रैथाने बालीको उत्पादन घट्दै, माग बढ्दै

कान्तिपुर संवाददाता

जुम्ला — रैथाने बालीको माग बढ्दै गए पनि उत्पादन र खेती गर्ने क्रम घट्दै गएको छ । जिल्लामा भित्रने पर्यटकले नासोको रुपमा जुम्लाको रैथाने बालीका परिकार लैजान खोजे पनि खेती घटेपछि बजारमा पाउनै मुस्किल छ ।

जिल्लामा पुग्ने अधिकांश पाहुनाले जुम्लाको चिनोका रुपमा विभिन्न रैथाने बाली कोसेलीका रुपमा लैजान खोज्छन् । जिल्लालाई अर्गानिक तथा विसादीमुक्त घोषणा गरेसँगै रैथाने बालीको माग बढेको हो । जुम्लामा दुई हजार आठ सय ५० मिटरको उचाइमा कालोमार्सीको खेती हुने गरेको छ । अहिले चामलको माग बढेसँगै किसानलाई आपूर्ति गर्न धौधौ भइरहेको छ । मार्सीसँगै चिनो र कागुनोको चामल तथा फापर र कोदोको पिठोको माग बढी छ ।

खलंगास्थित कोशेली घरका सञ्चालक गोविन्द आचार्यले मार्सी, ओखर, स्याउ र तिलको उत्पादन राम्रै भए पनि अन्य रैथाने बाली पाउन मुस्किल हुन छाडेको बताए । ‘कागुनो र चिनोको माग धेरै छ,’ उनले भने, ‘तर गाउँमा समेत यसको खेती हुन छाडेपछि बाहिर पठाउन समस्या भइरहेको छ ।’ चिनो र कागुनो खोज्न पटकपटक विभिन्न गाउँमा गए पनि पाउन नसकेको उनको गुनासो छ । उनका अनुसार दु:ख धेरै हुने भए पनि उत्पादन कम भएको भन्दै किसानले यी बाली लगाउन छोडेका हुन् । उनले स्थानीय सरकारले रैथानेबालीको संरक्षणका लागि ठोस कदम चाल्न नसकेको आरोप लगाए ।

जिल्लामा जीवनशैली र खानपानमा परिवर्तन आएसँगै रैथाने बाली हराउन थालेको कृषि विकास कार्यालयका प्रमुख बालकराम देवकोटाले वताए । ‘जुम्ला आउने आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटकको राजोइमा जुम्लामा उत्पादित अर्गानिक बाली र परिकार पर्ने गरेका छन्,’ उनले भने, ‘जिल्लामा उत्पादन हुने बालीमा कुनै पनि रासायनिक विसादीको प्रयोग नभएकैले माग बढेको छ, तर अधिकांश किसानले पुराना बाली लगाउन छोडिसकेका छन् ।’ उनका अनुसार लिल्लाका केही रैथाने बाली सुर्खेत, नेपालगन्ज, दाङ, बुटबल, नारायणघाट, पोखरा र काठामाडौंसम्म पुग्ने गरेका छन् । रैथाने बालीको संरक्षणका लागि तीनवटै तहका सरकारको ध्यान जान जरुरी रहेको उनको भनाइ छ । देवकोटाका अनुसार सिमी, आलु र जौको माग बढ्दै गएको छ ।

प्रकाशित : कार्तिक १९, २०७६ १०:१३
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

छात्रालाई नि:शुल्क स्यानिटरी

कान्तिपुर संवाददाता

सल्यान — सामुदायिक विद्यालयमा महिनावारीको बेला छात्रा उपस्थिति घटेको भन्दै शारदा नगरपालिकाले नि:शुल्क स्यानिटरी वितरण अभियान सुरु गरेको छ । अभियानको पहिलो चरणमा वडा २ मा रहेको शिवजन मावि शीतलपाटीबाट प्याड वितरण सुरु गरिएको हो ।

नगरपालिकाले विद्यालयका ६ सय छात्रालाई पुग्नेगरी सेनेटरी प्याड उपलब्ध गराएको जनाएको छ । नगरभित्रका ५७ विद्यालयमध्ये मावि र निमावि तहका करिब १८ सय छात्रालाई प्याड वितरण गरिने नगरपालिकाले जनाएको छ । सुरक्षित रुपमा प्याड प्रयोग गर्ने तरिकाबारे छात्राहरूलाई प्रशिक्षणसमेत दिइनेछ । नगर प्रमुख सुरेश अधिकारीले सोमबार विद्यालयका ५० बढी छात्रालाई प्याड हस्तान्तरण गरे । विद्यालयमा छात्राको उपस्थिति नियमित बनाउन र उनीहरूको पठनपाठन गुणस्तरीय बनाउन अभियान सुरु गरिएको उनको भनाइ छ । ‘महिनावारी भएको बेला लाज र स्वास्थ्यमा देखिने विभिन्न समस्याले छात्राहरू नियमित विद्यालय नआउने गरेको पाइयो,’ उनले भने, ‘असुरक्षित प्याड प्रयोग गर्दा केहीमा विभिन्न स्वास्थ्य समस्या देखिएको गुनासोसमेत आयो, हाम्रो अभियानले ती समस्या निराकरण गर्ने अपेक्षा छ ।’ उनले कालिका मावि कजेरीमा अनुगमनका क्रममा गएको बेला छात्रा उपस्थिति कम देखेपछि नि:शुल्क प्याड वितरणको योजना अगाडि सारिएको जनाए । सुरक्षित प्याड प्रयोग गर्न विद्यार्थीमार्फत समुदायमा पनि जनचेतना प्रवाह हुने भएकाले अभियानकै रुपमा कार्यक्रम सुरु गरिएको उनी बताउँछन् ।

नगरपालिकाका शिक्षा संयोजक लीलाधर बबालले यो अभियानले छात्राको प्रजनन स्वास्थ्य सुधारमा सहयोग पुर्‍याउने अपेक्षा गरिएको जनाए । ‘महिनावारी भएको बेला परम्परागत सामग्री प्रयोग गर्ने प्रबृत्ति कायमै छ,’ उनले भने, ‘जसले यौन स्वास्थ्यमा विभिन्न समस्या निम्त्याएको पाइएपछि अभियान सुरु गरेका हौं ।’

नगर स्वास्थ्य संयोजक वीरेन्द्रकुमार हमालका अनुसार महिनावारीको बेला महिलामा सरसफाइ महत्त्वपूर्ण हुन्छ । ‘सामाजिक सांस्कृतिक मान्यताले महिनावारीको समयमा सरसफाइमा ध्यान दिइएको पाइँदैन,’ उनले भने, ‘जसले गर्दा सामुदायिक विद्यालयका छात्रामा पनि अन्य स्वास्थ्य समस्यासमेत देखिए ।’ सुरक्षित प्याड वितरण गरिएपछि छात्राको प्रजनन स्वास्थ्यमा प्रतिकूल प्रभाव नपर्ने उनी बताउँछन् । उनका अनुसार दोस्रो चरणमा छात्राहरूलाई घरमै सुरक्षित तरिकाले प्याड बनाउन सहज हुनेगरी प्रशिक्षण कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने नगरपालिकाको तयारी छ ।

प्रकाशित : कार्तिक १९, २०७६ १०:१३
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT