प्राविधिक शिक्षाको हब बन्दै जुम्ला

कान्तिपुर संवाददाता

जुम्ला — जुम्ला प्राविधिक शिक्षाको हब बन्दै गएको छ । गाउँगाउँमा प्राविधिक शिक्षा पठनपाठन हुन थालेपछि जुम्ला प्राविधिक शिक्षाको हब बनेको हो । जुम्लामा अहिले प्राविधिक एसइईदेखि स्नातक तहसम्मका प्राविधिक कक्षा सञ्चालन भइरहेका छन् ।

कर्णाली स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठानले चिकित्सातर्फ स्नातकोत्तर तहमा एमजीडीपी अध्ययनको तयारी अन्तिम चरणमा पुर्‍याएको छ ।
घुघुतिस्थित कर्णाली प्राविधिक शिक्षालयमा जुम्लासहित मुगु, कालीकोट, हुम्ला, डोल्पा, जाजरकोट, दैलेख, अछाम र बाजुराका विद्यार्थीले अध्ययन गर्दै आइरहेका छन् ।

अहिलेसम्म शिक्षालयले ४ हजार ६ सय ६१ प्राविधिक जनशक्ति उत्पादन गरिसकेको जनाएको छ । २०३६ सालमा स्थापना भएको शिक्षालयले पहिलो वर्ष निर्माणतर्फ सब–ओभरसियर र कृषितर्फ जेटिएको पढाइ सुरु गरेको थियो । २०३८ सालमा ६ विद्यार्थी भर्ना गरी स्वास्थ्यतर्फ सीएमएको पढाइ सुरु गरेको शिक्षालयमा डिप्लोमा तहमा सब–इन्जिनियरसहित कृषि र वन विज्ञानको पढाइ सञ्चालन गरिरहेको छ ।

बर्सेनि दक्ष स्वास्थ्यकर्मी, कृषि प्राविधिक, भेटनरी प्राविधिक र निर्माण प्राविधिक उत्पादन गरिरहेको शिक्षालय प्रमुख आशा श्रेष्ठले वताइन् । ‘यो नेपालकै पहिलो प्राविधिक शिक्षालय हो,’ उनले भनिन्, ‘त्यसैले प्राविधिक शिक्षाको आरम्भ जुम्लाबाटै सुरु भएको मानिन्छ ।’

शिक्षालयले उत्पादन गरेको स्वास्थ्यकर्मी सरकारको स्वास्थ्य सेवा विभागमा सातौं तहसम्मका अधिकृत पदमा कार्यरत रहेको उनले जानकारी दिइन् । उनका अनुसार शिक्षालयका लागि वैदेशिक सहयोग जम्मा गर्न काठमाडौंमा स्थापना गरिएको सम्पर्क कार्यालयलाई प्राविधिक शिक्षा तथा व्यवसायिक तालिम परिषद् (सीटीईभीटी) मा रुपान्तरित गरिएको थियो । अहिले सीटीईभीटी मातहत देशभरका प्राविधिक शिक्षालय सञ्चालन भइरहेका छन् ।

जुम्लाबाट उत्पादन भएको जनशक्ति दुर्गम क्षेत्रको मेरुदण्डका रुपमा स्थापित भएको कर्णाली प्राविधिक शिक्षालयका पूर्वविद्यार्थी एवं चन्दननाथ नगरपालिकाका पशु विकास अधिकृत ज्ञानेन्द्रसिंह बुढाथापाले वताए । ‘कर्णालीमा जिल्ला बाहिरका कर्मचारी नबस्ने समस्यालाई यसले समाधान गरेको छ,’ उनले भने, ‘कर्णालीका विकट जिल्ला हुम्ला र डोल्पाका अधिकांश स्थानमा शिक्षालयले उत्पादन गरेका जनशक्ति कार्यरत छन् ।’ कर्णालीका अधिकांश जिल्लामा कार्यरत प्राविधिक र स्वास्थ्यकर्मी शिक्षालयकै उत्पादन भएको उनको भनाइ छ ।

थापाले प्राविधिक जनशक्ति उत्पादनमा जुम्ला देशकै उत्कृष्ट जिल्ला बन्न सफल भएको दाबी गरे । ‘शिक्षालयले उत्पादन गरेका जनशक्तिका कारण गाउँगाउँमा सरकारी सेवा प्रवाहमा सहयोग पुगेको छ,’ उनले भने, ‘स्थानीयले २/३ दिन हिँडेर जिल्ला सदरमुकाम पुग्नुपर्ने बाध्यताबाट मुक्ति पाएका छन् ।’

त्यस्तै २०६८ मा स्थापना भएको कर्णाली स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठानले पनि स्वास्थ्यतर्फ डिप्लोमा, स्नातक र स्नातकोत्तर तहको अध्यापन भइरहेको जनाएको छ । प्रतिष्ठानको नर्सिङ महाविद्यालयमा स्टाफ नर्स र ब्याचलर अफ मिडवाइफ्रीको अध्ययन भइरहेको छ भने मेडिसिन महाविद्यालयअन्तर्गत हेल्थ असिस्टेन्ट, ब्याचलर अफ पब्लिक हेल्थ, एनेस्थेसिया असिस्टेन्ट र फार्मेसीका कक्षाहरू चलिरहेका छन् ।

