गाउँमा रोपाइँ जात्राको रौनक- लुम्बिनी - कान्तिपुर समाचार

गाउँमा रोपाइँ जात्राको रौनक

जात्रामा कोदालो बोकेर बाउसे गर्ने अघिअघि हिँड्छन्, पछिपछि रोपाइँ गर्नेले साथ दिन्छन्
माधव अर्याल

पाल्पा — तानसेन नगरपालिका र बगनासकालीको सिमाना चिलाङ्दीमा दिनभर रोपाइँ जात्राको रौनक देखियो । तर, नगरपालिका तानसेन बजार क्षेत्रमा भने कहींकतै पनि रोपाइँ जात्रा देख्न पाइएन । तानसेनको काजीपौवा, अर्चले, धरमपानी, सापाखुम, बराङ्दीलगायतका स्थानबाट विगतमा रोपाइँ जात्रा बजारक्षेत्रमा ल्याउँथे । यसपटक भने जात्रा हेर्न बजार आएका जात्रालु पनि देख्न नपाई घर फर्किनुपर्ने अवस्था आयो ।

‘जात्रा हेर्न आएको दिनभर कुरियो, जात्रै आएन,’ तानसेन नगरपालिका–५ की देविका घर्तीले भनिन्, ‘तानसेनको दरबार क्षेत्र घुमेर फर्किन पर्‍यो ।’ उनका अनुसार धेरै जात्रालु रोपाइँ जात्रा हेर्न नपाई घर फर्किए । अघिल्ला दुई वर्ष कोरोना संक्रमण त्रासका कारण जात्रा निस्केन । यसपटक शनिबार भएकाले पनि जात्रा बजार नआएका हुन् । बजार क्षेत्र शनिबार बन्द हुन्छ । तानसेन नगरपालिका, पाल्पा उद्योग वाणिज्य संघले दिने सहयोग पर्याप्त छैन ।

तानसेन बजारको शीतलपाटी, टुँडिखेल, भीमसेनटोल, नारायणस्थान, मखनटोल, वसन्तपुर, लहरेपीपल, बसपार्कमा जात्रा हेर्न कुर्नेहरूको संख्या बाक्लै थियो । ‘पसलमा बिक्री पनि छैन, जात्रालु आए पनि धेरै दिन सकिंदैन,’ व्यापारी किशोर शाहीले भने, ‘जात्रा पनि आएन । किनमेल पनि छैन ।’ उनका अनुसार पाँच वर्षयता जात्रा लागे पनि भीड कम हुन थालेको छ । जात्रामा भीडभाड रथेगिनसक्नु हुन्थ्यो । तर, अहिले त्यस्तो छैन । केही वर्षयता बिस्तारै जात्राको महत्त्वमा पनि कमी हुँदै गएको हो कि भन्ने चिन्ता लागेको उनले बताए ।


सांस्कृतिक सहर तानसेनमा यसपटक गाई र रोपाइँ दुवै जात्रा मनाइएन । ग्रामीण भेगमा भने शनिबार दिनभर रोपाइँ जात्राको रौनकता छायो । बगनासकालीको नायर र बगनासको टोलीले दिनभर रमाइलो गरेको छ । गाउँपालिका अध्यक्ष, उपाध्यक्षलगायतको टोली पनि रोपाइँ जात्रामा सहभागी भयो । भैरवस्थान, रामपुर, जब्गादी लगायत ग्रामीण बजारमा पनि रोपाइँ जात्रा निकालिएको छ ।

ग्रामीण भेगमा नेवारी र अन्य समुदायको सहयोगमा रोपाइँ जात्रा निकाल्ने चलन छ । तानसेनमा भने नेवारीभन्दा पनि अन्य समुदायबाट नै परम्परा धान्दै आएका हुन् । रोपाइँ जात्रा प्रत्येक वर्ष गाईजात्राको भोलिपल्ट निकालिन्छ । युवाको जोश पटक्कै नघटेको अनुभव जात्रामा देखिन्छ । तर, खर्चिलो जात्रा भएकाले आर्थिक अभाव भने सधैं रहने बगनास टोल विकास संस्थाका यज्ञ श्रेष्ठले बताए । ‘धेरै कलाकार प्रयोग गर्नु पर्ने भएकाले निकै खर्चिलो हुन्छ,’ उनले भने, ‘दुःखसुख संस्कृति जोगाउन पनि प्रत्येक वर्ष निकालिएको छ ।’ उनका अनुसार धेरै मान्छेलाई विभिन्न भेषभूषामा प्रयोग गर्नुपर्छ । त्यसैले अहिले सामान्यतया ५० हजार र बढीमा २ लाख रुपैयाँसम्म खर्च हुने उनले बताए । स्थानीय तहले यसमा सहयोग गरे संस्कृति धान्न सहज हुने उनले बताए । मान्छे नै जुवामा नारिएर हलो तान्दै हिँड्ने गरिन्छ । काठमाडौं उपत्यकापछि पश्चिम पहाडी जिल्लामा सबैभन्दा धेरै जात्रा यहाँ निकालिन्छ । रोपाइँ जात्राको रौनक अन्यभन्दा अलग्गै हुने संस्कृतिका जानकार राजेन्द्रगोपाल सिंहले बताए । ‘तर, यसपटक बजार क्षेत्रमा रोपाइँ जात्रा नै भएन,’ उनले भने । हातमा बीउँ बोकेर युवती र युवतीको भेषमा युवकहरू सडकमा पञ्चेबाजाको तालमा धान रोप्ने गर्छन् ।


