वन्यजन्तुको त्रासले बारीमै बास, बाली जोगाउनै मुस्किल

कान्तिपुर संवाददाता

सल्यान, मुगु — कालीमाटी गाउँपालिकास्थित बालुवामा लगाएको अन्नबाली जंगली जनावरले नष्ट गर्न थालेपछि किसान चिन्तित बनेका छन् । वन्यजन्तुले जथाभावी मकैबाली नष्ट गर्न थालेपछि स्थानीयलाई अन्नबाली जोगाउन मुस्किल भएको छ ।

बालुवाका किसानले ३ सय रोपनीमा लगाएको बाली बाँदर, बँदेल र दुम्सीले नष्ट पार्न थालेको छ । वन्यजन्तुले मकैबाली नष्ट पार्न थालेपछि गाउँका सय परिवारले पालो लगाएर बारीमा पहरा दिन थालेका छन् ।

भर्खरै घोगा लाग्न थालेको बाली नष्ट पार्न थालेपछि समस्यामा परेको स्थानीयको गुनासो छ । स्थानीय चित्रबहादुर खत्रीले ४ रोपनीमा लगाएको मकै वन्यजन्तुबाट जोगाउन समस्या भएको बताए । ‘बारीमा पालो लगाइ पहरा दिइरहेका छौं, वन्यजन्तु हुल बाँधेर बारीमा पस्ने गरेकाले नियन्त्रणमा समस्या भइरहेको छ,’ उनले भने, ‘मकैमा भर्खरै घोगा लाग्न थालेको छ, तर बाली बचाउनै मुस्किल भइसक्यो ।’ रातिको समयमा वन्यजन्तुले बढी दुःख दिने गरेको उनको भनाइ छ । उनका अनुसार रातभर बारीमा कुकुर छोडे पनि वन्यजन्तुलाई नियन्त्रणमा लिन समस्या भएको हो ।

बाँके राष्ट्रिय निकुञ्जबाट आउने वन्यन्तुले बारीमा क्षति पुर्‍याउने गरेको स्थानीय दिलाराम पुनले बताए । उनले वन्यन्तुकै कारण बर्सेनि मकैबाली भित्र्याउन नपाइने गुनासो गरे । ५ रोपनीमा लगाइएको मकैमध्ये आधा वन्यजन्तुले नष्ट पारिसकेको स्थानीय विमला बस्नेतले गुनासो गरिन् । विभिन्न उपाय गर्दै वर्षौंदेखि बाली जोगाउने प्रयास विफल भएको उनको भनाइ छ । ‘बाली जोगाउन वर्षैपिच्छे नयाँ उपाय लगाउँछौ, तर बाली बचाउन सकेका छैनौं,’ उनले भनिन्, ‘पासो थाप्ने, बारीमा बुख्याँचा राख्ने, पहरा दिने, बारीमा घण्टी झुण्ड्याउने लगायत उपाय अपनायौं, तर अहिलेसम्म सफल भएनौं ।’

जंगली जनावरले यस वर्ष क्षति गर्दैन कि भन्ने आशामा मकै लगाए पनि बाली जोगाउन मुस्किल हुने गरेको स्थानीय रेवती घर्तीले बताइन् । उनका अनुसार सबैभन्दा बढी बाँदर धपाउन समस्या हुने गरेको छ । ‘दुम्सी र बँदेल बारीमा पस्न नदिन आसपासका क्षेत्रमा आगो बालेर धुँवा निकाल्ने गरेका छौं, तर बाँदर बारीमा पसेपछि धपाउनै हैरान छ,’ उनले भनिन्, ‘एकातिरबाट धपायो अर्कोतिरबाट हुलका हुल बाँदर पस्ने गरेकाले सास्ती भएको छ ।’

जंगली जनावरले जिल्लाका विभिन्न स्थानमा मकै र तरकारी बालीमा क्षति पुर्‍याउने गरेको कृषि ज्ञान केन्द्रका प्रमुख रेशमबहादुर बस्नेतले बताए । उनले भने, ‘तर कार्यालयमा राहतको लागि बजेट व्यवस्था नहुँदा समस्या भइरहेको छ ।’

रोकिएन भालु आतंक
रारा राष्ट्रिय निकुञ्जको मध्यवर्ती क्षेत्रमा भालु आतंक बढेपछि स्थानीय त्रसित बनेका छन् । निकुञ्जबाट बस्तीमा पस्ने भालुले अन्नबाली र स्याउ नष्ट गर्न थालेपछि किसानलाई सास्ती भएको हो । भालुले पशुचौपायालाई आक्रमण गर्ने क्रम बढेको स्थानीयको गुनासो छ ।

