प्रधानमन्त्री रोजगार कार्यक्रम–'भनेजस्तो कामै भएन’

‘खेती लाएर कमाउन जाने यसअघिकै नियति स्वरोजगार कार्यक्रम आउँदा पनि भोग्नुपर्‍यो, परिवारसँग गाउँमै बस्ने वातावरण बन्न सकेन’
हरि गौतम

रुकुम पश्चिम — त्रिवेणी गाउँपालिका ३, का ६ युवाले साउन १० गते गाउँ छाडे । त्योभन्दा केही दिनअघि सोही वडाका ४ युवा केही महिनाका लागि गाउँदेखि टाढा गए ।

प्रधानमन्त्री स्वरोजगार कार्यक्रमअन्तर्गत रुकुम पश्चिमको बाँफिकोट गाउँपालिका ७, स्थित मुसीकोट–राडी सडकमा नाली निर्माण गर्दै युवा ।तस्बिर : हरि/कान्तिपुर

बाँफिकोट गाउँपालिका १०, का कलिभान नेपाली, सुमन विक, सुरेन्द्र ओलीलगायतले गाउँ छाडेको पनि महिना दिन पुग्न लाग्यो । जीविकोपार्जनमा समस्या भएपछि उनीहरू मजदुरीका लागि भारतको हिमाञ्चल प्रदेशस्थित सिम्लातिर लागेका हुन् ।

भारतमा स्याउको सिजन सुरु भएकाले उनीहरू मात्र होइन, अधिकांश युवा रोजगारीका लागि जाने क्रम बढेको छ । अहिले विद्यालय जाने बालबालिका, व्यवसायी, कर्मचारी र जनप्रतिनिधिबाहेक अन्य युवालाई गाउँमा भेट्न मुस्किल छ । खेतीपातीको काम सकिनेबित्तिकै उनीहरू भारत पसेका हुन् ।

यो अवधिमा उनीहरूले स्याउको गोडमेल, स्याउ टिप्नेदेखि बोक्ने सम्मका काम गर्छन् । हरेक वर्ष विदेश पलायन हुने युवालाई स्वदेशमै रोक्न प्रधानमन्त्री स्वरोजगार कार्यक्रम लागू भए पनि प्रभावकारी नहुँदा भारत पस्ने क्रम बढदो छ । स्वरोजगार कार्यक्रमबाट ३ देखि ७ दिनसम्म मात्र काम पाएपछि बेरोजगार युवा भारत पस्न बाध्य भएका हुन् । जिल्लाका ६ वटै स्थानीय तहमा सञ्चालन गरिएको स्वरोजगार कार्यक्रमबाट कम काम पाएकाले २ दिन र धेरै दिन काम पाएकाले ७ दिनसम्म मात्रै रोजगारी पाएका थिए ।

‘कम्तिमा एक महिना रोजगार पाउने भन्ने सुनेको थिएँ,’ त्रिवेणी गाउँपालिका ३, का ३५ वर्षीय लोकबहादुर विकले भने, ‘३ दिनमा चानचुन १६/१७ सय रुपैयाँ कमाइयो त्यसले के होला भनेर हिमाञ्चल हिँडियो ।’ उनी हरेक वर्ष असारको खेती लगाएर कात्तिकमा खेती भित्र्याउन आउने गरी भारत पस्छन् ।

४ देखि ५ महिनामा केही कमाएर घर खर्च धान्ने पुरानो चलन प्रधानमन्त्री स्वरोजगार कार्यक्रमले नरोकेको उनले सुनाए । हरेक स्थानीय तहले वडागत रूपमै रोजगार दिने भनेर स्वरोजगार कोषको कार्यक्रम बाँडेका थिए । गत आवको अन्त्यमा आएको उक्त बजेटबाट जिल्ला कोही बेरोजगार पनि गत आवमा ३० दिन बराबरको काम पाएनन् ।

बेरोजगार फाराम भरेका सबैलाई काम दिने नाउँमा स्थानीय तहहरूले ३ देखि ७ दिनसम्म मात्रै दिएका थिए । त्यति कामले नपुगेपछि पुरानै नियति दोहारिएको बाँफिकोट गाउँपालिका १०, का कलिभान नेपालीले बताए । ‘खेती लाएर कमाउने जाने यसअघिकै नियतिस्वरोजगार कार्यक्रम आउँदा पनि भोग्नुपर्‍यो,’ नेपालीले भने, ‘कार्यक्रमले गाउँमै परिवारसँग बस्ने वातावरण बनाउन सकेन ।’

प्रधानमन्त्री स्वरोजगार कोषअन्तर्गत १ महिनामा २ करोड ७ लाख रुपैयाँ सकियो । जिल्लाका ६ वटै स्थानीय तहका लागि २ करोड ७ लाख रुपैयाँ विनियोजन गरिएको थियो । ४३ लाख बजेट पाएको मुसीकोट नगरपालिकाले १ सय ९४ जनालाई १ महिनाको रोजगारी प्रदान गर्ने जनाएको थियो । ४० लाख बजेट पाएको आठबीसकोट नगरपालिकाले १ सय ८१ र चौरजहारीले ३६ लाख बजेटबाट १ सय ६२ जनालाई रोजगार दिएको जनाएका छन् ।

गाउँपालिकातर्फ सबैभन्दा बढी बजेट सानीभेरीले खर्च गर्‍यो । १ सय ४० जनालाई रोजगारी प्रदान गनुपर्ने दायित्व पाएको सानीभेरीमा ३१ लाख, १ सय ३१ जनालाई रोजगारीमा लगाउन बाँफीकोटले २९ लाख र त्रिवेणीले १ सय २६ जनाका लागि २८ लाख रुपैयाँ पाएका थिए ।

