आपसमै जुधेर बाघ मर्दै- लुम्बिनी - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

आपसमै जुधेर बाघ मर्दै

कमल पन्थी

बर्दिया — मधुवन नगरपालिका–६ स्थित जनजागृति र ग्रामीण महिला सामुदायिक वन शनिबार निकै अशान्त थियो । पाटे बाघ कराएको आवाज नजिकै गाउँमा समेत सुनिएको थियो । बबई नदीसँग जोडिएको सामुदायिक वनमा बाघ कराएको सुनेपछि सर्वसाधारण त्रासले गन्तव्यसम्म पुग्न हस्याङफस्याङमा थिए ।

मधुवन हुँदै बारबर्दिया नगरपालिकासम्म पुग्ने सडक खण्ड यसै सामुदायिक वनभित्र पर्छ । वयस्क बाघ आपसमा निकै समय जुधेको अनुमान वनका कर्मचारीको छ । सामुदायिक वनको करिब एक किमि क्षेत्र बाघ लड्दा झाडी पूरै मडारिएको थियो । एउटा बाघ मारिएको थाहा पाउनासाथ जिल्ला वनका प्रतिनिधि र सुरक्षाकर्मीको टोली पुगेका थिए । घटनास्थल रगताम्य भएकाले निकै समयसम्म बाघ आपसमा लडेको जिल्ला वन अधिकृत प्रवीण बिडारीले बताए । उनले भने, ‘बाघको संख्या बढ्दै जानु र क्षेत्रफल कम हुँदै गएकाले पनि यस्ता घटना हुन सक्छन् ।’

बर्दियामा एक सातायता दुईवटा बाघ आपसमा लडेर मरेका छन् । दुईवटै बाघ बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्जबाहिर सामुदायिक वनभित्र लडेर मरेका हुन् । मरेका बाघको मुख, पेटमा पन्जाले हिर्काएका खत भेटिएका छन् । आन्द्रासमेत क्षतविच्छत भएको छ । निकुञ्जनजिकको सामुदायिक वनमा बस्दै आएको बाघ र अन्यत्रबाट आएको नयाँ बाघबीच भिडन्त भएको हुन सक्ने अनुमान छ । निकुञ्जका पूर्वप्रमुख संरक्षण अधिकृत रमेशकुमार थापाले स्थायी रूपमा बस्दै आएको बाघले नयाँ बाघ देख्नासाथ आक्रमण गर्ने गरेको बताउँछन् । ‘बूढो वा कमजोर भएको बाघ आक्रमणमा मारिने गर्छ,’ उनले भने । निकुञ्ज र आसपासका सामुदायिक वनमा बाघको संख्या बढ्दै गएको छ । बढ्दै गएका बाघ नयाँ ठाउँ खोज्दै विभिन्न सामुदायिक वनमा प्रवेश गर्न थालेका छन् । बाघ विशेषज्ञ एवं राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण कोष कार्यक्रम व्यवस्थापनका प्रमुख डा. चिरञ्जीवी पोखरेलले बाघले आफ्नो क्षेत्रमा अरु बाघलाई प्रवेश गर्न नदिने र पसेको पाएमा आक्रमण गर्ने बताए । ‘बासस्थान साँघुरो र आहाराका कारण पनि बाघ आपसमा जुध्ने गर्छन्,’ उनले भने ।

निकुञ्जसँग जोडिएको सामुदायिक वनमा अहिले प्रशस्त बाघ देखिन थालेका छन् । विशेष गरी खाता जैविक मार्ग, गेरुवा गाउँपालिकाको सामुदायिक वन बाघको बासस्थान बन्दै आएको छ । केही समयअघि मधुवन नगरपालिका–२ स्थित जनजागृति सामुदायिक वनमा मृत अवस्थामा पाटे बाघ फेला परेको थियो । उक्त बाघ पनि आपसमा लडेर मरेको अनुमान वनका कर्मचारीको छ । उक्त बाघ भाले हो वा पोथी पहिचान हुन सकेको छैन । यस क्षेत्रमा बाघसहित डमरु भएको खाता रेन्जपोस्टका सहायक वन अधिकृत सन्तोष चौधरीले बताए । स्थानीय संरक्षणकर्मीका अनुसार बच्चा हुर्काउन थालेको पोथी बाघले असुरक्षा महसुस गरी उक्त बाघलाई मारेको आशंका गरिएको छ ।

खाता जैविक मार्गमा करिब दुई दर्जन बाघ बर्दिया निकुञ्ज र भारतीय सीमा कतरनियाघाट वन्यजन्तु संरक्षण केन्द्रमा आउजाउ गर्ने गरेको सहायक वन अधिकृत चौधरी बताउँछन् । बाघको विचरण गर्ने क्षेत्रफल औसत २५ वर्ग किमि रहेको छ । बर्दिया निकुञ्जमा बाघ डुल्ने र घुम्ने क्षेत्रफल कम भएका कारण बेलाबेलामा बाहिर निस्कने गरेको राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण कोषका प्रमुख डा. रविन कडरियाले बताए । बाहिर निस्केर सामुदायिक वनमा पस्ने बाघ र रैथाने बाघ आपसमा जुध्ने गरेको उनले जनाए ।

