बाँझो जग्गामा घाँस

विप्लव महर्जन

सल्यान — शारदा नगरपालिका ५, रानीकोटका आनन्द शाहीको घर नजिकैको पाखो ५ वर्षदेखि बाँझो थियो । खेतीयोग्य जग्गा बाँझिँदै गएपछि र अन्नबालीको उत्पादन बर्सेनि घटदै गएपछि उनले बाँझो जग्गामा घाँस खेती सुरु गरेका छन् ।

छिमेकी कमला बुढाथोकीको बाँझो बारीमा पनि अहिले घाँस फस्टाइरहेको छ ।

उनीहरू मात्र होइन, राष्ट्रिय कृषि विकास समूहमा आबद्ध २५ स्थानीयले ५ सय रोपनी बाँझो जग्गामा सामूहिक घाँसखेती थालेका हुन् । व्यावसायिक रूपमै सुपर नेपियर, बदामे, स्टाइलो, भिमल, कोइरालो, बकाइनोलगायत जातको उन्नत घाँस खेती सुरु गरिएपछि आम्दानी बढ्ने स्थानीयको अपेक्षा छ । केही परिवारले अन्नबाली लगाउने जग्गामा समेत घाँसखेती सुरु गरेको बुढाथोकीले बताइन् । आसपासका गाउँमा व्यावसायिक घाँसखेती सफल भएपछि उनीहरू सामूहिक घाँसखेती गर्ने निर्णयमा पुगेका हुन् ।

२५ घरधुरीले १०/१० हजार रुपैयाँ संकलन र १५ दिन श्रमदान गरी सामूहिक घाँसखेती थालेका हुन् । घरघरमा बाख्रापालन गर्ने र विभिन्न जातका घाँसको अनुसन्धान केन्द्र बनाउने उनीहरूको लक्ष्य छ ।

व्यावसायिक र दीर्घकालीन सोचका साथ घाँसखेती गरिएको कृषि फार्म व्यवस्थापन समिति अध्यक्ष कमलप्रसाद उपाध्यायले बताए । ‘घाँसखेती गर्दा खाली जग्गाको सदुपयोग हुनुका साथै पशुपालनको अवसर सिर्जना भएको छ,’ उनले भने, ‘घाँसबाटै सबै घरधुरीलाई आत्मनिर्भर बनाउने हाम्रो योजना हो ।’ सामूहिक रुपमा काम गर्दा सामाजिक एकता र सद्भावमा टेवा पुगेको उनी बताउँछन् । जंगलमा परिणत हुन थालेको जग्गालाई व्यावसायिक घाँसखेतीमार्फत उत्पादनशील बनाउन खोजिएको स्थानीय सुमित्रा शाहीले बताइन् ।

‘भर्खर घाँसका बेर्ना लगाएका छौं, उत्पादन दिन त केही समय लाग्ला,’ उनले भनिन्, ‘आसपासका क्षेत्रमा घाँसखेती सफल बन्दै गएपछि हामी पनि व्यावसायिक बनेका हौं, घाँसबाटै आत्मनिर्भर बन्ने हाम्रो योजना छ ।’ उनका अनुसार सुरुमै घाँसखेती सप्रिएकाले किसान हौसिएका छन् । उनले बर्सेनि घाँसखेतीको विस्तार गर्ने समूहको योजना सुनाइन् ।

नेपाल इन्भेस्टमेन्ट बहुउद्देश्यीय सहकारी संस्थाका अध्यक्ष खगेन्द्र शाहीले ५ सय रोपनीमा सुरु गरिएको घाँसखेतीबाट यो वर्ष करिब १२ लाख रुपैयाँ आम्दानी गर्ने लक्ष्य राखिएको जनाए । उनका अनुसार कृषकलाई व्यावसायिक पशुपालनमा अग्रसर बनाउन पनि घाँसखेती सुरु गरिएको हो ।

