धरालो बस्दा पढाइमा बाधा

कान्तिपुर संवाददाता

सल्यान — बन्गाडकु पिण्डे नगरपालिका १२, निगालचुलाकी १० वर्षीया पिरमी पुनले उमेर अनुसार कक्षा ४ मा पढ्नुपर्ने हो । विद्यालय गाउँभन्दा टाढा हुँदा र भाइ–वहिनीको धरालो (हेरालु) बस्नुपर्दा उनी कक्षा १ भन्दा माथि उक्लिन सकेकी छैनन् । गाउँकै ७ वर्षीया दीपा राना पनि उनी दुई भाइ र एक बहिनीको धरालो बस्न बाध्य छिन् । 

उनीहरू उदाहरण मात्र हुन्, जिल्लाका ग्रामीण क्षेत्रका बालबालिका धरालो बस्नुपर्दा पढाइबाट वञ्चित हुँदै आइरहेका छन् । अभिभावक मजदुरी र घरको काममा व्यस्त हुने भएपछि विपन्न परिवारका बालबालिकाले नै भाइ–बहिनीको स्याहारसुसार गर्दै आइरहेका छन् । घर नजिकै विद्यालय भए पनि धरालो बस्नुपर्ने कारणले बालबालिकाको पढाइ उमेर अनुसार हुन नसकेको हो ।


पुनका २ बहिनी र ३ भाइ छन् । ‘आमा सधै घरका अन्य काममा व्यस्त भइरहनुहुन्छ,’ उनले भनिन्, ‘त्यसैले भाइ–बहिनीलाई खाना खुवाउने, घुमाउनेलगायत जिम्मा मेरै काँधमा हुन्छ ।’ उनका बाबु रोजगारीका लागि भारतमा छन् । पढ्ने चाहना धेरै भए पनि घरायसी समस्याका कारण नियमित विद्यालय जान नसकेको पुनको गुनासो छ ।


‘आमाले मजदुरी नगरे बिहान–बेलुकाको छाक टार्न मुस्किल हुन्छ,’ उनले भने, ‘होमवर्कका लागि समय छुट्याउन पनि समस्या छ ।’ उनी बिहान सबेरैदेखि साँझ अबेरसम्म भाइबहिनी स्याहारमै व्यस्त रहन्छिन् । पिरमीकी आमा निर्मलाले आर्थिक अवस्था कमजोर भएकाले छोरीको पढाइमा असर परिरहेको बताइन् । उनले आर्थिक अवस्था कमजोर हुँदा शैक्षिक सामग्री जुटाउन पनि समस्या भएको गुनासो गरिन् ।


स्थानीय प्रेमबहादुर रानाले धरालो बस्दा गाउँका दुई दर्जन बढी बालबालिकाको पठनपाठन नियमित नभएको बताए । ‘विद्यालयमा भर्ना त हुन्छन्, तर नियमित विद्यालय जान नपाउँदा उत्तीर्ण हुन समस्या छ,’ उनले भने, ‘घरकै समस्याका कारण विपन्न बालबालिकाले पढाइ छाड्ने समस्या बढ्दै गएको छ ।’ उनका अनुसार गाउँका अधिकांश पुरुष मजदुरीका लागि भारतमा छन् ।


शैक्षिक सामग्री अभाव, घरमा नियमित होमवर्क गर्न नभ्याउनु, खाजा खर्च नहुनु, घरायसी कामको बोझलगायत कारण विपन्न बालबालिकालाई पढाइ छाड्नुपर्ने बाध्यता रहेको उनले जानकारी दिए । गाउँका केही बालबालिका आर्थिक अवस्था कमजोर हुँदा काठमाडौ, पोखरालगायत ठाउँका इटाभट्टामा काम गर्न गएको उनले जानकारी दिए ।

प्रकाशित : भाद्र २३, २०७६ ०९:३९
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

वृद्धावस्थामा सहाराको चिन्ता

भारत जानेहरूलाई साँफेबगर बसपार्कसम्म पुर्‍याउन डाँडागाउँ पुगेको जिपमा बिदाइका क्रममा सबैका आँखामा आँसु
मेनुका ढुंगाना

अछाम — यसअघि महिला, बालबालिका र वृद्धवृद्धा मात्र गाउँमा रहने अछाममा पछिल्लो समयमा यहाँका महिलाहरू पनि रोजगारीका लागि भारततर्फ जान थालेपछि बालबालिका र वृद्धवृद्धा मात्रै गाउँमा भेटिन्छन् । आफ्नो परिवार र छरछिमेकमा पनि तन्नेरीहरू नभएपछि वृद्धवृद्धा सहाराविहीन देखिन्छन् ।

