पहिरोको त्रास रातभर जागै

राजबहादुर शाही

(मुगु) — खत्याड गाउँपालिका ८, का ४५ वर्षीय धनबहादुर रोकाया बर्खा सुरु भएपछि सधैं चिन्तामा हुन्छन् । कम वर्षा हुँदासमेत गाउँ माथिबाट पहिरो खस्ने गरेकाले त्रासमा बस्नुपर्ने उनको बाध्यता छ । बढी वर्षा हुँदा उनलाई पहिरोको त्रासले रातभर जाग्राम बस्नुपर्छ ।

उनी मात्र होइन, रिघाका डेढ सय परिवार ठूलो वर्षा हुँदा रातभर जाग्राम बस्न बाध्य छन् । वर्षौंदेखि गाउँ पहिरोको जोखिममा रहे पनि नियन्त्रणका कुनै काम नहुँदा स्थानीयले सास्ती भोग्नु परेको हो । भूकम्पीय सुरक्षाको दृष्टिले पनि रिघा जोखिमयुक्त बस्ती हो ।

रिघासहित कम्फा, चराप, कालापाल्ता, रावलबाडा, भियालबाडा, माग्री, पूलु बजार, ढुमलगायत १२ गाउँ पहिरोको उच्च जोखिम रहेको जिल्ला दैवीप्रकोप उद्धार समितिले जनाएको छ । ‘वर्षाको समयमा राति घरभित्र सुत्नै डर लाग्छ,’ रिघा गाउँका मनोज गिरीले भने, ‘ठूलो पानी पर्दा पहिरोको डरले स्थानीय बासिन्दा चौतारीमा जम्मा भएर रात कटाउन बाध्य छौं ।’

छायाँनाथ नगरपालिकास्थित भियालबाडामा पनि पहिरोको उस्तै जोखिम छ । गाउँका २१ घरधुरीमा यस वर्ष पनि पहिरोको जोखिम रहेको जिल्ला दैवीप्रकोप उद्धार समितिले जनाएको छ । माथिबाट पहिरो आउने र तलबाट मुगु कर्णालीले कटान गर्ने क्रम बढदै गएकाले स्थानीयलाई त्रासमा बस्नुपर्ने बाध्यता रहेको स्थानीय नन्दबहादुर नेपाली बताउँछन् ।

उनका अनुसार वर्षेनि खेतीयोग्य जमिन पहिरोले पुर्दै आएको छ । जथाभावी डोजरले सडक खनिएपछि पहिरोको जोखिम बढेको हो । पानी पर्दा गाउँ माथिबाट ढुंगा र पहिरो खस्ने सम्भावना उत्तिकै छ । ४२ घरधुरी रहेको कम्फाका बासिन्दा पहिरोकै त्रासले लेकका बस्तीमा बसाइँ सर्न थालेको स्थानीय धनरुप बडुवालले बताए ।

गत वर्ष ताल्चा विमानस्थलबाट बगेको भलले दर्जन घर बगाएको कालापाल्ताका बासिन्दा पनि वर्षा सुरु सँगै रातभर जाग्राम बस्छन् । कर्णाली प्रदेश सरकारले गत वर्ष १५ लाख रुपैयाँ विनियोजन गरी लेतेखोलामा तटबन्ध गरेको थियो । करिव ३ सय परिवास बस्ने माग्रीगाउँ मुनिबाट पनि पहिरो खस्न सुरु भएको छ । पहिरोको जोखिम रोक्न मुगमकार्मारोङ गाउँपालिकालाई अनुरोध गरे पनि बेवास्ता भएको स्थानीयको गुनासो छ ।

विपत् व्यवस्थापन समितिको बैठकमार्फत उच्च सतर्कता बढाइएको प्रजिअ जयकुमार घिमिरेले बताए । उनका अनुसार वर्षा भएसँगै जोखिमयुक्त स्थानको पहिचान गरिएको छ । ‘हामीले समितिको बैठकमार्फत आवश्यक पूर्वतयारीको निर्णय गरिसकेका छौं,’ उनले भने, ‘अहिले स्थानीय तहसँगको सहकार्यमा योजना कार्यान्वयनको काम भइरहेको छ ।’ जोखिमयुक्त बस्ती पहिचान गरी जोखिम न्यूनीकरणका लागि बजेट विनियोजन गरिएको छायाँनाथरारा नगरपालिका प्रमुख हरिजंग शाहीले बताए ।

प्रकाशित : असार २६, २०७६ ११:२४
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

दलित बस्तीका घरघरै धारा

खानेपानी अभावले यसअघि शौचालय प्रयोगविहीन बनेका थिए, घरायसी सरसफाइका काममा समस्या भइरहेको थियो
राजबहादुर शाही

