हिउँमा धार्मिक यात्रा

काँडाका बासिन्दा हरेक माघमा हिमपातको पुकारा गर्छन् । हिउँले ननुहाए बुडुमष्ट मन्दिरबाट झार्ले गोठसम्मको उनीहरुको यात्रा अपुरो हुन्छ ।
हरि गौतम

(रुकुम पश्चिम) — बाँफीकोट गाउँपालिका–५, काँडाका स्थानीय बर्सेनि माघ महिनामा हिमपातको अपेक्षा गर्छन् । स्थानीयले बाली सप्रियोस् भनेर होइन, यात्राका लागि हिमपातको आशा गर्ने गरेका हुन् । काँडास्थित बुडुमष्ट मन्दिरबाट गरिने यात्राका लागि हिउँ पर्नु अनिवार्य नै हुन्छ ।

ZenTravel

बुडुमष्ट मन्दिरमा गरिएको भाकल र देवताको इच्छाअनुसार हिमपातपछि मात्रै धार्मिक यात्रा गर्ने गरिएको हो । स्थानीयले बर्सेनि मन्दिरबाट झार्ले गोठसम्मको धार्मिक यात्रा गर्दै आइरहेका छन् । मन्दिरका धामी र पुजारीसहित भक्तजन दुई दिन हिँडेर झार्ले गोठ पुग्छन् भने ३ देखि ७ दिनपछि मात्रै मन्दिर फर्किन्छन् । तीर्थयात्रुले बाक्लो हिउँमा यात्रा मात्रै गर्नु पर्दैन । उनीहरू हिमपातको समयमै रुखको ओत लगाएर बास बस्छन् । स्थानीय गोपाल केसीका अनुसार यात्राको क्रममा घरमा बास बस्न पाइँदैन । ‘नुनसमेत नखाएर गर्नुपर्ने हिउँमाथिको धार्मिक यात्रा चुनौतीपूर्ण छ,’ उनले भने, ‘पानी जमेपछि हिउँले नै स्नान गर्नुपर्छ ।’ उनका अनुसार तीर्थालुले दूध, दही र सुख्खा रोटी मात्रै खाने नियम चलिआएको छ ।

धन आर्जन, सन्तान प्राप्ति र मनोकांक्षा पूरा हुने विश्वासका साथ बर्सेनि धार्मिक यात्रा गर्ने गरिन्छ । झार्ले गोठको पूजापाठ सकेपछि फेरि फर्केर बुडुमष्ट मन्दिरमा पूजाआजा गर्ने गरिएको स्थानीय पुरोहित बालकृष्ण रिजालले बताए । उनका अनुसार झोर्ले गोठ र मन्दिरमा पूजाआजा गरेपछि मात्र एक वर्षको हिउँमाथिको धार्मिक यात्रा सकिन्छ । धार्मिक यात्रापछि मनोकांक्षा पूरा भएकाहरूले बुढुमष्ट मन्दिरमा बोकाको बली चढाउने गरेको उनले जानकारी दिए । स्थानीयका अनुसार माघे पूर्णिमाअघि हिमपात नभएपछि धार्मिक यात्रा अन्यत्रै मोडिन्छ । हिउँ नपरेपछि रुकुम पूर्वको सिस्ने गाउँपालिका–४ मा रहेको तातोपानीसम्मको धार्मिक यात्रा गर्ने चलन रहेको केसीले बताए । ‘हिउँ परेपछिकै धार्मिक यात्रा शुभसंकेतका रुपमा लिने चलन पुरानै हो,’ उनले भने, ‘बुडुमष्ट मन्दिरबाट गरिने अरु ३ धार्मिक यात्रामध्ये झार्ले गोठसम्मको यात्रा महत्त्वपूर्ण मानिन्छ ।’

