सिम्रुतु क्याम्पसको नेतृत्व गरिरहेकी छन् ।


मुसीकोट–खलंगा बहुमुखी क्याम्पसबाहेक अन्य ७ क्याम्पसमा अध्यापक पूर्णकालीन कम र आंशिक धेरै छन् । कुनै क्याम्पसका १ र २ जना मात्र पूर्णकालीन छन् । स्नातकको ४ वर्षे कोर्सका विषय अध्यापनका लागि पूर्णकालीन र आंशिक गरी ३० जनासम्म अध्यापकको नाम छ । मुसीकोट खलंगा बहुमुखी क्याम्पस अघिल्लो वर्षदेखि मध्यपश्चिमाञ्चल विश्वविद्यालयको आंगिक बनेको छ भने अरू सबै क्याम्पस त्रिभुवन विश्वविद्यालयबाट मान्यता प्राप्त क्याम्पस हुन् । क्याम्पस जागिरे पढ्ने थलोमा रूपान्तरण भइसकेको स्थानीय कमल केसीले बताए । ‘विभिन्न जागिरमा रहेका तथा विभिन्न प्राविधिक विषय पढिरहेकाको सर्टिफिकेट लिने थलो मात्रै क्याम्पस भइरहेका छन्,’ उनले भने, ‘भर्ना भयो, परीक्षा दियो, सर्टिफिकेट लियो ।’ उनका अनुसार भर्ना भएका मध्ये धेरै नआउने भएपछि आउन चाहने विद्यार्थी पनि नियमित क्याम्पस आउँदैनन् ।


आन्दोलनका भरमा क्याम्पस खोलिएपछि उच्च शिक्षाको महत्त्व नै घटेको जस्तो भएको मुसीकोट खलंगा बहुमुखी क्याम्पसका प्रमुख मुकुन्दप्रसाद शर्मा बताउँछन् । साविक रुकुम हुँदा जिल्लामा तीन क्याम्पस थिए । खलंगामा, चौरजहारीमा र रुकुमकोटमा यी क्याम्पस जिल्लाका लागि पर्याप्त भए पनि पछिल्लो पटक खुलेका क्याम्पस जिल्लाका लागि बढी नै भएको उनको बुझाइ छ । यसबाट शैक्षिक क्षेत्रमा ठूलो क्षति हुने क्याम्पस प्रमुख शर्माले बताए ।


‘सर्टिफिकेट लिने कुरा मात्रै शैक्षिक क्षेत्रमा ठूलो क्षति हुने सम्भावना छ,’ क्याम्पस प्रमुख शर्माले भने, ‘२/४ वर्ष यसरी चले पनि यसबाट धेरै आश गर्ने ठाउँ देखिँदैन ।’ नियमित पठनपाठनका लागि विद्यार्थी नआउने भएपछि सेमेस्टर प्रणालीमा असर भइरहेको उनले गुनासो पोखे ।


‘अधिकांश विद्यार्थी लोकसेवाको तयारीमा हुन्छन्, उनीहरूको करिअरका लागि राम्रो हो,’ शर्माले भने, ‘तर मुख्य आर्जन गर्नुपर्ने ज्ञान छाडेर साइडमा लाग्ने कुराले अरू क्षेत्रमा समस्या हुने देखिन्छ ।’

प्रकाशित : माघ १०, २०७६ ०९:३०
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

हिउँमा धार्मिक यात्रा

काँडाका बासिन्दा हरेक माघमा हिमपातको पुकारा गर्छन् । हिउँले ननुहाए बुडुमष्ट मन्दिरबाट झार्ले गोठसम्मको उनीहरुको यात्रा अपुरो हुन्छ ।
हरि गौतम

(रुकुम पश्चिम) — बाँफीकोट गाउँपालिका–५, काँडाका स्थानीय बर्सेनि माघ महिनामा हिमपातको अपेक्षा गर्छन् । स्थानीयले बाली सप्रियोस् भनेर होइन, यात्राका लागि हिमपातको आशा गर्ने गरेका हुन् । काँडास्थित बुडुमष्ट मन्दिरबाट गरिने यात्राका लागि हिउँ पर्नु अनिवार्य नै हुन्छ ।

बुडुमष्ट मन्दिरमा गरिएको भाकल र देवताको इच्छाअनुसार हिमपातपछि मात्रै धार्मिक यात्रा गर्ने गरिएको हो । स्थानीयले बर्सेनि मन्दिरबाट झार्ले गोठसम्मको धार्मिक यात्रा गर्दै आइरहेका छन् । मन्दिरका धामी र पुजारीसहित भक्तजन दुई दिन हिँडेर झार्ले गोठ पुग्छन् भने ३ देखि ७ दिनपछि मात्रै मन्दिर फर्किन्छन् । तीर्थयात्रुले बाक्लो हिउँमा यात्रा मात्रै गर्नु पर्दैन । उनीहरू हिमपातको समयमै रुखको ओत लगाएर बास बस्छन् । स्थानीय गोपाल केसीका अनुसार यात्राको क्रममा घरमा बास बस्न पाइँदैन । ‘नुनसमेत नखाएर गर्नुपर्ने हिउँमाथिको धार्मिक यात्रा चुनौतीपूर्ण छ,’ उनले भने, ‘पानी जमेपछि हिउँले नै स्नान गर्नुपर्छ ।’ उनका अनुसार तीर्थालुले दूध, दही र सुख्खा रोटी मात्रै खाने नियम चलिआएको छ ।

