प्रसूतिगृह नहुँदा गर्भवतीलाई सास्ती

राजबहादुर शाही

(मुगु) — फोतुस्थित ताँजा गाउँकी ३५ वर्षीया चन्दरुपा शाहीलाई गत असारमा घरमै बच्चा जन्माउन नसक्दा ४ घण्टासम्म स्ट्रेचरमा बोकाएर कर्णाली करिडोर निर्माणस्थलमा पुर्‍याइयो । त्यहाँ पुग्दा उनको स्वास्थ्य अवस्था थप जटिल बनेपछि सेनाको हेलिकप्टर मगाएर सुर्खेत पुर्‍याइयो । प्रदेश अस्पतालमा शल्यक्रिया गरिएपछि मात्र उनको ज्यान बच्न सफल भयो ।

जिल्लाका ग्रामीण क्षेत्रमा प्रसूतिगृह नहुँदा गर्भवती जाँच र प्रसूति सेवा लिन सास्ती भएको छ । छायानाथराराको मुर्मा, मुन्दु, सोरुस्थित फोतु लिब्रु, नेर, ताँजा र मुगमकार्मारोङको पूलु, मुगु, डोल्फू, मुर्मा र मुन्दु गाउँका महिलालाई प्रसूति सेवा लिन घण्टौं हिँड्नुपर्ने बाध्यता भएको हो ।


मुर्माका गर्भवती प्रसूतिका लागि ५ घण्टा हिँडेर जिल्ला अस्पताल ठिनी र मुन्दुका ४ घण्टा पैदल पिना स्वास्थ्यचौकी पुग्न बाध्य छन् । अधिकांश गाउँका महिलालाई जटिल प्रसूतिसेवा दिनुपरे हेलिकप्टरमार्फत जिल्लाबाहिरका अस्पतालमा पठाउनुपर्ने बाध्यता छ । अस्पताल टाढा भएपछि करिब ३ सय घरधुरी रहेको मुर्माका ८० प्रतिशतले घरमै बच्चा जन्माउन बाध्य छन् । प्रसूतिगृह नहुँदा गर्भवती महिलाले ठूलो जोखिम र सास्ती भोग्नुपरेको स्वास्थ्य स्वयंसेविका रमाइली रोकायाले बताइन् । ‘अप्ठ्यारो अवस्था आए सुत्केरी ब्यथा लागेपछि हतारहतार स्ट्रेचरमा बोकेर जिल्ला अस्पताल कुदाउने गरिएको छ,’ उनले भने, ‘अस्पताल नपुर्‍याउँदासम्म ठूलो जोखिम मोल्नुपर्ने बाध्यता छ ।’ उनका अनुसार स्ट्रेचरमा बोकेर लामो यात्रा गराउदा गर्भवतीलाई थप पीडा हुने गरेको छ भने रक्तश्रावको जोखिम उत्तिकै छ ।


गाउँमा सडक सुविधा नहुँदा अझै पनि प्रसूति र जटिल बिरामीलाई स्ट्रेचरमा अस्पताल लैजानुपर्ने बाध्यता छ । घरमा बच्चा जन्माउन नसकेकी महिलालाई आफन्त र छिमेकीले पालैपालो स्ट्रेचरमा बोकेर अस्पताल पुर्‍याउने गरेका छन् । घरमै बच्चा जन्माउदा ग्रामीण क्षेत्रका महिला सरकारी स्वुिधाबाट समेत वञ्चित हुने गरेका छन् । प्रसूतिगृहमा बच्चा जन्माउने महिलाले तीन हजार आठ सय रुपैयाँसहित न्यानो कपडा र झोला पाउने गरेको जनस्वास्थ्य कार्यालयले जनाएको छ ।

मुर्मामा प्रसूति सेवा सहज बनाउन २०६१ सालमा हेल्प नेपाल नेटवर्क नामक संस्थाले प्रसूति भवन निर्माण गरेको थियो । तर एक दशकदेखि सञ्चालन नहुँदा भवन जीर्ण बन्दै गएको छ । सामान्य बिरामीलाई मात्र औषधि उपचार सेवा प्रवाह गरिरहेको मुर्मा स्वास्थ्यचौकी इन्चार्ज कृष्ण रावलले बताए । उनका अनुसार अनमीको व्यवस्था नहुँदा प्रसूतिसेवा सञ्चालन हुन नसकेको हो । ‘प्रसूतिगृह सञ्चालनका लागि ल्याएका उपकरण लामो समयदेखि कोठामै थन्किएका छन्,’ उनले भने, ‘दरबन्दी पूर्ति भए प्रसूतिसेवा प्रवाह गर्नसकिने अवस्था छ ।’ स्वास्थ्यचौकीमा अक्सिजन मेसिन, माईक्रोसप्ट ल्याब मेसिन, रगत चेक गर्ने उपकरण र तीन किलोवाटको शौर्यऊर्जाको व्यवस्था भए पनि जनशक्ति अभावले समस्या भएको स्वास्थ्यचौकी व्यवस्थापन समितिका अध्यक्ष बिर्खबहादुर रोकायाले बताए ।