उनका अनुसार मन्दिरबाट १७ दिन लामो धार्मिक यात्रा पनि गरिन्छ । जुम्लाको बुरु र डोल्पाको मुकुटधारीसम्मको १७ दिने धार्मिक यात्रा हरेक वर्षको वैशाख पूर्णिमाको अवसरमा हुन्छ । यो यात्रा पनि नुनबिनाको यात्रा हो । सबै धार्मिक यात्राका क्रममा घरमा बास बस्न पाइँदैन । जंगल र रुखलाई छानो मानेर बास बसिन्छ । हरेक साउने पूर्णिमाको अवसरमा बुडुमष्टबाट गारकटेरा र आठबीसकोट नगरपालिकास्थित शाइकुमारी मन्दिरको धार्मिक यात्रासमेत गर्ने गरिएको छ । कार्त्तिक पूर्णिमाको बेला रुकुम पूर्वको सिस्ने गाउँपालिका–१, को वायुगाडको धार्मिक यात्रा पनि स्थानीयले चलाइरहेको पुरोहित रिजालले जनाए । उनका अनुसार सबै यात्राको केन्द्रविन्दु बुडुमष्ट मन्दिर नै हो । ‘हरेक धार्मिक यात्राअघि र पछि बुडुमष्ट मन्दिरमा आएर पूजाआजा गरिन्छ,’ उनले भने, ‘आफूले चाहेको पूरा हुने विश्वासकै कारण वर्षमा ४ स्थानको धार्मिक यात्रा गर्ने चलन छ ।’

स्थानीय तारापति पुरीले मन्दिरका सामग्री बोक्नका लागि पुजारी, पूजाआजा र पाठका लागि ब्राहमण र मुख्य कामका लागि धामी यात्रामा हिँड्ने गरिएको बताए । ‘पहिला सफलता नपाएकाहरू यात्रापछि सफलता मिलेको भन्दै भाकल पूरा गर्न मन्दिरमा आउने गरेका छन्,’ उनले भने, ‘धार्मिक यात्रा भएकाले खानपानदेखि उठबससम्मका नियम लगाइएको छ ।’ बुडुमष्ट मन्दिरबाट दीक्षाप्राप्त धामीको नेतृत्वमा धार्मिक यात्रा गर्ने गरिएको छ । यात्रामा कम्तीमा ७ जनादेखि डेढ सय जनासम्म सहभागी हुने गरेका छन् । धार्मिक यात्राका क्रममा मन्दिरका घाटघण्ट, निसानी, चौंरी, थदरो, वेद, शंख, मूर्ति साथैमा लिने गरिएको छ । मन्दिरका धामी ध्रुवराज केसीले केही भक्तजन आत्मशान्ति र मनोकांक्षा पूरा गर्नका लागि धार्मिक यात्रामा जोडिने गरेका बताए ।

प्रकाशित : माघ ८, २०७६ १०:३५
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

विद्यालयमा स्वार्थको लडाइँ

व्यवस्थापन समितिको चुनावलाई दलहरुले जनमत परीक्षण गर्ने अवसरका रुपमा लिने गरेका छन्
तुलाराम पाण्डे

कालिकोट — सान्नीत्रिवेणी गाउँपालिकाको मेहलमुडीस्थित पञ्चदेवल माविमा व्यवस्थापन समिति छनोट गर्न गत बिहीबार चुनाव भयो । उम्मेदवारले आ-आफ्नोचुनाव चिह्नसहित पर्चा बनाएरै प्रचार गरे । नेकपाका तर्फबाट जिल्ला कमिटी सदस्य हर्कबहादुर ऐडीको लालीगुराँस र सान्नीत्रिवेणी गाउँ कमिटी सदस्य प्रभुलाल बीसीको कलम चिह्न थियो ।

कांग्रेस र राप्रपासहितको मोर्चाबाट नयाँ शक्तिका मातृकाप्रसाद उपाध्यायले भाले, कृषना लुवारले गाडी, मिठ्ठु भट्टराईले घडी, सरितादेवी शाहीले दमाहा, धर्मराज शाहीले खसी र माङ्ली लुवारले रेडियो चिह्न पाएका थिए । अभिभावकबाट चुनिने चार सदस्यका लागि आठ जनाले प्रतिस्पर्धागरेका थिए ।

