खाली जग्गामा जडीबुटी रोपिँदै- लुम्बिनी - कान्तिपुर समाचार

खाली जग्गामा जडीबुटी रोपिँदै

प्राविधिकको प्रत्यक्ष निगरानीमा १ लाख बिरूवा रोप्ने अभियान
माधव अर्याल

पाल्पा — खेती गर्न छाडेकाले पाल्पामा प्रशस्त जग्गा जमिन बाँझो बन्दै गएको छ । ग्रामीण भेगमा बाँझो जमिन सयौं हेक्टर छ । त्यस्तो जग्गा लक्षित
गर्दै डिभिजन वन कार्यालयले जडीबुटीका विरुवा रोप्ने अभियान थालेको छ । ‘किसानको घरदैलोमै पुगेर जडीबुटीका विरुवा लगाउन आग्रह गरिएको छ,’ डिभिजन वन अधिकृत दीपक ज्ञवालीले भने, ‘यसका लागि डिभिजन, सब–डिभिजनबाट कर्मचारी किसानको घरदैलोमा पुगिरहेका छन् ।’

पाल्पाको रैनादेवीछहरा–४ छहरास्थित पाखुरे सामुदायिक वनमा वृक्षरोपण गर्दै । तस्बिर : माधव/कान्तिपुर

डिभिजन वन कार्यालय, भू तथा जलाधार व्यवस्थापन कार्यालय– लगायतले अहिलेसम्म रोप्न वितरण गरेका विरुवा हुर्केको भए खेतीयोग्य जग्गा बाँकी हुन्नथ्यो । हरेक वर्ष यी कार्यालयबाट मात्र कम्तीमा ५ लाख विरुवा किसानलाई निःशुल्क र सशुल्क वितरण हुन्छ । संघसंस्था, राजनीतिक दलका विभिन्न कार्यक्रममा पनि वृक्षरोपण हुन्छ । पछिल्लो समय गाउँगाउँमा नर्सरी स्थापना भएका छन् । ‘सबै बिरुवा हुर्के, बढेको भए खेतीयोग्य जमिन नै रहन्नथ्यो होला भन्ने हामीलाई पनि लागेको छ,’ डिभिजन वन अधिकृत ज्ञवालीले भने, ‘विगतमा जे भए पनि अब नयाँ ढंगले वृक्षरोपण गर्ने योजना बनाएका छौं ।’

जमिनलाई उत्पादनमा रूपान्तरण गरेर किसानको आय आर्जन बढाउने योजना रहेको उनले बताए । जीविकोपार्जन र अर्थतन्त्रमा सहयोग पुग्ने गरी जिल्लाका १९ वटा जडीबुटी पकेट क्षेत्र पहिचान गरिएको छ । जहाँ यस वर्ष डिभिजन वनले १ लाख जडीबुटीका बिरुवा रोप्ने योजना अघि सारेको हो । यी बिरुवा ३० हेक्टर जमिनमा रोपिनेछ । त्यसका लागि जिल्लास्तरीय जडीबुटी फोकल टिम पहिचान गरिएको छ । व्यावसायिक खेती प्रवर्द्धन गर्नका लागि टिमुर, तेजपात, लप्सी, चिउरी र मालागेडी जात छनोट गरिएको छ ।

रैनादेवी छहराको जुठापौवा, रिब्दीकोटको ठिमुरे, पालुङमैनादी, तिनाउको पाटन क्षेत्रलाई टिमुरको पकेट क्षेत्रका रूपमा विकास गर्ने योजना बनेको डिभिजन वनका रेन्जर यमलाल पोखरेलले बताए । निस्दीको अर्चले, भीरपानी, झ्याल्टुङ, माथागढीको रुप्से, कसेनी, चिदीपानी क्षेत्रमा तेजपात लगाइनेछ । माथागढीको चिदीपानी र रम्भाको हुमिन, पीपलडाँडा क्षेत्र लप्सीको क्षेत्र बन्नेछ । माथागढीको झडेवा, तिनाउको मस्याम र रिब्दीकोटको फेक क्षेत्रमा चिउरी खेती गर्न किसानलाई सघाइएको छ ।