सोरु गाउँपालिकाको फोतु, लिब्रु, रावलबाडा, भादगाउँ र नेरका गर्भवतीलाई पनि पाँच घण्टा पैदल हिडेर नार्थपु स्वास्थ्यचौकीमा जानुपर्ने बाध्यता छ । हिडेर नार्थपु जान झन्झट मान्ने महिला घरमै सुत्केरी हुने गरेका छन् । केही समस्या देखिए मात्र स्वास्थ्यचौकी लैजाने गरिएको वडा नं. ४ का अध्यक्ष डबल शाहीले बताए । ‘लिब्रु र नेरमा स्वास्थ्यचौकी भए पनि प्रसूतिसेवा छैन,’ उनले भने, ‘जसका कारण पाँच सय बढी घरधुरीका करिव ७५ प्रतिशत महिला घरमै सुत्केरी हुन बाध्य छन् ।’ मुगमकार्मारोङ गाउँपालिकाको मुगु गाउँमा पनि प्रसूतिगृहका लागि भवन निर्माण गरिएको छ । तर सेवा सञ्चालनमा नआउँदा आसपासका क्षेत्रका गर्भवती महिलालाई एक दिन पैदल हिडाएर माग्री स्वास्थ्यचौकी पुर्‍याउनुपर्ने बाध्यता छ । जटिल अवस्थाका महिलालाई स्ट्रेचरमा बोकाएर जिल्ला अस्पताल ल्याउनुपर्ने बाध्यता छ ।


प्रकाशित : कार्तिक ८, २०७६ १२:०९

ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

बढ्यो सवारी चाप : ट्राफिक व्यवस्थापन अस्तव्यस्त

‘पक्की सडकमा हिँडौं भने गाडीको चापले हिँड्नै मिल्दैन, चाँडो घर पुगौँ भने अधिकांश सडक जीर्ण छन्’ 
चाँदनी कठायत

(वीरेन्द्रनगर) — वीरेन्द्रनगर नगरपालिका ८, इत्रामका विक्रम रोकाय केही महिनाअघि मोटरसाइकल दुर्घटनामा घाइते भए । जुम्लारोडमा रहेको आफ्नो पसलबाट घर फर्किने क्रममा मुख्य सडकमा गाडीको चाप बढी देखेपछि उनी भित्री कच्चीबाटो घर फर्कन खोज्दा दुर्घटनामा परे । 

सडकमा दिनप्रतिदिन सवारी चाप बढ्दै गएपछि सवारी चालक मात्र होइन, बटुवाले समेत सास्ती भोग्नुपरेको छ । ‘पक्की सडकमा हिँडौं भने गाडीको चापले हिँड्नै मिल्दैन,’ रोकायले भने, ‘छिटो घर पुगौँ भने अधिकांश सडक जीर्ण छन् ।’ बढ्दै गएको सवारी चापलाई ध्यान दिइ सम्बन्धित निकायले सडक मर्मत र ट्राफिक व्यवस्थापनतर्फ ध्यान दिनुपर्ने उनको सुझाव छ ।

प्रदेश राजधानी बनेसँगै जनघनत्व बढेपछि वीरेन्द्रनगरमा सवारी चापसमेत बढेको छ । यातायात व्यवस्था कार्यालयमा चालु आवको असोजसम्म मात्रै १ हजार ६ सय ६४ सवारीसाधन थप दर्ता भएका छन् । निजी, सार्वजनिक, सरकारी, संस्थान र पर्यटन गरी १ हजार ३ सय ६१ सवारीसाधन नामसारी भएको कार्यालय प्रमुख सुनील लिम्बूले जानकारी दिए । कार्यालयका अनुसार दिन प्रतिदिन निजी गाडी खरिद गर्नेको संख्यासमेत बढेको छ । कार्यालयमा चालु आवमा १ हजार ५ सय ८४ निजी सवारी दर्ता भएकोमा १ हजार ३ सय ३८ सवारी नामसारी भएका छन् । ७४ सार्वजनिक गाडी दर्ता भएकोमा २३ नामसारी भएको र ६ सरकारी गाडी कार्यालयमा दर्ता भएको प्रमुख लिम्बूले जनाए ।

