अख्तियार देख्दैन भ्रष्टाचार

वसन्तप्रताप सिंह, तृप्ति शाही

(बझाङ) र (बैतडी) — अख्तियार अनुसन्धान आयोगका पदाधिकारी र कर्मचारीहरूप्रति बझाङ र बैतडीका स्थानीय बासिन्दाले गुनासो गरेका छन् । स्थानीय तहमा आर्थिक अनियमितता बढ्दै गए पनि अख्तियारले चासो नदेखाएको उनीहरूको आरोप छ । 

उनीहरूले गाउँमा भ्रष्टाचार मौलाउँदै गएको बताएका छन् । आयोगले बझाङ सदरमुकाम चैनपुर र बैतडीको खलंगामा आयोजना गरेको अन्तर्क्रियामा स्थानीयले अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोग छ भन्ने कुराको आफुहरूलाई अनुभूति नै नभएको गुनासो पोखेका हुन् । ‘अख्तियारमा मुद्दा पर्‍यो, अख्तियारले फलानो कार्यालयमा छानबिन गर्‍यो भन्ने हल्ला सुन्छौं,’ बझाङमा अख्तियारको प्रभाव शून्य भएको बताउँदै सुनीपिपलचौर माविका प्रधानाध्यापक विष्णुभक्त जोशीले भने, ‘खुलेआम भ्रष्टाचार भइरहेको देख्छौं र समाचार पनि सुन्छौं । कारबाही भएको कहिल्यै सुन्न पाइँदैन ।’

अख्तियारका आयुक्त गणेशराज जोशी, प्रवक्ता गोपालप्रसाद रिजाल, आयोगकै कञ्चनपुरस्थित कार्यालयका प्रमुख बाबुराम खतिवडालगायत पदाधिकारी र कर्मचारीहरू उपस्थित कार्यक्रममा सहभागीहरूले आयोगको काम कारबाहीप्रति शंकासमेत व्यक्त गरेका थिए । ‘भ्रष्टाचारमा संलग्न रहेकाहरूको किटानै गरेर उजुरी गरे पनि अनुसन्धान नै हुँदैन,’ बझाङका पत्रकार शैलेन्द्र रोकायाले भने, ‘उल्टै अख्तियारका कर्मचारीको पनि मिलेमतो भन्ने पो सुन्न्छि ।’ यस्तो प्रवृत्ति बढ्दै गएकाले आर्थिक अनियमितता पनि मौलाउँदै गएको उनको भनाइ छ ।

आयोगले हालै बैतडीमा आयोजना गरेको अन्तर्क्रियामा डा. केदारचन्द्र भट्टले प्रश्न गरे, ‘के आयोग यस्तै बैठक र अन्तर्क्रियामा मात्र सीमित हुने हो ?’ आयोगको काम कसरी प्रभावकारी बनाउन सकिन्छ भनेर सुझाव लिन अन्तर्क्रिया आयोजना गरिएको थियो । कार्यक्रमका अन्य सहभागिका प्रश्न पनि उस्तै थिए ।

बझाङस्थित संग्राम सार्दुल गुल्मका गुल्मपति ताराबहादुर खड्काले सबै सहभागी भ्रष्टाचार गर्ने निकायका प्रतिनिधिमात्र भएको र यसबाट पीडितहरूको उपस्थिति शून्य भएको औंल्याए । उनले भने, ‘भ्रष्टाचारबाट पीडित भएका जनता नै यहाँ उपस्थित छैनन् । यस्तो कार्यक्रमबाट कस्तो सुझाव आउला ?’ उनले अर्को प्रसंगमा बझाङमा ६५/७० वर्ष सम्म नागरिकता नलिएर बसेका थुप्रै सर्वसाधारण भएको बताउँदै वृद्ध उमेरसम्म नागरिकता पनि नबनाउनेले भ्रष्टाचारको सूचना आयोगमा देलान् र कारबाही गरौंला भनेर आयोग बस्न नहुने बताए । उनले भने, ‘यसका लागि आयोग आफैं सक्रिय हुनुपर्छ ।’ नागरिक समाज बैतडीका अध्यक्ष गणेश ठकुराठीले पनि भ्रष्टाचार नियन्त्रणको नारा दिँदैमा र बैठक गोष्ठी गर्दैमा आर्थिक अनियमितता नियन्त्रण नहुने बताए ।

दुवै जिल्लामा भएको कार्यक्रमका सहभागी प्रत्येक जिल्लामा आयोगको कार्यालय स्थापना गर्नुपर्ने, प्रत्येक स्थानीयतहमा आयोगले आफ्ना सुराकी परिचालन गर्नुपर्ने र आयोगका गतिविधिहरू गाउँ केन्द्रित हुनुपर्ने सुझाव दिएका थिए । कार्यक्रममा स्थानीय तहका जनप्रतिनिधिहरूले कर्मचारी अभाव, कार्य अनुभवको कमीले भनेजस्तो काम गर्न नसकेको र अनियमितता रोक्न नसकेको बताएका थिए ।

भ्रष्टाचार उन्मुलन गर्ने उद्देश्यमा आयोग अडिग रहेको र त्यसका लागि काम गरिरहेको बताउँदै आयोगले गर्ने कामप्रति शंका नगर्न आयुक्त गणेशराज जोशीले अनुरोध गरेका थिए । भ्रष्टाचार जटिल समस्या भएको बताउँदै सबैको दृढ संकल्प र शुन्य सहनशीलताले यसलाई नियन्त्रण गर्न सकिने उनको भनाइ थियो ।

प्रकाशित : कार्तिक २७, २०७६ १०:२६
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

हराउँदै मौलिक घर

वसन्तप्रताप सिंह, तृप्ति शाही

(बझाङ) र (बैतडी) — झुरुप्प परेका बस्ती । रातो माटो र कमेरोले लिपेर चिटिक्क पारेका घर । घरको अगाडी झुन्ड्याइएका काष्ठ कलाको प्रदर्शन गरेर बनाइका दलान । किरीमिरी देखिने गरी स्लेटले छाएका कलात्मक घरका छाना । गाउँको बीचमा चौतारो वा भुवाखाडो (गाउँभरीका मान्छे जम्मा हुन मिल्ने फराकिलो ठाउँ) । सुदुर पहाडका अधिकांश गाउँहरूको परिचयसँग जोडिने कुराहरू हुन् । 

समयक्रमसँगै गाउँको परिचयसँग जोडिएका यस्ता चिनारी मेटिने क्रम बढ्दो छ । परम्परागत सिप साधन र प्रविधि प्रयोग गरी बनाइएका घरहरूलाई एकपछि अर्को गर्दै सिमेन्ट कंक्रिटले बनेका घरले विस्थापन गरिरहेका छन् । ढलान हाल्न नसक्नेहरूले पनि घरको छानोमा स्लेटसाटो जस्तााले छाउन थालेपछि गाउँको स्वरुप परिवर्तन हुन थालेको छ । मौलिकता हराउन थालेको छ ।

‘अचेल गाउँहरू गाउँ जस्ता देखिन छाडिसके,’ गाउँघरले मौलिकता गुमाउँदै गएको प्रति चिन्ता व्यक्त गर्दै बझाङको खप्तड छान्नाका गाउँपालिकाका कलक खत्रीले भने ‘सबैलाई लिन्टर (सिमेन्ट ढलानवाला) घर बनाउने रहर जागेको छ । यस्तै हो भने छोरानातिले पुराना शैलीका घर फोटोमा मात्र देख्न पाउने छन् ।’

बझाङ र बैतडीमा परम्परागत घरहरूलाई कंक्रिट संरचनाले विस्थापन गर्ने प्रतिस्पर्धा सदरमुकामबाटै सुरु भएको थियो । हाल बझाङ सदरमुकाम चैनपुर र बैतडीको खलंगामा परम्परागत शैलीका घरहरू विस्थापित हुने अवस्थामा पुगेका छन् । यो प्रतिस्पर्धा अहिले गाउँतिर चल्दै छ ।

‘हामी त पुरानै शैलीको घरमा हुर्किएका हौं, अहिले त्यस्ता घर देखिनै छोडे । अव त भूल्न पनि थालीसक्यौ । सबैले पुराना घर भत्काए । नयाँ बनाउनेले अहिले कै शैलीका बनाउछन्,’ बैतडी सदरमुकाम खलंगाकी शान्ति चन्दले भनिन्, ‘अहिलेका घरहरू बलिया त होलान् तर पहिलेका जस्ता सुन्दर लाग्दैनन् ।’

‘सडक पुगेर गाडी गुड्न थालेपछि यहाँ पुराना शैलीका घर भत्काएर नयाँ बनाउने प्रतिस्पर्धा नै चलेको छ,’ बझाङ सुर्मा गाउँपालिकाका जनक बोहराले भने, ‘सक्नेले ढलान हालेर घर बनाएका छन । नसक्नेले छानोमा टिन (जस्तापाता) हालेका छन् । पुराना शैलीका घर त अब गाउँमा नै छैनन् भन्दा पनि हुन्छ ।’ एकाएक गाउँभरीका मान्छे आधुनिक घरमा आकर्षित हुनुको कारण एक अर्काको देखासिकी भएको स्थानीय बताउँछन् । ‘अब त आधुनिक घर नबनाए लाज हुने अवस्था भइसक्यो,’ बझाङकै दौलिचौरका गणेश बोहराले भने, ‘वरिपरिका सबैले पक्की घर बनाए पनि बीचमा स्लेटले छाएको एक्लै घर नसुहाउँदो जस्तो देखिने रैछ । त्यसैले मैले पनि भत्काएर ढलान घर बनाएँ ।’

आधुनिक घरको फेसनका कारण पुराना शैलीका घरहरू लोप हुँदै गए पनि स्वास्थ्यका हिसाबले पुराना शैलीका घरै गुनिला हुने गरेको स्थानियको अनुभव छ । ‘स्लेटको छाना हुँदा गर्मीर्मा शीतल हुन्थ्यो । जाडोमा न्यानो हुन्थ्यो,’ बैतडी दशरथ चन्द नगरपालिकाका देवदत्त बडुले भने, ‘के फेसन आयो कुन्नी, ढलान घरमा त जाडोमा भित्र बसि नसक्नु हुन्छ ।’ उनले जस्तापाताले छाएको घरमा पनि गर्मीमा तातेर दिउँसो भित्र पस्न नसकिने र हिउँदमा जाडोले सताउने गरेको बताए ।

बलियो हुने हेर्दा आकर्षक देखिने भएकोले यहाँका स्थानीयले आधुनिक शैलिका घरहरू प्रति आकर्षण बढेको बताउछन् । विकास र समृद्धिका नाममा मौलिकतामाथि भइरहेको अतिक्रमण राम्रो नभएको बझाङका विष्णुभक्त शास्त्री बताउँछन् । ‘परम्परागत शैलीका घर पर्यटकीय दृष्टिकोणमा महत्त्वपूर्ण आकर्षण हुन्, अब त्यो विस्तारै लोप हुन थालेका छन् । गाउँले मौलिकता गुमाउनु राम्रो होइन,’ उनले भने ।



प्रकाशित : कार्तिक २६, २०७६ ११:३८
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×