एकै गाउँबाट ३ करोडको खुर्सानी- लुम्बिनी - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

एकै गाउँबाट ३ करोडको खुर्सानी

झडेवाका ३ सय बढी किसानले मौसमी खुर्सानी लगाएर दैनिक १० हजार केजीसम्म बिक्री गर्दै
माधव अर्याल

पाल्पा — माथागढी गाउँपालिका–४, झडेवाकी खुमा गाहाले दुई महिनामा ३ लाख ६० हजार बढी कमाइन् । बारीको खुर्सानीबाट अझै ६० हजार थपिने पक्का छ । दुई महिनाअघि लगाएको खुर्सानीबाट अहिले दैनिक नगद हात पर्ने गरेको छ । गाउँमै संकलन गरेर बटुवल, पोखरा, तानसेन बिक्रीका लागि लैजाने गर्छन् । 

‘हामीले दुःख गरे अनुसारको मूल्य नपाए पनि बिक्री गरेर हातमा पैसा पर्दा भने निकै खुसी लाग्छ,’ उनले भनिन्, ‘दिनभरि खुर्सानी टिप्ने र बेलुकी बाँसटारी–झडेवा सडक छेउसम्म लैजाने गरिन्छ ।’

झडेवाकै पूर्णबहादुर सिँजालीले पनि खुर्सानीबाट ५ लाख २० हजार रुपैया कमाइ गरेका छन् । उनको घर–परिवार खुर्सानी बिक्रीबाटै गुजारा चलेको छ । विपन्न र पिछडिएको बस्तीका लागि खुर्सानी खेती आम्दानीको बलियो स्रोत बनेको सिँजालीको अनुभव छ । ‘गाउँका सबै बस्तीमा खुर्सानी खेती गर्दा आम्दानी पनि गाउँमै भित्रिएको छ,’ उनले भने, ‘यसबाट घरखर्च चल्ने मात्र होइन, छोराछोरी पढाउन पनि सहयोग पुगेको छ ।’

गाउँमा कृषक समूह गठन गर्ने, किसानलाई काम गर्न हौसला भएपछि खुर्सानी लगाउने बढेका हुन् । गाहा र सिँजाली मात्र होइन, यहाँका ३ सय बढी किसानले मौसमी खुर्सानी लगाएका छन् । ‘बेमौसमी खुर्सानी लगाउन पानी नै पुग्दैन,’ सिँजालीले भने, ‘गाउँमा खानका लागि त पानी अभाव छ, तरकारी खेती गर्ने कसरी ?’ पछिल्लो तीन वर्षयता झडेवाका टोलटोलमा मौसमी खुर्सानी खेती सुरु भएको छ ।

यहाँका किसानले वर्षायाममा फल्ने मौसमी खुर्सानी लगाएर वार्षिक ३ करोड बढी आम्दानी गर्दै आएका छन् । झडेवाको डन्डेरी, खापुक, गोव्रेसी, मकले, केरौली, देवगिर टोलमा खुर्सानी लगाउने किसान बढी छन् । झडेवाकै सौरेनी, घोर्गोटा, ताल्तुङ, गाट्डाँडा, टेकनडाँडा, गोफदी, फचेबास, चित्रेछाप टोलमा पनि खुर्सानी लगाउन थालेका छन् । टोलटोलमा कृषि समूह गठन गरेका छन् । तरकारी खेती गर्ने कम छन् । तर, वर्षायाममा फल्ने खुर्सानी अधिकांशले लगाएका छन् ।

स्थानीय अगुवा किसान थर्कबहादुर सिँजालीका अनुसार यस गाउँमा वर्षायाममा गरिने खुर्सानी खेतीबाट प्रतिपरिवार एकदेखि पाँच लाखसम्म आम्दानी हुने गरेको छ । ‘केही वर्षयता झडेवा गाउँका विभिन्न टोलमा वर्षे खुर्सानी खेती हुने गरेको छ,’ उनले भने, ‘गाउँमा अन्य खेतीबाट आम्दानी लिन सकेका छैनन् । त्यसैले खुर्सानी लगाइएको हो ।’ उनका अनुसार मकै खेती लगाउँदा बाँदरलगायत जंगली जनावरबाट जोगाउन मुस्किल पर्छ ।

माथागढी गाउँपालिकाको बीउबिजन सहयोग उनीहरूका लागि लाभदायक भएको छ । कानुङ लाङघाली कृषि समूहका अध्यक्ष सिँजालीले डाँडाको बस्ती र पानी अभाव हुने भए पनि वर्षायाममा ३ सय बढी किसान खुर्सानी खेतीमा संलग्न हुँदै आएका छन् । ‘खुर्सानीबाट आम्दानी हुन्छ भन्ने किसानले बुझेका छन्,’ उनले भने, ‘तर, मौसममा सबैले यही खेती गर्ने भएकाले भाउ पाउन भने मुस्किल पर्छ ।’