रोपाइँ जात्रामा कोदालो बोकेर बाउसे गर्ने अघिअघि हिँड्छन् । पछिपछि रोपाइँ गर्नेले साथ दिन्छन् । पञ्चेबाजाको तालमा गीत गाएर नाच्नेको छुट्टै रौनक हुन्छ । खेत मालिक ठूलो छाता ओढेर गजक्क परेको हुन्छ । कामदारहरू काममै व्यस्त हुन्छन् । नर्तकीहरू पनि कम्ती हुँदैनन् । पञ्चेबाजाको तालमा उनीहरूको नाचले दर्शक लोभ्याउँछ । त्यसमा हँसाउनेले पनि दर्शकलाई मनोरञ्जन दिएकै हुन्छन् । जात्रा हेर्नेको भीड पनि उस्तै हुन्छ । तानसेन नगरपालिका–३ का वडाध्यक्ष बाबुरत्न शाक्यले नगरपालिकाको बैठकमा यस विषयमा छलफल गरेर आगामी वर्ष जात्राको रौनक बढाउने बताए । उनले पर्याप्त बजेट विनियोजन गरेर भए पनि संस्कृतिलाई जोगाउन पर्ने अवस्था आएको बताए । ‘यसपटक कहींकतैबाट जात्रा नै आएन,’ उनले भने, ‘दुई वर्ष कोरोनाले खायो, यसपटक किन आएन यस विषयमा अध्ययन गर्नुपर्ने हुन्छ ।’

प्रकाशित : श्रावण २९, २०७९ ०८:२८
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

असार मसान्तमा सेनेटरी प्याड खरिद गरेपछि बेरुजु

ठाकुरसिंह थारु

नेपालगन्ज — नेपालगन्ज उपमहानगरपालिकाले सामुदायिक विद्यालयमा अध्ययनरत किशोरावस्थाका छात्राका लागि आर्थिक वर्षको अन्तिम असार ३० मा सेनिटरी प्याड खरिद गरेको पाइएको छ ।

वर्षभरिलाई आवश्यक पर्ने सेनिटर प्याड आर्थिक वर्षको अन्तिममा खरिद गर्दा छात्राहरूले प्रयोग गर्नबाट वञ्चित भएका छन्, जसले गर्दा पालिकाले लिएको लक्षित उद्देश्य पूरा नभएको महालेखा परीक्षकको कार्यालयले जनाएको छ । नेपालगन्जका सामुदायिक विद्यालयका छात्राले सेनिटरी प्याड प्रयोग गर्न नपाएको र असार ३० मा खरिद गरिएपछि २० लाख ६ हजार १४ रुपैयाँ बेरुजु देखिएको महालेखा परीक्षकको कार्यालयले जनाएको छ ।

उपमहानरले छात्राहरूलाई निःशुल्क सेनिटरी प्याड उपलब्ध गराउन जयमाता दी हाइजेनिक प्रोडक्ट प्रालिलाई प्रतिप्याकेट २१ दशमलव ७६ रुपैयाँका दरले ६६ हजार ४ सय १७ प्याकेटको १६ लाख ३३ हजार रुपैयाँ मूल्य अभिवृद्धि करसमेत गरी भुक्तानी दिएको देखिन्छ । तर, उपमहानगरपालिकाले आर्थिक वर्षको अन्तिम समयमा खरिद गरी वितरण गर्न बाँकी रहेकाले भर्पाईसमेत पेस गर्न सकेको छैन । त्यस्तै, सेनिटरी प्याड इन्सिनेटर मेसिन खरिद गरेबापत स्मार्ट टेम इन्फोसिसलाई ३ लाख ७२ हजार ९ सय रुपैयाँ भुक्तानी गरेको पाइएको छ । तर, इन्सिनेटर मेसिन कुन कुन विद्यालयलाई वितरण गरिएको भन्नेबारे उपमहानगरसँग कुनै अभिलेख छैन । महालेखा परीक्षकको कार्यालयले इन्सिनेटर मेसिन उपलब्ध गराएका विद्यालयको अभिलेख उपलब्ध गराउन सुझाव दिएको छ ।

सेनिटरी प्याड वितरण तथा व्यवस्थापन कार्यविधि, २०७६ को दफा ५ बमोजिम उपलब्ध सेनिटरी प्याडको अभिलेख जिन्सी खातामा व्यवस्थित रूपले राखी विद्यालयका छात्राहरूको नाम स्पष्ट खुल्ने गरी अभिलेख अद्यावधिक गर्नुपर्ने व्यवस्था छ । त्यसैगरी कार्यक्रमको कार्यान्वयनको प्रगति विवरण मन्त्रालयले तोकेको ढाँचामा चौमासिक रूपमा विद्यालयले स्थानीय तहमा र स्थानीय तहले प्रदेश सामाजिक विकास मन्त्रालयमा पठाउनु पर्ने व्यवस्था रहेकामा लेखा परीक्षणको क्रममा कुनै पनि प्रगति विवरण देखिएको छैन ।

सामुदायिक विद्यालयलाई शैक्षिक सत्र सुरु भएपछि सेनिटरी प्याड उपलब्ध नराई आर्थिक वर्षको अन्तिममा उपमहानगरले खरिद गर्दा उपलब्धि नदेखिएको हो । नेपालगन्ज उपमहानगरका स्वास्थ्य प्रमुख रामबहादुर चन्दले सामुदायिक विद्यालयका छात्राका लागि सेनिटरी प्याड शिक्षा शाखाबाट खरिद गरिएको बताए ।

प्रकाशित : श्रावण २९, २०७९ ०८:२६
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
x
×