‘परम्परागत रुपमै यहाँका कृषकले २ सय बढी बाख्रा पालेका छौं, घाँस र प्राविधि ज्ञानको अभावमा व्यावसायिक बनाउन सकेका थिएनौं,’ उनले भने, ‘घाँसको उत्पादन सुरु भएपछि बाख्रापालनलाई पनि व्यवस्थित र व्यावसायिक बनाइनेछ ।’ घरघरमा व्यावसायिक बाख्रापालन सुरु भएपछि अधिकांश घाँस गाउँमै खपत हुने र बाँकी घाँस नजिकैका व्यापारिक केन्द्रमा पुर्‍याएर बिक्री गर्ने योजना रहेको उनको भनाइ छ ।

वर्षा र हिमपातले सप्रियो तरकारी
हुम्ला (कास)– अनुकूल वर्षा र हिमपातका कारण जिल्लामा तरकारी सप्रिएको छ । बर्सेनि खेती फस्टाउन थालेपछि वर्षायाममा स्थानीय तरकारीले नै सदरमुकाम सिमकोटको माग धान्न थालेको छ ।

जिल्ला कृषि ज्ञान केन्द्रका अनुसार पछिल्लो समय तरकारी उत्पादन राम्रो हुन थालेपछि व्यावसायिक किसान बढदै गएका छन् । समुद्र सतहदेखि ३ हजार मिटर उचाइको सिमकोट आसपासको क्षेत्र तरकारीले हरियो देखिन थालेको छ । सिमकोटका किसानले गोलभेडा, टमाटर, खुर्सानी, मुला, गाँजरलगायत तरकारी फलाउने गरेका हुन् ।

सिमकोट ५ का धर्मराज रोकायाका अनुसार कृषकले भान्टा, गोलभेडा, फर्सी, खुर्सानीलगायत तरकारी फलाउन थालेपछि सदरमुकाममा तरकारीको भाउ सस्तो हुन थालेको छ । ‘६/७ वर्षअघिसम्म बाहिरकै तरकारीमा निर्भर थियौं, जिल्लामा आलु मात्र उत्पादन हुन्थ्यो,’ उनले भने, ‘महँगो मूल्यमा जहाजमार्फत ढुवानी गरेर ल्याएको तरकारी खान बाध्य थियौं, अहिले वर्षायामको ५ महिनाको माग स्थानीय तरकारीले नै धानिरहेको छ ।’

सिमकोट ३, लाङुकी कारसाङमा लामाले बारीमा पहाड र तराईमा फल्ने विभिन्न जातका तरकारी खेती गर्दै आएको बताइन् । तरकारी खेतीले मनग्गे आम्दानी हुन थालेको उनको भनाइ छ ।

प्रकाशित : भाद्र ३, २०७६ ०९:५०
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

महिनैपिच्छे बिग्रन्छ बिजुली

राजबहादुर शाही

मुगु — गमगाढ साना जलविद्युत् आयोजना महिनैपिच्छे बिग्रन थालेपछि जनजीवन प्रभावित हुन थालेको छ । नहरबाट पानी चुहिने, उपकरण बिग्रने, पहिरो जानेलगायत समस्याले विद्युत् सेवा पटक पटक अवरुद्ध हुन थालेपछि स्थानीय पीडित भएका छन् ।

जेठ पहिलो साता पावरहाउसमा जडान गरिएको मेसिन बिग्रिएपछि स्थानीयले सातासम्म बिजुली बाल्न पाएनन् । मर्मत गरी विद्युत सुचारु भएको एक महिना नपुग्दै असार दोस्रो साता पहिरोले नहर भत्कियो ।

पहिरोले २ सातासम्म विद्युत् आपूर्ति बन्द भएको आयोजनाको मुहान शनिबार बाढीले बगाएको छ । मुहान र ट्यांकी बगाउँदा सदरमुकाम अन्धकार छ । विद्युत् अनिश्चित बनेपछि स्थानीय बासिन्दा टुकीको भरमा रात कटाउन बाध्य छन् ।

‘बत्तीले साह्रै दुःख दिन थाल्यो,’ स्थानीय दिनेश श्रेष्ठले भने, ‘महिना–महिनामा बिग्रँदा पनि स्थानीय सरकार मौन छ ।’ महिनाभरि बिजुली नबाले पनि महसुल तिर्नैपर्ने बाध्यता रहेको उनले गुनासो गरे । उनका अनुसार बत्ती नबाले पनि २० युनिटसम्मको प्रतियुनिट ३ र २१ देखि ४० युनिटसम्मको ४ रुपैयाँका दरले महसुल तिर्नुपर्ने बाध्यता छ ।