अघिल्लो वर्ष थोक मूल्यमा प्रतिकिलो ९० रुपैयाँ भाउ पाएका थिए भने यस वर्ष ३३ रुपैयाँ किलोमा बिक्री गर्नु परेको छ । दैनिक थोक मूल्य बजारमा फरक पर्छ । धेरै लगाउनेहरू यस वर्ष मर्कामा परेका छन् । दिनभर टिप्न समय खर्चिनुपर्छ । बेलुकी बजारका लागि सडकसम्म लग्नुपर्छ । ‘हामीले लगानी गरे अनुसारको प्रतिफल नपाए पनि केही नाफामा चित्त बुझाउनुपरेको छ,’ उनले भने, ‘आगामी दिनमा गाउँपालिका, वडाबाट पनि बजारीकरणका लागि सहजीकरण गरिदिनुपर्छ ।’

किसानले अघिल्लो वर्ष भाउ पाएका थिए । यस वर्ष पाउन सकेनन् । यस वर्ष प्रतिकिलो ५५ रुपैयाँभन्दा बढी नपाएकाले किसान चिन्तित छन् । ‘वर्षा कम हुँदा भारत र तराईका खुर्सानीसँग प्रतिस्पर्धा गर्नुपरेको हो,’ अगुवा किसान चन्द्रबहादुर बरालले भने, ‘तराई र भारतमा डुबान हुँदा हामीले भाउ पाउने गर्छौं ।

नत्र भने प्रतिस्पर्धा गर्दा हाम्रो खुर्सानीको भाउ नै हुँदैन ।’ माथागढी गाउँपालिकाले तीन वर्षदेखि खुर्सानी पकेट क्षेत्र घोषणा गरेर किसानलाई यसको खेतीमा प्रोत्साहन गरेको हो । गाउँमा समूह गठन गर्ने, तालिम सञ्चालन गर्ने, तरकारी खेतीमा हौस्याउने गर्दै आएको वडाध्यक्ष शंकर दर्लामीले बताए । ‘अघिल्ला वर्षदेखि नै गठन भएका समूहलाई हामीले सामान्य सहयोग गरेका छौं,’ उनले भने, ‘खुर्सानीको पकेट क्षेत्र बनाउन कस्सिएकालाई सहयोग निरन्तर रहन्छ ।’

यहाँ मकै खेती गर्नेहरू अहिले खुर्सानी खेतीतर्फ आकर्षित भएका छन् । खेतमा मकै र धान लगाउने तर बारीमा भने खुर्सानी नै लगाउने गर्छन् । खुर्सानी टिपेपछि तोरी छर्ने गरेका हुन् । मकै खेतीभन्दा पाँच गुणा फाइदा हुने किसानको बुझाइ छ । ‘मकै खेती लगाएर के गर्नु, जंगली जनावरबाट जोगाउनै मुस्किल छ,’ वडाध्यक्ष दर्लामीले भने, ‘खुर्सानीलाई अहिलेसम्म कुनै समस्या देखिएको छैन ।’ रोगव्याधि लाग्दा पनि गाउँपालिकाबाट कृषि प्राविधिक पठाउने गरिएको उनले बताए । खुर्सानी खेती विपन्न परिवारका लागि आम्दानीको बलियो स्रोत बनेको उनले बताए ।

खुर्सानी लगाउनेहरू हरेक वर्ष बढेका छन् । तर, भाउ हरेक वर्ष घट्दो छ । ‘देवगिरदेखि झडेवा फाँटको माथिल्लो भेगसम्म खुर्सानी बिक्री गर्नेको मेला नै लाग्छ,’ गाउँपालिका अध्यक्ष यमबहादुर चिदीले भने, ‘दैनिक १० हजार केजीसम्म संकलन हुने गरेको तथ्यांक पाइएको छ ।’

थोक बिक्रेताले गाउँमै खरिद गर्ने भएकाले किसानले सडकसम्म बोकाएर ल्याउने गरेको उनले बताए । खुर्सानीको उत्पादन बढे पनि मूल्य घटेपछि किसान चिन्तित भएको उनले सुनाए । ‘गत वर्ष कम्तीमा ६० रुपैयाँ थोक मूल्य पाएका थिए,’ उनले भने, ‘यस वर्ष भने भाउ धेरै घटेको रहेछ । जसले गर्दा किसान चिन्तित छन् ।’

प्रकाशित : श्रावण २८, २०७९ ११:३५
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

