१२ सयले पाएनन् लालपुर्जा

कान्तिपुर संवाददाता

सल्यान — दार्मा गाउँपालिकास्थित ढाकाडामका दयाराम घर्ती २०४० देखि ऐलानीमा बस्दै आएका छन् । घर बनाएरै व्यवस्थित तरिकाले बसे पनि उनलाई कहिले कसले उठिबास लगाउने हो भन्ने चिन्ता सधैं भइरहन्छ । कालीमाटी गाउँपालिका २, ढोरेनीकी सितला बुढाथोकी २०२५ देखि ऐलानीमै बस्दै आएकी छन् । पुर्जा नहुँदा उनले न बैंकबाट ऋण निकाल्न पाएकी छिन् न कुनै व्यवसाय गर्न नै । 

सरकारी बेवास्ताका कारण लामो समयदेखि पुर्जा नपाउँदा स्थानीयले विभिन्न सास्ती भोग्दै आइरहेका छन् । पीडितले दर्जनौंपटक विभिन्न सरकारी निकायमा निवेदन दिए पनि अझै पुर्जा पाउन सकेका छैनन् । ४ वर्षअघि सुकुम्बासी आयोगमा जिल्लाका १ हजार २ सय बढीले निवेदन दिएका थिए । गठन प्रक्रियासम्मत नभएको भन्दै अदालतले आयोग नै खारेज गरेपछि स्थानीयको पुर्जा पाउने सपना अधुरै बनेको हो । आयोग खारेज भएपछि जिल्ला मालपोत कार्यालयमा कागजात र निवेदन जिम्मा लगाइएको थियो । अहिले सबै कागजात बेवारिसे छन् ।

२०५५ देखि कालीमाटी गाउँपालिकाको रामपुरस्थित ऐलानी जग्गामा बसोबास गर्दै आएकी अनीता सार्कीले स्थानीय सरकारले समेत आफूहरूको पीडा नबुझेको आरोप लगाइन् । ‘विभिन्न निकायमा निवेदन दिएका दियै छौं, सबैले पुर्जा दिन्छु भन्छन्, तर पछि कसैले दिदैँनन्,’ उनले भनिन्, ‘चुनावका बेला सबै नेताले पुर्जा दिलाउने बाचा गरेका थिए, तर जितेपछि कहिल्यै वास्ता गरेनन् ।’

घरजग्गाको लालपुर्जा पाउने आशामा विपन्न परिवारको धेरै रकम खर्च भइसकेको कालीमाटी गाउँपालिकास्थित रामपुरका गेदलाल कुँवरले बताए । ‘लामो समयदेखि ऐलानीमा बनाएको घरमा बस्दै आए पनि पुर्जा नहुँदा घर आफ्नै हो भन्ने विश्वास लाग्दैन,’ उनले भने, ‘न बैंकबाट कर्जा लिन पाइएको छ, न केही व्यवसाय गर्न नै ।’ पुर्जाको आशामा बसेका विपन्न परिवार झन् विपन्न बन्दै गएको उनको दु:खेसो छ । सामुदायिक वनले बेला बेला बस्ती उठाउने चेतावनी दिने गरेको उनले सुनाए । आफूहरूको माग कसैले नसुनेको उनको गुनासो छ ।

सरकारी बेवास्ताले पुस्तौंदेखि सुकुम्बासी बन्नुपरेको लान्तीका लीलाधर नेपालीले बताए । ‘घरमै बसौं र ऐलानीमा खेती गरौं, पुर्जा छैन,’ उनले भने, ‘पुर्जाकै आशामा वर्षौदेखि बसिरहेको घर छाड्न पनि सकिएको छैन ।’ कसैले मेरो भनेर दाबी गरेमा छाड्नुपर्ने बाध्यता आएको उनको गुनासो छ । २०५४ मा सरकारले सुकुम्बासी आयोग गठन गरेपछि धेरैले जग्गा पाए पनि सल्यानका पुर्जाविहीन भने बेवास्तामा परेको उनी बताउँछन् । उनका अनुसार सरकारले फाराम भराउने नाममा पटकपटक विपन्नलाई दु:ख दिइरहेको छ ।

मालपोत कार्यालयका खरिदार हुर्मतबहादुर हमालले आयोग खारेज भएपछि कागजात र निवेदन कार्यालयमा ल्याएर राखिएको जानकारी दिए । ‘संघीय सरकारले निर्णय नगरेसम्म हामीले केही गर्नसक्ने अवस्था छैन,’ उनले भने, ‘अहिलेसम्म पुर्जा मागका लागि आएका निवेदन थन्क्याएर राखिएको छ ।’

डिभिजन वन कार्यालयको तथ्यांकअनुसार जिल्लाका विभिन्न स्थानमा करिब २ हजार हेक्टर ऐलानी स्थानीयले अतिक्रमण गरेका छन् । अधिकांश जग्गामा घर बनिसकेको छ र केही जग्गामा खेती भइरहेको कार्यालयले जनाएको छ ।


प्रकाशित : कार्तिक २८, २०७६ १०:१२
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