यस्तै प्रतिस्पर्धा शुभकालिका–३ भर्तास्थित जनज्योति माविमा पनि भयो । नेकपा र अन्य दलको संयुक्त मोर्चाबीच चुनाव भयो । मजदुर किसान पार्टीले नेतृत्व गर्दै आएको समितिमा यसपटक नेकपाका धन परियार अध्यक्ष चुनिए । चुनावमा सुरक्षा दिन सशस्त्र प्रहरी नै खटिएको थियो । ‘चुनाव भनेपछि दलका कार्यकर्ता भिडिहाल्ने अवस्था छ, सुरक्षा मागेपछि दिनैपर्‍यो,’ प्रमुख जिल्ला अधिकारी कृष्णचन्द्र पौडेलले भने, ‘विद्यालयको चुनावमा पनि ठूलै चुनावको झल्को हुने गर्छ ।’

विद्यालय व्यवस्थापन समितिमा यसरी चुनाव हुनुमा राजनीतिक प्रतिस्पर्धा मात्र कारण होइन, समितिमा बस्दा पाइने अनेकखाले लाभले लोभ्याउने गर्छ । यही कारण चर्को दाउपेच चल्ने गरेको छ । भर्ताको सज्यालवाडास्थित विद्यालयमा पनि चुनाव भएको थियो । त्यसमा नेकपाकै दुई समूह चुनावी प्रतिस्पर्धामा उत्रिएका थिए ।

सबैजसो सामुदायिक विद्यालयमा दलका नेता तथा कार्यकर्ता नै व्यवस्थापन समितिको नेतृत्वमा छन् । सबैभन्दा बढी नेकपा सम्बद्धले जितेका छन् । कांग्रेस र राप्रपाका नेता पनि आफ्नो पकड क्षेत्रका समितिमा अध्यक्ष छन् । जिल्लाका ६२ माविमध्ये ३८ मा नेकपा, १९ मा कांग्रेस, तीनमा राप्रपा र बाँकी दुईमा अन्य दल सम्बद्ध समितिका अध्यक्ष छन् ।

कतिपय विद्यालयमा त वडाध्यक्ष नै समितिको अध्यक्ष छन् । व्यवस्थापन समितिमा चुनाव हुँदा शैक्षिक वातावरणमा नकारात्मक असर पर्ने गरेको शिक्षा विकास तथा समन्वय एकाइ प्रमुख महेश देवकोटाले बताए । ‘सबैतिर राजनीतिक रङ देखिन्छ, सहमति हुन सक्दैन,’ उनले भने, ‘सहमति नभए चुनावै गर्ने कानुनी प्रावधान छ, गर्नैपर्छ ।’ चैतसम्म धेरैजसो स्थानीय तहले विद्यालय व्यवस्थापन समिति गठन गरिसक्ने भनेकाले धमाधम चुनाव भइरहेको उनले बताए ।

नौ सदस्यीय व्यवस्थापन समितिमा अभिभावकबाट चारजना छनोट हुन्छन् । शिक्षाप्रेमी, चन्दा र जग्गादाताबाट एक महिलासहित तीन जना र सम्बन्धित वडाका वडाध्यक्ष तथा प्रधानाध्यापक पदेन सदस्य हुने प्रावधान छ । माध्यमिक तहका समितिमा उम्मेदवार हुन दलले अघि सार्छन् । दलहरूले विद्यालयको चुनावलाई जनमत परीक्षण गर्ने थलोका रूपमा लिने गरेका छन् ।

नागरिक समाजका अगुवा कालीबहादुर मल्लले यहाँका विद्यालयका ५० प्रतिशत समिति अध्यक्षका छोराछोरी सरकारी विद्यालयमै नपढ्ने बताए । समितिमा हानथाप भइरहँदा यहाँका ४२ माविसहित ९९ वटा विद्यालयमा एकजना पनि शिक्षक दरबन्दी छैन । निजी स्रोतका शिक्षक पाल्न विद्यार्थीको खाजा, पाठ्यपुस्तक र छात्रवृत्तिलगायत रकम कटौती गर्नुपर्ने बाध्यता छ ।

प्रकाशित : माघ ८, २०७६ १०:३४
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×