धरालो बस्दा पढाइमा बाधा

कान्तिपुर संवाददाता

सल्यान — बन्गाडकु पिण्डे नगरपालिका १२, निगालचुलाकी १० वर्षीया पिरमी पुनले उमेर अनुसार कक्षा ४ मा पढ्नुपर्ने हो । विद्यालय गाउँभन्दा टाढा हुँदा र भाइ–वहिनीको धरालो (हेरालु) बस्नुपर्दा उनी कक्षा १ भन्दा माथि उक्लिन सकेकी छैनन् । गाउँकै ७ वर्षीया दीपा राना पनि उनी दुई भाइ र एक बहिनीको धरालो बस्न बाध्य छिन् । 

उनीहरू उदाहरण मात्र हुन्, जिल्लाका ग्रामीण क्षेत्रका बालबालिका धरालो बस्नुपर्दा पढाइबाट वञ्चित हुँदै आइरहेका छन् । अभिभावक मजदुरी र घरको काममा व्यस्त हुने भएपछि विपन्न परिवारका बालबालिकाले नै भाइ–बहिनीको स्याहारसुसार गर्दै आइरहेका छन् । घर नजिकै विद्यालय भए पनि धरालो बस्नुपर्ने कारणले बालबालिकाको पढाइ उमेर अनुसार हुन नसकेको हो ।

पुनका २ बहिनी र ३ भाइ छन् । ‘आमा सधै घरका अन्य काममा व्यस्त भइरहनुहुन्छ,’ उनले भनिन्, ‘त्यसैले भाइ–बहिनीलाई खाना खुवाउने, घुमाउनेलगायत जिम्मा मेरै काँधमा हुन्छ ।’ उनका बाबु रोजगारीका लागि भारतमा छन् । पढ्ने चाहना धेरै भए पनि घरायसी समस्याका कारण नियमित विद्यालय जान नसकेको पुनको गुनासो छ ।

‘आमाले मजदुरी नगरे बिहान–बेलुकाको छाक टार्न मुस्किल हुन्छ,’ उनले भने, ‘होमवर्कका लागि समय छुट्याउन पनि समस्या छ ।’ उनी बिहान सबेरैदेखि साँझ अबेरसम्म भाइबहिनी स्याहारमै व्यस्त रहन्छिन् । पिरमीकी आमा निर्मलाले आर्थिक अवस्था कमजोर भएकाले छोरीको पढाइमा असर परिरहेको बताइन् । उनले आर्थिक अवस्था कमजोर हुँदा शैक्षिक सामग्री जुटाउन पनि समस्या भएको गुनासो गरिन् ।

स्थानीय प्रेमबहादुर रानाले धरालो बस्दा गाउँका दुई दर्जन बढी बालबालिकाको पठनपाठन नियमित नभएको बताए । ‘विद्यालयमा भर्ना त हुन्छन्, तर नियमित विद्यालय जान नपाउँदा उत्तीर्ण हुन समस्या छ,’ उनले भने, ‘घरकै समस्याका कारण विपन्न बालबालिकाले पढाइ छाड्ने समस्या बढ्दै गएको छ ।’ उनका अनुसार गाउँका अधिकांश पुरुष मजदुरीका लागि भारतमा छन् ।

शैक्षिक सामग्री अभाव, घरमा नियमित होमवर्क गर्न नभ्याउनु, खाजा खर्च नहुनु, घरायसी कामको बोझलगायत कारण विपन्न बालबालिकालाई पढाइ छाड्नुपर्ने बाध्यता रहेको उनले जानकारी दिए । गाउँका केही बालबालिका आर्थिक अवस्था कमजोर हुँदा काठमाडौ, पोखरालगायत ठाउँका इटाभट्टामा काम गर्न गएको उनले जानकारी दिए ।

प्रकाशित : भाद्र २३, २०७६ ०९:३९
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

वृद्धावस्थामा सहाराको चिन्ता

भारत जानेहरूलाई साँफेबगर बसपार्कसम्म पुर्‍याउन डाँडागाउँ पुगेको जिपमा बिदाइका क्रममा सबैका आँखामा आँसु
मेनुका ढुंगाना

अछाम — यसअघि महिला, बालबालिका र वृद्धवृद्धा मात्र गाउँमा रहने अछाममा पछिल्लो समयमा यहाँका महिलाहरू पनि रोजगारीका लागि भारततर्फ जान थालेपछि बालबालिका र वृद्धवृद्धा मात्रै गाउँमा भेटिन्छन् । आफ्नो परिवार र छरछिमेकमा पनि तन्नेरीहरू नभएपछि वृद्धवृद्धा सहाराविहीन देखिन्छन् ।

