आधै घट्यो बीउ उत्पादन

हरि गौतम

(रुकुम पश्चिम) — तरकारी बीउ उत्पादन केन्द्र चाँपामा तरकारीको बीउ उत्पादन घटेको छ । गत आर्थिक वर्षमा केन्द्रले लक्ष्यको आधा पनि उत्पादन गर्न सकेन ।

गत आर्थिक वर्षमा केन्द्रले मुल बीउ १ हजार ४ सय ५० केजी र उन्नत बीउ ६ सय ५० केजी उत्पादनको लक्ष्य राखेको थियो । उत्पादन भने आधाभन्दा कम भएको केन्द्रका प्रमुख किशोरमान श्रेष्ठले बताए । मुल बीउ ६ सय १४ केजी र उन्नततर्फ आधाभन्दा कम मात्रै उत्पादन भएको छ ।

केन्द्रले मुल बीउतर्फ काउलीको काठमाडौं स्थानीय, रायोको खुमल चौडापात, मूलाको मिनोअर्ली, प्याजको रेड क्रियोल, सलगमको पर्पल टप, केराउको सिक्किम लोक र आर्केल जातको बीउ उत्पादन गर्दै आएको छ । उन्नततर्फ बोडीको मालेपाटन, घीउ सिमी चौमासे र त्रिशुली, झ्याङे सिमीको कन्टेन्डर, भिण्डीको पार्वती, स्वीसचार्डको फोर्डहुक जायन्ट र धनियाँको स्थानीय चम्चुरको स्थानीय जातको बीउ उत्पादन गर्ने गरेको छ । ‘गत आर्थिक वर्षमा लक्ष्य राखिएको भन्दा आधाभन्दा कम नै बीउ उत्पादन गर्न सकियो,’ केन्द्र प्रमुख श्रेष्ठले भने, ‘बीउ उत्पादन गर्ने कुरामा मौसमी जोखिम हुन्छ । त्यसैले एकदम कमै बीउ उत्पादन हुन सक्यो ।’ असिनाका कारण पनि उत्पादन घटेको उनले बताए ।

गत आर्थिक वर्षमा लक्ष्यअनुसार बीउ उत्पादन नभएपछि केन्द्रले चालु आर्थिक वर्षमा भने तरकारीको उत्पादन बढाउने गरी लक्ष्य राखेको छ । केन्द्रले चालु आर्थिक वर्षमा प्रजनन् बीउ १८ दसमलब २ केजी, मुल बीउ १ हजार ६ सय ५० केजी र उन्नत बीउ ८ सय केजी उत्पादनको लक्ष्य कायम गरेको छ । असिनापानीबाट जोगाउन सके लक्ष्यअनुसार बीउ उत्पादन गर्न सकिने श्रेष्ठले बताए । असिनाको रोकथाम तथा अरु किराहरू नियन्त्रण गरेर बीउ उत्पादन बढाउने गरी कार्यक्रम तय गरिएको उनको भनाइ छ । उत्पादित तरकारीको बीउ बिक्री गरेर गत आर्थिक वर्ष केन्द्रले १३ लाख ८६ हजार ५ सय ९३ रुपैयाँ राजश्व संकलन गरेको छ । उक्त वर्षमा १६ लाख २९ हजार ७ सय ४४ रुपैयाँ राजश्व संकलन भएको थियो ।