धन आर्जन, सन्तान प्राप्ति र मनोकांक्षा पूरा हुने विश्वासका साथ बर्सेनि धार्मिक यात्रा गर्ने गरिन्छ । झार्ले गोठको पूजापाठ सकेपछि फेरि फर्केर बुडुमष्ट मन्दिरमा पूजाआजा गर्ने गरिएको स्थानीय पुरोहित बालकृष्ण रिजालले बताए । उनका अनुसार झोर्ले गोठ र मन्दिरमा पूजाआजा गरेपछि मात्र एक वर्षको हिउँमाथिको धार्मिक यात्रा सकिन्छ । धार्मिक यात्रापछि मनोकांक्षा पूरा भएकाहरूले बुढुमष्ट मन्दिरमा बोकाको बली चढाउने गरेको उनले जानकारी दिए । स्थानीयका अनुसार माघे पूर्णिमाअघि हिमपात नभएपछि धार्मिक यात्रा अन्यत्रै मोडिन्छ । हिउँ नपरेपछि रुकुम पूर्वको सिस्ने गाउँपालिका–४ मा रहेको तातोपानीसम्मको धार्मिक यात्रा गर्ने चलन रहेको केसीले बताए । ‘हिउँ परेपछिकै धार्मिक यात्रा शुभसंकेतका रुपमा लिने चलन पुरानै हो,’ उनले भने, ‘बुडुमष्ट मन्दिरबाट गरिने अरु ३ धार्मिक यात्रामध्ये झार्ले गोठसम्मको यात्रा महत्त्वपूर्ण मानिन्छ ।’

उनका अनुसार मन्दिरबाट १७ दिन लामो धार्मिक यात्रा पनि गरिन्छ । जुम्लाको बुरु र डोल्पाको मुकुटधारीसम्मको १७ दिने धार्मिक यात्रा हरेक वर्षको वैशाख पूर्णिमाको अवसरमा हुन्छ । यो यात्रा पनि नुनबिनाको यात्रा हो । सबै धार्मिक यात्राका क्रममा घरमा बास बस्न पाइँदैन । जंगल र रुखलाई छानो मानेर बास बसिन्छ । हरेक साउने पूर्णिमाको अवसरमा बुडुमष्टबाट गारकटेरा र आठबीसकोट नगरपालिकास्थित शाइकुमारी मन्दिरको धार्मिक यात्रासमेत गर्ने गरिएको छ । कार्त्तिक पूर्णिमाको बेला रुकुम पूर्वको सिस्ने गाउँपालिका–१, को वायुगाडको धार्मिक यात्रा पनि स्थानीयले चलाइरहेको पुरोहित रिजालले जनाए । उनका अनुसार सबै यात्राको केन्द्रविन्दु बुडुमष्ट मन्दिर नै हो । ‘हरेक धार्मिक यात्राअघि र पछि बुडुमष्ट मन्दिरमा आएर पूजाआजा गरिन्छ,’ उनले भने, ‘आफूले चाहेको पूरा हुने विश्वासकै कारण वर्षमा ४ स्थानको धार्मिक यात्रा गर्ने चलन छ ।’

स्थानीय तारापति पुरीले मन्दिरका सामग्री बोक्नका लागि पुजारी, पूजाआजा र पाठका लागि ब्राहमण र मुख्य कामका लागि धामी यात्रामा हिँड्ने गरिएको बताए । ‘पहिला सफलता नपाएकाहरू यात्रापछि सफलता मिलेको भन्दै भाकल पूरा गर्न मन्दिरमा आउने गरेका छन्,’ उनले भने, ‘धार्मिक यात्रा भएकाले खानपानदेखि उठबससम्मका नियम लगाइएको छ ।’ बुडुमष्ट मन्दिरबाट दीक्षाप्राप्त धामीको नेतृत्वमा धार्मिक यात्रा गर्ने गरिएको छ । यात्रामा कम्तीमा ७ जनादेखि डेढ सय जनासम्म सहभागी हुने गरेका छन् । धार्मिक यात्राका क्रममा मन्दिरका घाटघण्ट, निसानी, चौंरी, थदरो, वेद, शंख, मूर्ति साथैमा लिने गरिएको छ । मन्दिरका धामी ध्रुवराज केसीले केही भक्तजन आत्मशान्ति र मनोकांक्षा पूरा गर्नका लागि धार्मिक यात्रामा जोडिने गरेका बताए ।

प्रकाशित : माघ ८, २०७६ १०:३५
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×