पकेट क्षेत्रमा ६५ हजार तेजपात, २५ हजार टिमुर, ५ हजार लप्सी, ४ हजार चिउरी र १ हजार मालागेडी रोपिनेछ । ‘यी सबै विरुवा निजी जग्गामा रोप्ने गरी तयारी गरिएको छ,’ रेन्जर पोखरेलले भने, ‘प्रत्येक वडा र पकेट क्षेत्रमा पूर्ण जिम्मेवारीका साथ वन प्राविधिक कर्मचारी खटिएका छन् ।’ प्रजातिअनुसारको खाडल किसानले खन्ने छन् । उनीहरूलाई वन प्राविधिकले खाडल खन्न, मल राख्न सिकाइरहेका छन् । विगतमा निगरानी नहुँदा १० प्रतिशत पनि बिरुवा हुर्काउन किसानले सकेका छैनन् । पाकेको गोबर मल र कालोमाटो मिसावट गरेर मात्र बिरुवा रोप्न दिइनेछ । पहिलोपटक स्थानीय जनप्रतिनिधिलाई पनि साक्षी राखेर विरुवा रोप्न लागिएको छ ।

किसानले टिमुर र लप्सीका लागि ३०, चिउरीका लागि ३५, मालागेडीका लागि २५, तेजपातका लागि २० रुपैयाँ डिभिजन वनबाट प्रतिविरुवा अनुदान पाउने सूचना अधिकारी तथा वन व्यवस्थापन अधिकृत संयोग बस्नेतले जानकारी दिए । बिरुवा रोप्ने किसानको नाम, प्रजातिअनुसारको विरुवा संख्या, प्राप्त गरेको अनुदान वडा कार्यालय र पालिकामा समेत विवरण रहनेछ । ‘यसबाट आगामी दिनमा सुपरीवेक्षणका लागि सहयोग पुग्नेछ,’ उनले भने, ‘स्थानीय तहले बिरुवा संरक्षण गरी हुर्काउने किसानलाई थप अनुदान सहुलियत दिन सहयोग पुग्नेछ ।’ डिभिजन वन कार्यालयका अनुसार यो कार्यक्रमबाट ५ हजार किसान यस वर्ष लाभान्वित हुनेछन् । यो कार्यक्रमबाट बाँझो रहेको जमिनलाई जडीबुटी खेतीमार्फत आय आर्जनमा सहभागी गराइनेछ ।

यहाँको १६ सामुदायिक वनको ३७ हेक्टर क्षेत्रफलमा वृक्षरोपण सुरु भएको डिभिजन वन कार्यालयका योजना अधिकृत रामचन्द्र लामाले बताए । उनका अनुसार २८ वटा कबुलियती वनको ८० हेक्टर क्षेत्रफलमा वृक्षरोपण अभियान सुरु भएको छ । सामुदायिक वनअन्तर्गत अतिक्रमण हटाइएको तानसेन बतासेडाँडास्थित मिलीजुली पालेको सामुदायिक वनको तीन हेक्टर क्षेत्रफलमा पनि जडीबुटी रोपिएको छ ।

जिल्लाका सबै स्थानीय तहका सामुदायिक वनमा भूगोल र हावापानीअनुसार खयर, सिसौ, तेजपात, लप्सी, चिउरी, काठजन्य तथा सौन्दर्यमूलक बिरुवा रोपिने उनले बताए । ‘विपन्न वर्गको आय आर्जनमा सहयोगी बन्दै गएको कबुलियती वनमा यस वर्ष पनि वृक्षरोपण कार्यक्रम गरिनेछ,’ उनले भने । निस्दीको ज्यामिरे, अर्चले, पूर्वखोलाको जल्पा, तिनाउको कचल र रिब्दीकोटको ठिमुरे क्षेत्रका कबुलियती वनमा ८० हेक्टर बढी क्षेत्रफलमा अभियानका रूपमा तेजपात र अम्रिसो लगाइएको छ ।

एकै दिन रोपियो ८ हजार बिरुवा

राष्ट्रिय वृक्षरोपण दिवसका अवसरमा रैनादेवीछहरा–४, छहरास्थित पाखुरे सामुदायिक वनले ८ हजार दालचिनीका बिरुवा रोपेको छ । सामुदायिक वनभित्र तेजपातलाई आम्दानीको स्रोत बनाउने उद्देश्यले यस वर्ष अभियानका रूपमा लगाइएको वनका अध्यक्ष नलबहादुर रानाले बताए ।

सामुदायिक वनले स्थानीयलाई घाँस–दाउरामात्र नभएर आपत्विपद् पर्दा आम्दानी गर्ने उद्देश्य पनि राखेको छ । ‘सामुदायिक वनको खाली जमिनमा तेजपातका बिरुवा लगाइएको छ,’ उनले भने, ‘यसले उपभोक्तालाई चाँडै आम्दानी दिन्छ ।’ बाँझो जमिनलाई हरियालीसँगै उत्पादनसँग जोड्ने अभियान सुरु भएको डिभिजन वन कार्यालयले जनाएको छ । वनमा रहेका जडीबुटी पहिचान गरी आम्दानीको स्रोत बनाउने अभियान रहेको सब–डिभिजन अधिकृत उपेन्द्र अर्यालले बताए । उनका अनुसार बुधबार दुई घण्टामा ८ हजार विरुवा रोपिएको हो । सयौं उपभोक्ताको सहभागितामा वृक्षरोपण गरिएको डिभिजन वनले जनाएको छ ।