अनियमित विद्युतका कारण गमगढीमा सञ्चालित ३ रेडियोको प्रशारण अवरुद्ध हुँदै आएको छ । विद्युतको भरपर्दो व्यवस्था नहुँदा व्यवसायी समस्यामा परेको उद्योग वाणिज्य संघका अध्यक्ष कमल बुढाले बताए । उनले केन्द्रीय प्रशारण लाइन जोड्न र वैकल्पिक जलविद्युतको व्यवस्था गर्न माग गरिए पनि सरकारले बेवास्ता गरिरहेको उनको आरोप छ ।

‘पटकपटक बिजुली जाँदा अधिकांशको व्यवसाय चौपट हुन थालेको छ,’ उनले भने, ‘घरेलु तथा साना उद्योगीलाई विद्युत् समस्याकै कारण परिवार पाल्न समस्या भइरहेको छ ।’ गमगढी बजार क्षेत्रका मासु पसल, डेरी, पाउरोटी र चाउमिनलगायत उद्योग विद्युत् अवरुद्ध हुँदा बन्द भएका छन् । त्यस्तै कम्प्युटर इन्स्टिच्युट, इलेक्ट्रानिक व्यवसायी र फोटो स्टुडियो सञ्चालक बढी समस्यामा परेको उनको भनाइ छ ।

बाढीका कारण अवरुद्ध विद्युत् सुचारु गर्न कम्तिमा २ साता लाग्ने आयोजना प्रमुख पुष्कर सुनारले बताए । उनका अनुसार मुहानमा डोजर लगाइ मर्मत गर्ने आयोजनाको तयारी छ । २०६८ मा निर्माण गरिएको आयोजनामार्फत सदरमुकाम गमगढी र आसपासका गाउँमा विद्युत् सुविधा पुर्‍याइएको छ ।

करिव ४ सय किलोवाट क्षमताको आयोजनामार्फत २ हजार ३ सय घरधुरीमा विद्युत् सुविधा पुर्‍याइएको आयोजना प्रमुख सुनारले जानकारी दिए । पावरहाउसमा जडान गरिएका २ मेसिनमध्ये एउटाले मात्र विद्युत् प्रवाह गर्दै आएको उपभोक्ता समितिले जनाएको छ । अर्को मेसिन २ वर्षअघि नै बिग्रिएकाले समस्या भएको सुनारको भनाइ छ ।

बिजुली नहुँदा सरकारी कार्यालय, गैरसरकारी संघ–संस्था, बैंकलगायत वित्तीय संस्थाको काम प्रभावित हुने गरेको छ । गमगढीमा विद्युत् अवरुद्ध भएको मौका छोपी केही व्यवसायीले जेनेरेटर सञ्चालन गरी महँगोमा सेवा दिन थालेका छन् । एकप्रति फोटोकपीको २०, मोबाइल चार्जको ५० र ल्यापटप चार्ज गरेबापत सय रुपैयाँसम्म असुल्ने गरिएको स्थानीयको गुनासो छ । विद्युत् नहुँदा जिल्ला अस्पतालको उपचार पनि प्रभावित भइरहेको छ । अस्पतालका अनुसार भिडियो एक्सरे, एक्सरे, प्रयोगशाला परीक्षणलगायत सेवा प्रभावित भएका हुन् ।

पटकपटक विद्युत् अवरुद्ध हुन थालेपछि आयोजनाको विकल्पको खोजी गर्न थालिएको छायानाथरारा नगर प्रमुख हरिजंग शाहीले बताए । उनका अनुसार शोभा, गम र बाम खोलाबाट १ मेगावाट विद्युत् उत्पादन गर्ने कार्ययोजना अघि सारिएको छ । ‘त्यसको सम्भाव्यता अध्ययनका लागि छिट्टै प्राविधिक टोली खटाइनेछ,’ उनले भने, ‘गमगाढको विकल्पमा विद्युत् योजना निर्माण गर्न प्रदेश र संघीय सरकारको सहयोग मागिनेछ ।’

प्रकाशित : भाद्र ३, २०७६ ०९:४९
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्