मुगुका झयारी, माथितुम, मुर्मा, ताल्चा, पिना, सिगाडी, चुगालगायत गाउँका बासिन्दा भालु आतंकका कारण त्रसित बनेका हुन् । भालुले पाक्न थालेको कोदो, मकै र स्याउ खाने र जथाभावी नष्ट गर्ने गरेको झयारीका बिजलाल कामीले बताए । ‘भालु गाउँ पसेर मेरो २ गोरु र घोडा मार्‍यो,’ उनले भने, ‘अन्नबाली पनि नष्ट पार्ने क्रम बढेको छ, नियन्त्रणका लागि निकुञ्जले ध्यान नदिँदा किसान समस्यामा परेका छौं ।’

निकुञ्ज क्षेत्रमा चरनमा गएका गाईभैसी र घोडाखच्चरलाई भालु आक्रमणबाट जोगाउन मुस्किल भएको स्थानीयले गुनासो गरेका छन् । भालुले स्थानीयको मौरी घारमा समेत क्षति पुर्‍याउने गरेको छ । भालुको डरले चौपाया चराउन र घाँस–दाउरा जान समस्या भएको कामीले सुनाए ।

निकुञ्जका वन्यजन्तुले केही क्षति पुर्‍याए मुल्यांकनका आधारमा पीडितलाई क्षतिपूर्ति दिइने निकुञ्ज संरक्षण अधिकृत लालबहादुर भण्डारीले बताए । उनका अनुसार पीडितले क्षति खुल्ने तस्बिरसहित मुचुल्का र निबेदन कार्यालयमा पेस गरे आवश्यक मूल्यांकन गरी राहत दिने व्यस्था छ ।

प्रकाशित : भाद्र ९, २०७६ ०९:५०
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

पोसाक लगाउँदैनन् कर्मचारी

कान्तिपुर संवाददाता

मुगु — जिल्लाका सरकारी कार्यालय र स्थानीय तहमा कर्मचारीले पोसाक लगाउने क्रम घटदै गएको छ । अधिकांश कर्मचारी पोसाक नलगाएरै कार्यालय आउन थालेपछि सेवाग्राही झुक्किने गरेका छन् ।

सरकारले निजामति कर्मचारीलाई पोसाक भत्ताबापत १५ हजार रुपैयाँ वार्षिक रुपमा उपलब्ध गराइरहेको छ । भदौ ४ गते जिल्ला प्रशासन कार्यालयले गरेको अनुगमनका क्रममा ५ प्रतिशत कर्मचारीले मात्र पोसाक लगाएको पाइएको थियो ।

अनुगमन गरिएका कार्यालयमा ९५ प्रतिशत कर्मचारी आफूखुसी पोसाक लगाएर आएको भेटिएको सहायक प्रमुख जिल्ला प्रदीपकुमार ढकालले बताए । उनले पोसाक नलगाएर आएका कर्मचारीलाई स्पष्टीकरण सोधिएको जानकारी दिए । ‘सरकारी कर्मचारीले पोसाक नलगाउँदा सेवाप्रवाहमा समेत असर परेको देखियो,’ उनले भने, ‘अनुमगन गरिएका कार्यालयमा कर्मचारीलाई पोसाक लगाउन निर्देशन दिइएको छ ।’ पोसाकको रकम लिने तर पोसाक नलाउने प्रवृत्ति कर्मचारीमा बढिरहेको उनले जानकारी दिए ।

जिल्ला प्रशासनका अनुसार अनुगमनका क्रममा खानेपानी, वन डिभिजन, कोलेनिका, मालपोत, हुलाक, कृषि ज्ञान केन्द्र, अदालतलगायत कार्यालयका अधिकांश कर्मचारीले पोसाक नलगाएको पाइएको छ । पोसाकमा उपस्थित नहुँदा सेवाग्राहीलाई कर्मचारी पहिचान गर्न मुस्किल हुने गरेको सहायक प्रजिअ ढकालले बताए ।

‘कर्मचारीका लागि कार्यालयमा तोकिएको पोसाक अनिवार्य छ,’ उनले भने, ‘कर्मचारीलाई अनुशासनको दायरामा राख्न र कामप्रति जिम्मेवार बनाउन पोसाकले सहयोग गर्छ ।’ जिल्लामा करिव २ सय ५० बढी निजामति कर्मचारी कार्यरत छन् । जिल्लामा कर्मचारीको पोसाक भत्तामा वार्षिक ७ लाख खर्च हुने गरेको छ ।

सामुदायिक विद्यालयका शिक्षकले पनि अनिवार्य पोसाक लगाउनुपर्ने सहायक प्रजिअ ढकालले बताए । तर अधिकांश ग्रामीण क्षेत्रका शिक्षक पोसाक नलगाएरै विद्यालय जाने गरेका छन् । सरकारले शिक्षकलाई वार्षिक १० हजार रुपैयाँ पोसाकबापत उपलब्ध गराउने गरेको छ । शिक्षा विकास तथा समन्वय एकाइ प्रमुख सूर्य खत्रीले पोसाक नलगाएर विद्यालयमा उपस्थित हुने शिक्षकलाई कारवाही हुने बताए ।

प्रकाशित : भाद्र ९, २०७६ ०९:४९
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्