प्रकाशित : असार १९, २०७९ ०७:५९
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

चर्को मूल्यमा एमआरआई खरिद गर्दै प्रदेश अस्पताल

प्रदेश अस्पतालले खरिद गर्न लागेको एमआरआई मेसिन सिभिल अस्पतालले खरिद गर्नेभन्दा ६ करोड ९३ लाख ६४ हजार ९ सय ५४ रूपैयाँले बढी
कान्तिपुर संवाददाता

वीरेन्द्रनगर — प्रदेश अस्पताल सुर्खेतले चर्को मूल्यमा म्याग्नेटिक रेजोनेन्स इमेजिङ (एमआरआई) मेसिन खरिद गर्दै छ । मेसिन खरिद गर्ने भनी बोलपत्र स्वीकृतसमेत गरेर प्रक्रिया अगाडि बढाएको अस्पतालले थ्री टेस्ला क्षमताका एमआरआई खरिद गर्ने भएको हो ।

सुर्खेतस्थित कर्णाली प्रदेश अस्पताल । तस्बिर : कान्तिपुर

अस्पतालले उक्त एमआरआई मेसिन खरिदको जिम्मा इस्टवेस्ट कन्सर्न प्रालिलाई दिएको छ । अस्पतालले उक्त कम्पनीलाई २२ लाख ४९ हजार ९ सय युरो अर्थात् २९ करोड ७१ लाख ६६ हजार ७ सय ९२ नेपाली रुपैयाँमा खरिद गर्न जिम्मा दिएको हो । प्रदेश अस्पतालले चर्को मूल्यमा एमआरआई मेसिन खरिद गर्न लागेपछि अनियमितता भएको आशंकामा कर्णाली प्रदेशसभाको सार्वजनिक लेखा समितिले छानबिन सुरु गरेको छ ।

सरकारका दुई अस्पताल काठमाडौंको निजामती (सिभिल सर्भिस) अस्पताल र कर्णाली प्रदेश अस्पतालले एउटै कम्पनीबाट एकै क्षमताको एमआरई मेसिन खरिदका क्रममा करिब सात करोड रुपैयाँ फरक परेपछि छानबिन थालेको समितिका सभापति करवीर शाहीले जानकारी दिए । प्रदेश अस्पतालले खरिद गर्न लागेको एमआरआई मेसिन सिभिल अस्पतालले खरिद गर्नेभन्दा ६ करोड ९३ लाख ६४ हजार नौ सय ५४ रुपैयाँ बढी हो । निजामती अस्पतालले पनि सोही क्षमताको एमआरई १७ लाख २२ हजार ९ सय युरो अर्थात् २२ करोड ७८ लाख एक हजार ८ सय ३८ रुपैयाँमा खरिद गर्ने निर्णय गरेर प्रक्रिया अगाडि बढाइसकेको छ । निजामती अस्पतालले गत जेठ २५ गते थ्री टेस्ला क्षमताको एमआरआई खरिदको जिम्मा इस्टवेस्ट कन्सर्न प्रालिलाई दिने निर्णय गरेको छ । इस्टवेस्ट कन्सर्नले जर्मन कम्पनी सिमेन्स कम्पनीको एमआरआई नेपालमा ल्याउने गरेको छ ।

सार्वजानिक लेखा समितिका सभापति शाहीका अनुसार समितिले अस्पतालसँग कागजात मागेर प्राविधिक टिमसहित छानबिन थालिएको छ । समितिले उपकरण खरिद सम्बन्धमा जानकारी गराउन ३ दिनको समय दिएको उनको भनाइ छ । प्रदेश अस्पतालले वैशाख २५ गते अस्पतालका लागि एमआरआई मेसिन खरिद गर्ने आशयसहितको सार्वजनिक सूचना आह्वान गरेको थियो । प्रदेश अस्पतालद्वारा आह्वान सूचनाबमोजिम एमआरआई मेसिन उपलब्ध गराउने विषयमा मेसिनको विस्तृत विवरण र लागत रकमसहित ई–बिडिङ आह्वान गरिएको थियो । उक्त मेसिन खरिदका लागि अन्य कुनै पनि कम्पनीले दरभाउसहित उपस्थिति जनाएनन् । अन्य कुनै पनि कम्पनीले एमआरआई मेसिन उपलब्ध गराउनेसहितको आवेदन नपरेपछि प्रदेश अस्पतालले इस्टवेस्ट कन्सर्न कम्पनीलाई छनोट गरेको हो । सार्वजनिक खरिद ऐनअनुसार नै एमआरआई मेसिन खरिदका लागि यी दुई अस्पतालले ‘ई–बिडिङ’ आह्वान गरेका थिए । जेठ २५ गते सिभिल अस्पतालले ई–बिडिङमार्फत ‘इस्टवेस्ट कन्सर्न प्रालि’ लाई छनोट गरिएको सूचना जारी गरिसकेको छ ।