प्रतिष्ठानका रजिस्ट्रार विश्वराज काफ्लेले यस वर्ष चिकित्साशास्त्रअन्तर्गत स्नातकोत्तर तहको एमडीजीपी पढाइको अनुमति पाइसकिएको बताए । ‘प्रतिष्ठानको उद्देश्यअनुरुप एमबीबीएसको पढाइ सञ्चालन गर्ने लक्ष्यका साथ पहल थालिएको छ,’ उनले भने, ‘प्रतिष्ठानमा अध्ययन गरेका अधिकांश विद्यार्थी रोजगारीमा लागिसकेका छन् ।’

जनता माध्यमिक प्राविधिक विद्यालयले पनि सब–इन्जिनियरिङको पढाइ गरिरहेको छ । जिल्लाका ८ वटै स्थानीय तहले प्राविधिक शिक्षा सञ्चालन गरिरहेका छन् । गत वर्षदेखि ७ माविले प्राविधिक शिक्षा सञ्चालन गरेकोमा यस वर्ष ६ विद्यालय थपिएका छन् । त्यस्तै कनकासुन्दरी गाउँपालिकाको कनकासुन्दरी माविमा पशु विज्ञान, पातारासी गाउँपालिकास्थित सरस्वती माविमा बाली विज्ञान र गुठीचौर गाउँपालिकाको त्रिभुवन माविमा बाली विज्ञानको पढाइ भइरहेको हो ।

गाउँका विद्यालयमा प्राविधिक शिक्षा सञ्चालनका लागि धेरै संघर्ष गर्नुपरेको राष्ट्रिय कर्मचारी संगठन सीटीईभीटीका अध्यक्ष तेजबहादुर खत्रीले बताए ।

प्रकाशित : भाद्र २३, २०७६ ०९:४१
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

लोप हुँदै चर्खेपिङ

विप्लव महर्जन

सल्यान — दशक अघिसम्म विभिन्न चाडपर्वका बेला गाउँगाउँमा चर्खेपिङ बनाइन्थ्यो । चर्खेपिङ बनाइएसँगै जिल्लामा चाडपर्वको रौनक आरम्भ हुन्थ्यो । कुनै बेला चाडपर्वको समयमा निकै महत्त्वपूर्ण मानिने चर्खेपिङ ग्रामीण क्षेत्रमा अहिले देख्न पनि मुस्किल छ ।

मनोरञ्जनका आधुनिक सामग्री भित्रन थालेसँगै चर्खेपिङ लोप भएका हुन् । कुनै समय मेलापर्वमा रमाइलोको साधन चर्खेपिङ हुन्थ्यो । चाडपर्व तथा मेला मनाउने चलन फेरिएसँगै चर्खेपिङको प्रयोग घटेको सिद्धकुमाख गाउँपालिका २, का वीरबहादुर चलाउनेले बताए । उनका अनुसार गाउँमै लाग्ने कुमाख मेलाको समयमा ५ वर्षअघिसम्म २ दर्जन बढी चर्खेपिङ जडान गरिन्थ्यो ।

‘५ दिनसम्म लाग्ने मेलामा चर्खेपिङ चढ्नकै लागि गाउँगाउँबाट मानिसको भीड लाग्थ्यो, केही वर्षयता मुस्किलले २/३ वटा चर्खेपिङ मात्र राखिन्छन्,’ उनले भने, ‘कुनै समय कुमाख मेलाको रौनकै चर्खेपिङ थियो, यो लोप भएसँगै मेलाको महत्त्व पनि घट्न थाल्यो ।’ स्थानीयका अनुसार सामुदायिक वनले रूख काट्न रोकेपछि पनि चर्खेपिङको प्रयोग घटेको हो ।

चर्खेपिङका लागि बलियो काठ आवश्यक पर्छ । २/३ वटा रुखबाट मात्र एउटा चर्खेपिङ बन्ने उनले बताए । ‘युवापुस्तामा चर्खेपिङप्रति रुची पनि घट्यो,’ चलाउनेले भने, ‘चर्खेपिङ बनाउने सीप भएका व्यक्ति नै पछिल्लो समय भेटिन छोडेका छन् ।’ उनका अनुसार विगत वर्षमा तीज भित्रिएसँगै गाउँगाउँमा पिङ बनाउने लहर चल्थ्यो । दसैं तिहार सकिएपछि मात्र गाउँबाट पिङ निकालिन्थ्यो । मेलापर्वमा चर्खेपिङसँगै लोकबाजा, लोकगीत र नाच पनि लोप हुन थालेको उनी बताउँछन् ।

कुनै समय दसैंको टीकाको दिन धर्ती छाड्दा पवित्र भइन्छ भन्ने मान्यता गाउँगाउँमा विद्यमान थियो । मनोरञ्जनका आधुनिक साधनले चर्खेपिङ विस्थापित गरेको स्थानीय पूर्णबहादुर भण्डारी बताउँछन् ।

‘विगतमा मेलापर्वको बेला चर्खेपिङले ठूलो महत्व राख्थ्यो, बालबालिकादेखि वृद्धसम्मको पिङमा घुँइचो हुन्थ्यो,’ उनले भने । परम्परागत मनोरञ्जनका साधनको संरक्षणमा स्थानीय तहको पनि ध्यान जान नसकेको जयतपानीका वीरबहादुर घर्तीले बताए ।

प्रकाशित : भाद्र २३, २०७६ ०९:४०
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्