ट्राफिक प्रहरी कार्यालयका अनुसार चालु आवमा २० सवारी दुर्घटना भएकोमा १५ जनाको मृत्यु भएको छ । दुर्घटनामा परी ६ महिला, ९ पुरुष र १ बालिकाको मृत्यु भएको हो । जिल्ला ट्राफिक प्रहरी प्रमुख उदय सिँजापतिले बढ्दो सवारी साधनका कारण सडक सुरक्षामा चुनौती देखिएको बताए । ‘हामीसँग जनशक्ति र अन्य स्रोतसाधन कम छ,’ उनले भने, ‘नगरपालिकाले सडक मर्मत तथा निर्माण र पार्किङको उचित व्यवस्थापनमा ध्यान दिने हो भने सहज हुन्छ ।’ अव्यवस्थित सवारी साधन पार्किङका कारण ट्राफिक व्यवस्थापनमै समस्या भइरहेको उनको भनाइ छ ।

बसपार्क सञ्चालनमा ढिलाइ
वीरेन्द्रनगरस्थित सिटी बसपार्क निर्माण सम्पन्न भएको ५ महिना पुगिसक्दा पनि सञ्चालनमा आएको छैन । बसपार्क सञ्चालनमा ढिलाइ हुँदा सर्वसाधारण तथा यातायात व्यवसायीले सास्ती भोग्दै आएका छन्  ।

नगर विकास कोषको ऋण अनुदानमा निर्माण गरिएको बसपार्क निर्माण कम्पनीले हस्तान्तरणमा ढिलाइ गरेपछि अझै सञ्चालनमा आउन नसकेको हो । निर्माण व्यवसायीले लगानीकर्ता नगर विकास कोषलाई र नगर विकास कोषले वीरेन्द्रनगर नगरपालिकालाई हस्तान्तरण गरेपछि नगरपालिकाले सञ्चालन गर्ने सम्झौता छ । हस्तान्तरणमै ढिलाइ भएपछि बसपार्क सञ्चालन नभएको नगरपालिकाका इन्जिनियर विशाल अधिकारीले बताए । ‘निर्माण सम्पन्न भए पनि हस्तान्तरण नहुँदा सञ्चालनमा ढिलाइ भएको छ,’ उनले भने, ‘हस्तान्तरणपछि कसरी सञ्चालन गर्ने भन्ने विषयमा पनि छलफल चलिरहेको छ ।’

बसपार्क नगरपालिकालाई हस्तान्तरण प्रक्रियामा रहेकोले चाँडै सञ्चालन गरिने उपप्रमुख मोहनमाया ढकालले जानकारी दिइन् । ‘प्रक्रियागत ढिलाइका कारण बसपार्क सञ्चालनमा पनि ढिलाइ भएको हो,’ उनले भनिन्, ‘छिट्टै सम्झौता गरी सञ्चालनमा ल्याइनेछ ।’ १५ महिनामा निर्माण कार्य सम्पन्न गर्ने गरी ०७३ बाट थालिएको बसपार्क निर्माणको काम दुईपटक म्याद थपेपछि सम्पन्न भएको थियो । बसपार्क निर्माणका लागि चांगमिला नरसिंह/जेभीसँग नगरपालिकाले ६ करोड ८२ लाख ७५ हजार रुपैयाँमा सम्झौता गरेको थियो । बसपार्कमा लागत अनुमानभन्दा ६२ लाख रुपैयाँ बढी खर्च भएको छ ।

७ करोड ४४ लाख रुपैयाँमा बसपार्कको निर्माण सकिएको इन्जिनियर अधिकारीले बताए । उनले नगर विकास कोषको ७ करोड ४५ लाख ऋण अनुदानमा बसपार्क निर्माण गरिएको जानकारी दिए । सिटी बसपार्क सञ्चालनमा आए पनि वीरेन्द्रनगरबाट विभिन्न स्थानका लागि छुट्ने सबै गाडी पार्किङमा समस्या हुने यातायात व्यवसायीको भनाइ छ । उनीहरूले साना ठूला सबै गाडीका लागि सिटी बसपार्क साँघुरो हुने बताउँदै आएका छन् । नगरपालिकाले वीरेन्द्रनगरमा चलिरहेका अटोरिक्सा तथा अन्य साना ठूला गाडीका लागि उचित स्थानको खोजी भइरहेको जनाएको छ ।

प्रकाशित : कार्तिक ८, २०७६ १२:०८
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×