बाँफिकोट गाउँपालिकाका रोजगार संयोजक भीम केसीले फाराम भरेका सबैलाई काममा लगाउँदा ३० दिनसम्म रोजगारी दिन सम्भव नभएको बताए । उनका अनुसार बाँफिकोटमा १ सय ३१ जनाले रोजगार पाउनेगरी बजेट आएकामा ८ सय ३३ जनाले काम गरेका थिए । ढिलो बजेट आउनु र थोरै बेरोजगारका लागि बजेट आउँदा समस्या भएको उनको भनाइ छ ।

प्रधानमन्त्री स्वरोजगार कोषको कार्यविधिमा गोरेटो बाटो, सिँचाइ, सडकको नाली बनाउने, खानेपानी मर्मतमा खर्च गर्नुपर्ने व्यवस्था गरिएको छ । जिल्लाका अधिकांश ठाउँमा गोडेटो, घोडेटो बाटो मर्मत, सडकको नाली निर्माणलगायतमा रोजगारी प्रदान गरिएको थियो । बेरोजगार व्यक्तिलाई न्यूनतम सय दिनसम्मको रोजगारी दिने र वर्षभरि परिवारको कुनै पनि सदस्यले सय दिन बराबरको रोजगारी नपाए उक्त अवधिमा पाउने पारिश्रमिकको ५० प्रतिशत बराबर हुन आउने निर्वाह भत्ता दिने प्रावधान कार्यक्रममा राखिएको छ ।

प्रकाशित : श्रावण २८, २०७६ ०९:५९
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

बिदामा पनि उपचार

विप्लव महर्जन

सल्यान — त्रिवेणी गाउँपालिकाका स्वास्थ्यचौकीमा बिदाका दिनमा पनि उपचार थालिएको छ । चालु आवदेखि शनिबार र अन्य बिदाका दिनमा पनि स्वास्थ्यचौकी खुल्ने भएका हुन् ।

गाउँपालिकाले कार्यपालिका बैठकमार्फत शनिबार र बिदाका दिनमा पनि स्वास्थ्यचौकी खोल्ने निर्णय गरेको थियो । शनिबार र बिदाका दिन स्वास्थ्य सेवा प्रवाह नहुँदा स्थानीय बासिन्दा उपचारबाट वञ्चित हुनुपरेको गुनासो आएपछि यस्तो निर्णय गरिएको गाउँपालिकाले जनाएको छ । गाउँपालिकामार्फत ४ स्वास्थ्यचौकी र २ सामुदायिक स्वास्थ्य केन्द्र सञ्चालन भइरहेका छन् ।

अन्य दिन उपचारका लागि आउन नसकेका र आकस्मिक अवस्थाका बिरामीलाई लक्षित गर्दै शनिबार पनि सेवा आरम्भ गरिएको स्वास्थ्य शाखा प्रमुख प्रभातकुमार श्रेष्ठले बताए । उनका अनुसार बिदाको दिनमा पनि सेवा दिने स्वास्थ्यकर्मीलाई दैनिक ७ सय भत्ता दिने व्यवस्था मिलाइएको छ । शनिबार पनि स्वास्थ्य सेवा प्रवाह गर्दा ७ वटै वडाका १५ हजार बढी बासिन्दा लाभान्वित बन्ने उनको भनाइ छ ।

कारागिठी स्वास्थ्यचौकी इन्चार्ज शंकर थापाका अनुसार बिदाको दिन स्वास्थ्यचौकी खुल्दा बिरामीले मेडिकलमा तिर्नुपर्ने महँगो शुल्कबाट मुक्ति पाएका छन् । ‘बिदाका दिन पालो मिलाएर उपचार गर्ने गरी स्वास्थ्यकर्मीको कार्यविभाजन गरेका छौं,’ उनले भने, ‘अझै पनि गाउँगाउँमा यसबारे सूचना प्रवाह हुन सकेको छैन, आगामी दिनमा बिदाको दिनमा पनि बिरामीको संख्या बढ्ने अपेक्षा छ ।’ गाउँपालिकाभित्रका बासिन्दाको उपचार सहज, सरल, गुणस्तरीय र प्रभावकारी बनाउन बनाउन वर्षभरि स्वास्थ्यचौकी सञ्चालन गर्ने निर्णय गरिएको गाउँपालिका अध्यक्ष मानबहादुर डाँगीले बताए ।

‘बिदामा पनि सर्वसाधारण बिरामी हुन्छन्, स्वास्थ्य चौकी नखुल्दा महँगो शुल्क तिरेर निजी मेडिकलमा उपचार गराउनुपर्ने बाध्यता हटाउन खोजिएको हो,’ उनले भने, ‘गाउँपालिकाको यो निर्णयले आकस्मिक अवस्थाका बिरामी र गर्भवतीको उपचार सहज बनाउने विश्वास छ ।’

उनले बिदाको दिनमा पालोअनुसार स्वास्थ्यकर्मी परिचालन गरिएको र उनीहरूलाई थप पारिश्रमिकको व्यवस्था गरिएको जानकारी दिए । उनका अनुसार पर्याप्त औषधि र स्वास्थ्यकर्मीको व्यवस्था गरी सबै स्वास्थ्यचौकीको उपचार सेवा क्रमशः प्रभावकारी बनाइएको छ । उनले क्रमशः स्वास्थ्यचौकीमा पूर्वाधार र उपकरण थपिँदै लगिएको सुनाए ।

प्रकाशित : श्रावण २८, २०७६ ०९:५८
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्