२०३५ सालमा समशीतोष्ण तरकारी बीउ उत्पादन केन्द्रको नामबाट स्थापना भएको यो केन्द्र हाल तरकारी बीउ उत्पादन केन्द्र मात्रै छ । चालु आर्थिक वर्षमा केन्द्रका लागि ४ करोड ५६ लाख ३१ हजार बजेट विनियोजन भएको छ । यो बजेट केन्द्र स्थापना भययताकै ठूलो भएको केन्द्रले जनाएको छ । केन्द्रबाट उत्पादित बीउ रुकुम पश्चिमको साथै रुकुम पूर्व, सल्यान, दाङ, रोल्पा, प्यूठान, जाजरकोट, सुर्खेत, नेपालगन्ज र काठमाडौंलगायत जिल्लामा पुग्छ । पछिल्लो समय स्रोतसाधन अभाव तथा अन्य व्यवस्थापन, निर्दिष्ट योजनासँगै पूर्वनिर्धारित कार्यक्रम कार्यान्वन हुन नसक्दा केन्द्रको उत्पादन घटिरहेको जिल्ला समन्वय समिति प्रमुख राजकुमार शर्माले बताए । ‘केन्द्रको उत्पादन बढाउन समयानुकूलका कार्यक्रम र केन्द्रलाई स्रोतसाधनयुक्त बनाउनुपर्छ,’ उनले भने ।

प्रकाशित : कार्तिक ३, २०७६ १०:५२
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

सैनामैनामा संग्रहालय निर्माण गरिँदै

अमृता अनमोल

(बुटवल) — रूपन्देहीको सैनामैनामा रहेका बुद्धकालीन अवशेषको संरक्षण थालिएको छ । सैनामैना नगरपालिकाको अगुवाइमा बुद्धकालीन पुरातात्त्विक क्षेत्र र त्यहाँ रहेका अवशेषको संरक्षण थालिएको हो ।

बुद्ध जन्मस्थल लुम्बिनीको उत्तरपट्टि पूर्वपश्चिम राजमार्गसँग जोडिएको सैनामैना बौद्धकालीन प्राचीन सहर मानिन्छ । यहाँ दर्जनभन्दा बढी बुद्ध र उनको जीवनीसँग जोडिएका पुरातात्त्विक क्षेत्र छन् ।

अहिलेसम्म बुद्धकालीन मूर्ति, राजारानीले नुहाउने कुवा, बुद्धकालीन घरका संरचना, इँटा, भाँडा, औजारलगायत भेटिएका छन् । ११ वटा बुद्धकालीन कुवा मात्रै छन् । दुईवटा अहिले पनि चल्तीमा ल्याउन सकिने खालका छन् । अन्यत्र पानीका मूल र कुवा सुक्दा पनि यहाँको वडाकुवा र रानीकुवामा पानी सुक्दैन । कुवाको ढाँचा र पानीमा समेत फरक स्वाद रहेको स्थानीय गणेश अधिकारीले बताए ।

सैनामैनामा ०२२ सालतिर बस्ती बस्न सुरु भएको हो । यहाँ अहिले पनि खेत खनजोत गर्दा, माटो खन्दा, जंगल जाँदा पुरातात्त्विक वस्तु भेटिन्छन् । गाउँमा भेटिएका बुद्ध मूर्ति, बुद्ध आसन, त्यसबेलाका भाँडाकुँडा, इँटालगायत अवशेषलाई सिरानटोलमा अस्थायी पुरातात्त्विक संग्रहालय बनाएर राखिएको छ । तिनको थप अध्ययन गरेर प्रमाण जुटाउने नगरपालिका प्रमुख चित्रबहादुर कार्कीले बताए ।

‘बौद्धकालीन धार्मिक, ऐतिहासिक, पुरातात्त्विक र सांस्कृतिक तीन चीजबाटै महत्त्वपूर्ण प्रसस्त स्थल छन् । महत्त्व बुझाउन नसक्दा अहिलेसम्म ओझेलमा परे,’ उनले भने, ‘अब तीन तहकै सरकारको समन्वयमा संरक्षण र संवर्द्धनको काम गरिनेछ ।’ यसअघि सैनामैनामा भेटिएका बुद्धकालीन मूर्ति लुम्बिनीमा राखिएको उल्लेख छ । अब यहाँका वस्तु यहीं राख्ने, बुद्धकालीन सहर पुष्टि गराउने र पर्यटन प्रवर्द्धन गर्ने नगर प्रमुख कार्कीले बताए ।