खेतीपातीको उत्पादनले नधान्ने र गाउँमा अन्य रोजगारीका अवसर पाउन मुस्किल हुन थालेपछि पुरुषसँगै महिलाहरू पनि काम खोज्न भारततर्फ जाने चलन सुरु भएको छ ।

छोरीको सहारामा बस्दै आएकी साँफेबगर नगरपालिका ११, डाँडागाउँकी ७६ वर्षीया धनी बिक अब एक्लो कसरी बस्ने भन्ने चिन्तामा छन् । एकमात्र छोरी खिमा पनि कामको खोजीमा भारत हिँडेकी छिन् । उनका छोराछोरी गत पुसमै गइसके । ‘अब म एक्लो घरमा भएँ,’ गहभरी आँशु निकाल्दै धनीले भनिन्, ‘सन्तानको सुखसयलमा रमाउने मेरो मेरो अधुरै रह्यो ।’ रातो रंगमा चामल मुछ्दै छोरीको विदाइका लागि अक्षता बनाउँदासम्म उनका आँखाबाट आँशु बगिरहे । भारत जानेहरूलाई साँफेबगर बसपार्कसम्म पुर्‍याउन डाँडागाउँमा पुगेको जिपमा बिदाइ गर्दा आमा छोरी मात्र होइन अन्य यात्रुका आँखाबाट आँशु बग्दै थियो ।

त्यही गाउँकी रम्बा बिकका छोरा, बुहारी, नातिनातिना सबै भारत गएका छन् । उमेरको उत्तरार्द्धमा छोराछोरी भारत हिँडेपछि उनले सहाराविहीन कष्टकर जीवन बिताउनु परेको छ । दुई–तीन वर्ष अघिसम्म खेतीपाती लगाउन घर आउने उनका छोराबुहारी नफर्केको धेरै भयो । ‘जग्गा जमिन बाँझै छ,’ उनले भनिन् ‘आफू त आज हो कि भोली, स्याहारसुसारको भर पर्नुपर्ने उमेरमा एक्लै छु ।’

परम्परागत रुपमा चलिआएका र वर्षका एक पटक मात्र आउने चाडपर्वहरूको समयमासमेत घरमा एक्लै बस्नुपर्दा मन बिरक्त हुने गरेको उनले सुनाइन् । गाउँमा रोजगारीका अवसर नभएकाले घर गुजारा चल्नै नसक्ने भएपनि महिलाहरू पनि श्रीमानसँगै भारत जाने चलन बढेको हो ।

गाउँमा बिजुली पुगेको छ । कच्ची भएपनि मोटरबाटोको सुविधा छ । घरघरमा पानीका धारा छन् । तर पजि गाउँमै बस्ने इच्छा धेरैको देखिन्न । लटरम्म अन्न फल्ने उर्बर जमिन बाँझै छ, तर अछामका धेरैजसो गाउँ जहिले सुनसान देखिन्छन् ।

खेतीपाती लगाउने सिजन बाहेकका महिनामा कतिपय पुरुषहरू गाउँ फर्किने भएपनि अघिपछि गाउँघरमा पुरुष भेटाउन मुस्किल पर्छ घर बसेर गुजारा नचल्ने भएपछि कामको खोजीमा भारत जानुको विकल्प नहुने स्थानीय प्रेम सार्कीले बताए ।

‘भारतमा काम गरेर कमाएको पैसाले तराईमा घरजग्गा किन्नेहरू यो गाउँमा धेरै छन् । उतै बसाइसराई गर्छन्, गाउँ दिनप्रतिदिन सुनसान हुँदैछ ।’ प्रेमले भने, ‘खेतबारीमा उत्पादन छैन, अन्य रोजगारीका अवसर पनि गाउँमा पाउन मुस्किल छ । भारत नगएर त परिवार पाल्न सकिदैन ।’

अछामका अधिकांश युवा भारतको सुरत, पुना, मुम्बईलगायतका ठाउँमा जाने गरेको उनले बताए । आर्थिक अवस्था कमजोर भएपछि बीचमै पढाई छोडेर भारतमा रोजगार गर्दै आएका साँफेबगरकै भरत बिकले पहुँचवालाले मात्रै रोजगार पाउने भएकाले आफू भारत गएर काम गर्दै आएको बताए ।

प्रकाशित : भाद्र २३, २०७६ ०९:३७
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×