टिमुरले मूल्य पाएन 

‘भाउ नपाएकै कारण टिपेका टिमुर त्यत्तिकै थन्काएर राख्नुपरेको छ, गत वर्ष ५ लाख रुपैयाँ आम्दानी भएको थियो, यस वर्ष खर्चसमेत उठेन’
विप्लव महर्जन

(सल्यान) — माग बढ्दै गएको भन्दै व्यावसायिक टिमुरखेतीमा लागेका किसान यस वर्ष भाउ नपाएपछि मर्कामा परेका छन् । बाहिरका व्यापारी नआउँदा बिक्री नभएपछि किसानले सयौं क्विन्टल टिमुर घरमै थन्क्याएका छन् । 





गत वर्ष जिल्लाको टिमुर भारत हुँदै फ्रान्स निर्यात भएको थियो । गत वर्ष प्रतिक्विन्टल एक लाख १२ रुपैयाँमा टिमुर बिक्री भएको थियो । यस वर्ष भाउ नपाएपछि जिल्लामा उत्पादित टिमुर थन्क्याउन किसान बाध्य छन् । बन्गाडकुपिण्डे नगरपालिका ९, सेराका पूर्ण बुढाथोकीले ५ क्विन्टल टिमुर बिक्री गरी गत वर्ष ५ लाख रुपैयाँ आम्दानी गरे । उनको बारीका ५ सय टिमुरका बोटले उत्पादन दिइरहेका छन् । यस वर्ष उनले थप ३ सय टिमुरका बेर्ना रोपेका छन् । यस वर्ष करिब ६ क्विन्टल टिमुर उत्पादन गरेका उनको सबै टिमुर घरमै थन्किएको छ ।

सेराकै रामबहादुर बुढाथोकीले पनि ३ रोपनीमा व्यावसायिक टिमुरखेती गरिरहेका छन् । उनले गत वर्षको तुलनामा यो वर्ष टिमुरको मूल्यमा दोब्बर गिरावट आएपछि किसान मर्कामा परेको बताए । उनका अनुसार भाउ बढ्दै गएपछि खाद्यबाली लगाउन छाडी टिमुर खेतीमा लागेका किसान मर्कामा परेका छन् । ‘भाउ नपाएकै कारण टिपेका टिमुर त्यत्तिकै थन्काएर राख्नुपरेको छ,’ उनले भने, ‘गत वर्ष टिमुरबाटै ५ लाख रुपैयाँ आम्दानी भएको थियो, यस वर्ष खर्चसमेत नउठ्ने देखियो ।’

सेराकै किसान पूर्णबहादुर बुढाथोकीले भारतले जडीबुटी निकासी सिफारिस नदिएको भन्दै बाहिरका व्यापारी किन्न नआएपछि भाउ घटेको गुनासो गरे । मूल्य नपाएपछि जीविकोपार्जनमा समस्या हुने उनको भनाइ छ । ‘केही किसानले गत वर्षभन्दा घटेरै टिमुर बिक्री गरेका छन्,’ उनले भने, ‘त्यति मूल्यमा टिमुर बिक्री गरे खेती गर्दा लागेको लगानीसमेत नउठ्ने समस्या भयो ।’ उनका अनुसार बर्सेनि टिमुरको मूल्य घटबढ हुँदा किसान मर्कामा परिरहेका छन् । उनले आयआर्जनको मुख्य माध्यम टिमुर बनाएर यसबाटै जीविकोपार्जन गर्दै आएका किसान बढी समस्यामा परेको जनाए । उनले झन्डै १० रोपनीमा ४ सय टिमुरका बोट लगाएका छन् ।

४ क्विन्टल टिमुर उत्पादन गरेका निगालचुलाका ढकबहादुर ओलीले धेरै ठाउँमा मूल्य बुझे पनि प्रतिकिलो ३ सय रुपैयाँभन्दा बढी मूल्य दिन कोही पनि तयार नभएको बताए । टिमुर खेतीबाटै ६ जनाको परिवार सजिलै पाल्दै आएका उनले जीविकोपार्जनका लागि समस्या भएपछि मजदुरीका लागि विदेशिनुपर्ने बाध्यता आएको सुनाए । जीविकोपार्जनका लागि मजदुरी गर्न भारतलगायत खाडी मुलुक गएका किसानले समेत फर्किएर टिमुर खेती सुरु गरेको उनले सुनाए । ‘बजार भाउमा गिरावट आएपछि सबै किसान निराश बनेका छौं,’ उनले भने, ‘विगत वर्षमा राम्रो मूल्य पाइएपछि व्यवसायिक खेतीमा लागेका थियौं, तर भाउ घटेपछि अहिले यता न उताका भयौं ।’ जिल्लामा अर्ग्यानिक टिमुर उत्पादन भइरहेको छ । वन डिभिजन कार्यालयको तथ्यांक अनुसार गत वर्ष ३० करोड रुपैयाँ बढीको टिमुर बाहिर गएको थियो ।

प्रकाशित : कार्तिक २८, २०७६ १०:११
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×