त्यसको १६ दिनपछि असार १० गते प्रदेश अस्पतालले सोही कम्पनीलाई छनोट गरिएको सूचना जारी गरेको छ । १६ दिनको फरकमा एउटै मेसिनको मूल्यमा फरक परेपछि अनियमितताको आशंका गरिएको हो । दुवै अस्पतालमा साना र ठूला गरी तीन सयभन्दा बढी बुँदामा मेसिनको स्पेसिफिकेसन (विस्तृत विवरण) बनाएका छन् । उपकरणका लागि तयार पारेको विस्तृत विवरणमा दुवै अस्पतालका अधिकांश विवरणहरू समान छन् । प्रदेश अस्पताल सुर्खेतले ३० बुँदा र सिभिल अस्पतालले २५ वटा मुख्य विषयमा विवरण तयार गरेका छन् । जसमा अधिकांश बुँदाहरू एक अर्कामा हुबहु सारिएका छन् । केही नम्बरका बुँदाहरू तलमाथि पनि गरिएका छन् । विवरणमा सुर्खेतको एमआरआई ६४ आर एफ च्यानलको भनिएको छ भने सिभिलकोमा ३२ आरएफ च्यानल भनिएको छ । तर, उक्त बुँदामा दुवै अस्पतालमा एमआरआईको ‘बीट’ भने समान राखिएको छ । दुवै अस्पतालको बिट फ्रिक्वेन्सी ३२ हुनुपर्ने स्पेसिफिकेसनमा उल्लेख छ ।

प्रदेश अस्पताल सुर्खेतका मेडिकल सुपरिटेन्डेन्ट डा. डम्बर खड्काले नेपालमा कुनै पनि अस्पतालले खरिद नगरेको एमआरआई आफूहरूले खरिद गर्न लागेको बताए । उनका अनुसार सिभिल अस्पतालले खरिद गर्न लागेको मेसिन ३२ आरएफ च्यानलको मात्रै भएकाले रकम कम भएको हो । प्रदेश अस्पतालले खरिद गर्न लागेको एमआरआई मेसिन ६४ च्यानलको भएकाले बजेट पनि बढी भएको उनको भनाइ छ । ‘यस्तो मेसिन नेपालमै ल्याइएको छैन,’ उनले भने, ‘सामान्य आठ च्यानलको एमआरआईलाई त चार करोडभन्दा बढी युरो पर्छ भने ६४ च्यानलको मेसिनलाई यति मूल्य परिहाल्छ ।’

गुणस्तर पनि राम्रो भएकाले मूल्य पनि महँगो नै भएको डा. खड्काले बताए । ‘३२ च्यानलको भए हामी पनि २१/२२ करोडमा खरिद गरिहाल्छौँ,’ उनले भने, ‘संघीय सरकारले बजेट राम्रै दिएकाले हामीले कर्णालीमा राम्रो मेसिन ल्याउन लागेका हौँ कुनै अनियमितता भएको छैन । सार्वजनिक लेखा समितिलाई आफूहरूले कागजात पनि बुझाउने र आवश्यक परेको खण्डमा सम्बन्धित इन्जिनियर र कम्पनीका व्यक्तिलाई पनि मेसिनबारे प्रष्ट पार्न उपस्थित गराउने डा. खड्काले बताए । उनका अनुसार अबको ८ महिनाभित्र अस्पतालमा मेसिन आइपुग्छ । ‘मेसिनका लागि भवन बनाउन हामीले टेन्डर आह्वान गरेका थियौँ,’ उनले भने, ‘दुई पटकसम्म पनि कोही आएनन्, एक पटक आएकाहरूको कागजात मिलेन, अब साउनमा नै टेन्डर फेरि गर्छौँ ।’

प्रकाशित : असार १९, २०७९ ०७:५९
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
x
×