आयुर्वेदिक उपचारमा आकर्षण

मनोज बडू

दार्चुला — पछिल्लो समय स्थानीयमा आयुर्वेदिक औषधि र उपचार पद्धतिप्रति आकर्षण बढेको छ । अहिले आयुर्वेदिक उपचार गर्न र औषधि लिन दैनिकजसो २० देखि ३० बिरामी पुग्ने गरेका छन् । दिनमा एक/दुई जना सेवाग्राही आउने कार्यालयमा दैनिक २० जनाभन्दा बढी मानिस सेवा लिन आउने गरेको आयुर्वेद स्वास्थ्य केन्द्र दार्चुलाले जनाएको छ ।

स्वास्थ्य केन्द्रमा ग्याष्ट्रिक, बाथरोग, कब्जियत, पायल्स, हातखुट्टा दुख्ने, रुघाखोकीजस्ता समस्या लिएर बिरामीहरू आउने गरेको केन्द्रका निमित्त प्रमुख रंगलाल महतले बताए । उनका अनुसार गत आर्थिक वर्ष ०७८/०७९ मा आयुर्वेद स्वास्थ्य केन्द्रबाट १० हजार ५ सय २६ जनाले सेवा लिएका थिए । जसमा महिला ५ हजार १ सय ४२ जना र पुरुष ५ हजार ३ सय ८४ जना छन् । यो तथ्यांक गत विगतका वर्षहरूभन्दा धेरैले बढि भएको उनको भनाई छ ।

प्रायःजसो सुनसान रहने आयुर्वेद संस्थाहरू देश संघीयतामा गई सकेपछि सरकारको लगानी तथा जनताको पहुँच बढ्दै गएको हो । आयुर्वेद स्वास्थ्य केन्द्रमा आउने सेवाग्राहीको संख्या पछिल्लो समयमा बढ्दै गएको केन्द्रका निमित्त प्रमुख महतले बताए । घरेलु रुपमा आयुर्वेद पद्धतिबाट उपचार गर्नेहरू पनि अहिले आयुर्वेद स्वास्थ्य केन्द्र आइपुग्ने गरेका छन् ।

जिल्लाको मार्मा, नौगाड, ब्याास गाउँपालिका र लेकम गाउँपालिकामा नागरिक आरोग्य सेवा केन्द्रहरूबाट स्थानीयले सेवा पाएका छन् । अन्य जिल्लाका सबै स्थानीय तहमा आयुर्वेद सेवा सञ्चालनमा रहेको केन्द्रले जनाएको छ । ग्रामिण क्षेत्रका सर्वसाधारण बिरामी नागरिक आरोग्य सेवा केन्द्रहरूबाट सेवा दिइरहेको महतको भनाइ छ । उनले स्थानीय स्तरमा उपलब्ध हुने जडिबुटी जस्तै कालो हलेदो, ऐरेन्टको प्रयोग गर्दै स्टिम वाथ सञ्चालनमा ल्याई उपचार गरिरहेको छ ।

आयुर्वेद स्वास्थ्य केन्द्रमा महिला बिरामीको लागि महिला अभ्यंगकर्ता र पुरुष बिरामीका लागि पुरुष अभ्यंगकर्ता कर्मचारीबाट स्टिम वाथ सेवा प्रदान गरिने उनले बताए । पछिल्लो समय कार्यालयले ल्याव सेवासमेत सञ्चालनमा ल्याएको छ । ‘केन्द्रमा आउने बिरामीहरूको निःशुल्क ल्याव परिक्षण गरी आयुर्वेदिक औषधिहरू प्रदान गरिएको छ’ निमित्त प्रमुख महतले भने, ‘केन्द्रबाट नियमित बिरामी जाँच, विशेषज्ञसहितको निःशुल्क आयुर्वेद शिविर, विद्यालय आयुर्वेद कार्यक्रम, योग शिविरहरू सञ्चालन गरी सेवा दिँदै आएका छौँ ।’

केन्द्रका अनुसार यस्तै ‘स्वस्थ जीवन’ कार्यक्रमअन्तर्गत प्रत्येक दिन जिल्ला सदरमुकामस्थित विकास संगठनको हलमा योग प्रशिक्षकबाट योगका प्रोटोकलहरू सिकाइन्छ । योगका प्रोटोकल समापनपछि कार्यक्रममा सहभागी सबैलाई एक क्याप्सुल शिलाजितसहित अमृत चिया पनि पिलाउने गरिएको छ ।

प्रत्येक शनिबारको दिन प्राविधिक कर्मचारीबाट सहभागीहरूको मधुमेह, रक्तचाप, तौल आदिसमेत चेकजाँच गर्ने गरिन्छ । केन्द्रले अहिले दैनिक बिरामी चेकजाँच, पन्चकर्म तथा परामर्श लगायतका सेवाहरू प्रदान गर्दै आएको छ ।

प्रकाशित : श्रावण २८, २०७९ ११:३३
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
x
×