खेतीपातीको उत्पादनले नधान्ने र गाउँमा अन्य रोजगारीका अवसर पाउन मुस्किल हुन थालेपछि पुरुषसँगै महिलाहरू पनि काम खोज्न भारततर्फ जाने चलन सुरु भएको छ ।

छोरीको सहारामा बस्दै आएकी साँफेबगर नगरपालिका ११, डाँडागाउँकी ७६ वर्षीया धनी बिक अब एक्लो कसरी बस्ने भन्ने चिन्तामा छन् । एकमात्र छोरी खिमा पनि कामको खोजीमा भारत हिँडेकी छिन् । उनका छोराछोरी गत पुसमै गइसके । ‘अब म एक्लो घरमा भएँ,’ गहभरी आँशु निकाल्दै धनीले भनिन्, ‘सन्तानको सुखसयलमा रमाउने मेरो मेरो अधुरै रह्यो ।’ रातो रंगमा चामल मुछ्दै छोरीको विदाइका लागि अक्षता बनाउँदासम्म उनका आँखाबाट आँशु बगिरहे । भारत जानेहरूलाई साँफेबगर बसपार्कसम्म पुर्‍याउन डाँडागाउँमा पुगेको जिपमा बिदाइ गर्दा आमा छोरी मात्र होइन अन्य यात्रुका आँखाबाट आँशु बग्दै थियो ।

त्यही गाउँकी रम्बा बिकका छोरा, बुहारी, नातिनातिना सबै भारत गएका छन् । उमेरको उत्तरार्द्धमा छोराछोरी भारत हिँडेपछि उनले सहाराविहीन कष्टकर जीवन बिताउनु परेको छ । दुई–तीन वर्ष अघिसम्म खेतीपाती लगाउन घर आउने उनका छोराबुहारी नफर्केको धेरै भयो । ‘जग्गा जमिन बाँझै छ,’ उनले भनिन् ‘आफू त आज हो कि भोली, स्याहारसुसारको भर पर्नुपर्ने उमेरमा एक्लै छु ।’

परम्परागत रुपमा चलिआएका र वर्षका एक पटक मात्र आउने चाडपर्वहरूको समयमासमेत घरमा एक्लै बस्नुपर्दा मन बिरक्त हुने गरेको उनले सुनाइन् । गाउँमा रोजगारीका अवसर नभएकाले घर गुजारा चल्नै नसक्ने भएपनि महिलाहरू पनि श्रीमानसँगै भारत जाने चलन बढेको हो ।

गाउँमा बिजुली पुगेको छ । कच्ची भएपनि मोटरबाटोको सुविधा छ । घरघरमा पानीका धारा छन् । तर पजि गाउँमै बस्ने इच्छा धेरैको देखिन्न । लटरम्म अन्न फल्ने उर्बर जमिन बाँझै छ, तर अछामका धेरैजसो गाउँ जहिले सुनसान देखिन्छन् ।

खेतीपाती लगाउने सिजन बाहेकका महिनामा कतिपय पुरुषहरू गाउँ फर्किने भएपनि अघिपछि गाउँघरमा पुरुष भेटाउन मुस्किल पर्छ घर बसेर गुजारा नचल्ने भएपछि कामको खोजीमा भारतजानुको विकल्प नहुने स्थानीय प्रेम सार्कीले बताए ।

‘भारतमा काम गरेर कमाएको पैसाले तराईमा घरजग्गा किन्नेहरू यो गाउँमा धेरै छन् । उतै बसाइसराई गर्छन्, गाउँ दिनप्रतिदिन सुनसान हुँदैछ ।’ प्रेमले भने, ‘खेतबारीमा उत्पादन छैन, अन्य रोजगारीका अवसर पनि गाउँमा पाउन मुस्किल छ । भारत नगएर त परिवार पाल्न सकिदैन ।’

अछामका अधिकांश युवा भारतको सुरत, पुना, मुम्बईलगायतका ठाउँमा जाने गरेको उनले बताए । आर्थिक अवस्था कमजोर भएपछि बीचमै पढाई छोडेर भारतमा रोजगार गर्दै आएका साँफेबगरकै भरत बिकले पहुँचवालाले मात्रै रोजगार पाउने भएकाले आफू भारत गएर काम गर्दै आएको बताए ।

प्रकाशित : भाद्र २३, २०७६ ०९:३७
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्