मुगु — छायानाथ रारा नगरपालिका ५, ढुमस्थित दलित बस्तीमा घरघरै पिउने पानीको सुविधा पुगेको छ । २ सय ३० घरधुरी रहेको ढुममा १ सय ५० धारा जडान गरिएपछि स्थानीयले घरमै खानेपानी सुविधा पाएका छन् ।

मुगुको छायानाथ रारा नगरपालिकास्थित ढुम गाउँकी महिला धारोमा तरकारी सफा गर्दै । तस्बिर : राजबहादुर/कान्तिपुर 

यसअघि स्थानीयलाई आधा घण्टा हिँडेर कार्कीबाडामा गई पानी ल्याउनुपर्ने बाध्यता थियो । खानेपानीका लागि लामो समयदेखि सास्ती भोग्दै आएका दलित समुदाय आँगनमै धारा जडान भएपछि खुसी बनेका छन् । उपभोक्ता समिति सचिव काली विकले आँगनमै स्वच्छ पानी पिउन पाउँदा दैनिकी सहज बन्दै गएको बताइन् । उनका अनुसार यसअघि पानीकै लागि महिला र बालबालिकाका अधिकांश काम प्रभावित हुन्थे ।

‘आधा घण्टा हिडेर पानी ल्याउँदा बालबालिकाको पठनपाठन अवरुद्ध हुने गरेको थियो, महिलालाई खानेपानी ओसार्ने कामसँगै अन्य घरायसी कामको बोझ धेरै हुन्थ्यो,’ उनले भनिन्, ‘घरमै धारा भएपछि निकै सुबिस्ता भएको छ ।’ उनका अनुसार खानेपानी अभावका कारण यसअघि शौचालय प्रयोगविहीन बनेका थिए भने घरायसी सरसफाइका काममा समस्या हुने गरेको थियो । पशुचौपायाको लागिसमेत पानीको जोहो गर्न सास्ती भोग्दै आएका स्थानीयले अहिले चौबीसैं घण्टा खानेपानी सुविधा पाइरहेका छन् ।

घरघरै पानीका धारा भएपछि स्थानीयलाई करेसाबारीमा सिँचाइ गर्नसमेत सुविधा भएको छ । प्रयोग भएर बचेको पानीले तरकारी खेतीमा सिँचाइ गर्न सजिलो भएको स्थानीय खुम्मनी विकले बताइन् । उनका अनुसार खानेपानी सुविधासँगै स्थानीयलाई तरकारी खेती गर्न सहज भएको बताइन् । ‘घरायसी प्रयोगपछि बचत भएको पानीलाई करेसाबारीमा प्रयोग गर्न सहज भएको छ,’ उनले भनिन्, ‘अहिले सबै घरधुरी व्यावसायिक तरकारी खेतीमा आकर्षित भएका छौं ।’

दलित बस्तीमा स्वच्छ पानी पुर्‍याउने उद्देश्यले युनिसेफको सहयोगमा हिमाली ग्रामीण युवा समाज विकास केन्द्रले खानेपानी योजना सञ्चालन गरेका हो । गाउँदेखि ४ किमि टाढाको मैतुमुहानबाट पानी ल्याई योजना सञ्चालन गरिएको संस्थाका अध्यक्ष मीन रावलले जनाए ।

खानेपानीका लागि वर्षौंदेखि सास्ती भोग्दै आएको दलित बस्तीमा खानेपानी योजना पुर्‍याइएपछि स्थानीय बासिन्दा तरकारी खेतीतर्फ आकर्षित भएको उनले जानकारी दिए । उनका अनुसार दलित बस्तीसँगै वडा ५ कार्यालय र कार्कीवाडा विद्यालयमा पनि धारा जडान गरिएको छ । आयोजनाका लागि संस्थाको ५१ लाख रुपैयाँ र श्रमदानसहित स्थानीयको १३ लाख रुपैयाँ खर्च भएको छ ।

६४ लाख १६ हजार रुपैयाँ खर्च भएको योजनामा मर्मत सम्भार कोषसमेत खडा गरिएको छ । ढुम नजिकैको अर्को दलित बस्ती ढुमाल गाउँका ५६ घरधुरीमा पनि संस्थाले खानेपानी योजना निर्माण गरिएको जनाएको छ । यसअघि ढुमाललेकका बासिन्दा लामो समयदेखि कुवाको पानी पिउन बाध्य थिए । उक्त योजनाका लागि २९ लाख ९२ हजार रुपैयाँ खर्च भएको संस्थाले जनाएको छ ।

प्रकाशित : असार २, २०७६ १०:१८
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×