विभिन्न बौद्ध ग्रन्थमा बुद्धबल्लीको एउटा प्रमुख सहरका रूपमा सैनामैनादेखि बुटवलको जितगढीसम्म फैलिएको उल्लेख छ । त्यसमा सिद्धार्थ गौतम गृहत्याग नगर्दै गृहनगर कपिलवस्तुबाट कन्थक रथसहित सैनामैनामा घुम्न आउने बताइएको छ । १० वर्षअघि लुम्बिनी विकास कोषले गरेको सामान्य उत्खननका क्रममा बुद्धकालीन सभ्यताका महत्त्वपूर्ण पुरातात्त्विक वस्तु तथा अवशेष फेला परेका थिए । त्यसपछि यस क्षेत्रलाई पर्यटकीय एवं पुरातात्त्विक क्षेत्रको सूचीमा राखिएको थियो । तर, बुद्ध क्षेत्रको संरक्षणको जिम्मा पाएको लुम्बिनी विकास कोषले यसबारेको थप अध्ययन, अनुसन्धान र संरक्षणमा चासो देखाएको थिएन ।

जसले गर्दा प्रशस्त बुद्धकालीन वस्तु रहेर पनि औपचारिक पुष्टि भएको छैन । गत वर्ष नेपाल सरकारले तयार गरेको बुद्ध सर्किटमा सैनामैना समावेश भएको छ । सरकारले घोषणा गरेको एक सयवटा नयाँ पर्यटकीय गन्तव्यको सूचीमा यो क्षेत्र पनि परेको छ । त्यसपछि भने यहाँका बौद्धकालीन क्षेत्र र अवशेष संरक्षणमा संघीय सरकारले समेत चासो देखाएको हो ।

गत वर्ष संस्कृति तथा पर्यटन मन्त्रालयले बुद्धकालीन अवशेष संरक्षणका लागि ५० लाख रुपैयाँ विनियोजन गरेको थियो । पुरातत्त्व विभाग र लुम्बिनी विकास कोषले स्थलगत अनुगमन गरी पुरातात्त्विक क्षेत्र पहिचान र उत्खननको तयारी गरेका छन् । पूर्वअर्थमन्त्री विष्णु पौडेलले ओझेलमा परेको सैनामैनालाई बुद्ध सहरका रूपमा परिचित गराउन पुरातात्त्विक संरक्षण र पर्यटन प्रवर्द्धनका काम एकसाथ थालिएको बताए ।

संघीय सरकारको सहरी विकास मन्त्रालयले सैनामैनासहित बुद्धबल्लीका अवशेषलाई संरक्षण गर्न चालु आर्थिक वर्षमा बौद्ध संग्रहालय निर्माण गर्दैछ । बुद्धकालीन सभ्यतालाई संरक्षण गरी पर्यटन प्रवर्द्धन गर्न भन्दै सैनामैना–१ को बनकट्टामा संग्रहालय निर्माण थालिएको हो । १२ बिघा क्षेत्रफलमा निर्माण हुने संग्रहालयको विस्तृत परियोजना प्रतिवेदन तयार भएको छ । ३८ करोड रुपैयाँ खर्च लाग्ने अनुमान छ । चालु आर्थिक वर्षमा पहिलो चरणको कामका लागि १० करोड रुपैयाँ बजेट विनियोजन भएको छ । यही महिनादेखि भौतिक निर्माणको काम सुरु हुने नगर प्रमुख कार्कीले बताए ।

नगरपालिकाले लुम्बिनी आएका पर्यटकलाई सैनामैनासम्म पुर्‍याउने भन्दै व्यवस्थित सडक बनाएको छ । नगरपालिकाका प्रशासकीय अधिकृत कृष्णप्रसाद भण्डारीले लुम्बिनी आउने पर्यटक सैनामैना ल्याएर बुद्धबल्लीको जितगढी किल्ला हुँदै देवदह र नवलपरासीका बौद्ध स्थलमा पुर्‍याउने योजना बनाएको बताए ।

प्रकाशित : कार्तिक ३, २०७६ १०:५०
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×