चार वर्षअघि बाघ गणना हुँदा बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्जमा ८७ वटा बाघ रहेका थिए । हालै भएको गणनामा यसको संख्या सय नाघेको छ । तीन वर्षयता बाघले २२ जना सर्वसाधारणको ज्यान लिइसकेको छ । यी घटना ९८ प्रतिशत निकुञ्जबाहिर भएका छन् । खाता जैविक मार्गमा मात्रै यस अवधिमा सात जनाको बाघको आक्रमणमा ज्यान गइसकेको बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्जले जनाएको छ । डिभिजन वन कार्यालयले सामुदायिक वनमा जाँदा सावधानी अपनाएर जान आग्रह गरेको छ ।

दुई वर्षको अवधिमा तीनवटा बाघ आपसमा लडेर मरेको पाइएको छ । निकुञ्जका प्रमुख संरक्षण अधिकृत विष्णुप्रसाद श्रेष्ठले सामुदायिक वनमा यस वर्ष मात्रै २ र गत वर्ष निकुञ्जभित्र १ बाघको आपसमा लडेर मृत्यु भएको बताए । ‘बाघ जुध्ने क्रममा जो बलियो हुन्छ, उसैले पहिले आक्रमण गर्ने गरेको पाइएको छ,’ उनले भने ।

प्रकाशित : चैत्र १५, २०७८ १०:२३
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

प्रदेश राजधानीको गुरुयोजना तयार

८ अर्ब लागत अनुमान
प्रदेशको मुख्य प्रशासनिक भवन निर्माणको तयारी
अन्य संरचना बनाउन डीपीआर बन्दै
घनश्याम गौतम

रूपन्देही — लुम्बिनी प्रदेशको स्थायी राजधानीमा संरचना निर्माणका लागि झण्डै ८ अर्ब लागतको गुरुयोजना तयार भएको छ । गुरुयोजना तयार भएसँगै राजधानी तोकिएको डेढ वर्षपछि दाङको भालुवाङनजिकै मुख्य प्रशासनिक भवन निर्माणसहितको कार्य अघि बढेको छ । स्थायी राजधानीको फूर्वाधार निर्माणका लागि गुरुयोजना तयार गर्न सितारा इकोड टेक्नोत्र्याट जेभीलाई सरकारले परामर्शदाताका रूपमा छनोट गरेको थियो । परामर्शदाताले बुझाएको प्रतिवेदन आइतबार प्रदेश पूर्वाधार विकास प्राधिकरणले लुम्बिनी प्रदेश सरकारलाई बुझाएको छ ।

राप्ती नगरपालिका र गढवा गाउँपालिकासहितका स्थानीयसँगको छलफल र सरकारको सुझावमा गुरुयोजना तयार पारिएको हो । गुरुयोजनाले स्थायी राजधानी बन्ने क्षेत्रको चार वर्षदेखिको जनसंख्या र अबको ३० वर्षसम्म वृद्धि हुने जनसंख्यालाई समेत विश्लेषण गरेर संरचना निर्माणको सुझाव दिइएको छ । प्रदेश पूर्वाधार विकास प्राधिकरणका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत अनन्तराज घिमिरेले प्रदेशको स्थायी राजधानीको संरचना निर्माण लागि ७१ लाख रुपैयाँको लागतमा गुरुयोजना तयार भएको बताए । उनका अनुसार गुरुयोजना अनुसार डीपीआर हुने र निर्माणको प्रक्रिया सुरु गरिने बताए ।

‘अब मुख्य प्रशासनिक भवनको काम तुरुन्तै अघि बढ्नेछ,’ उनले भने, ‘अन्य काम डीपीआरपछि हुनेछन् ।’ गुरुयोजना अनुसार स्थायी राजधानीका सबै संरचना निर्माण गर्न ७ अर्ब ८१ करोड ७५ लाख रुपैयाँ खर्च हुने उनले बताए । अर्घाखाँचीको सितगंगा नगरपालिकाका तीनवटा वडा, दाङको राप्ती गाउँपालिका र गढवा गाउँपालिकाका तीनवटा वडा समेटेर बनेको गुरुयोजना ४ सय ८० वर्गकिलोमिटर क्षेत्रफलमा फैलिएको छ । मन्त्रालयका भवन निर्माणका लागि प्रदेशको पर्यटन ग्रामीण तथा सहरी विकास मन्त्रालयले इपीसी (आफैं डिजाइन र आफैं निर्माण गर्ने) मोडेलमा टेन्डर आह्वानको प्रक्रिया अघि बढाएको छ ।

पर्यटन ग्रामीण तथा सहरी विकास मन्त्रालय अहिले पनि दाङको लालमटियामा छ । मन्त्री डिल्ली चौधरीले अर्को साता भवन निर्माणका लागि टेन्डर गर्ने गरी सरकारले तयारी गरेको बताए । राजधानीको स्थायी संरचना निर्माणका लागि संघीय सरकारले यसै वर्ष १ अर्ब रुपैयाँ थप अनुदान दिएको छ । प्रदेश सरकारले २ अर्ब ५० करोड गरी ३ अर्ब ५० करोडको स्रोत सुनिश्चितता गरेको मन्त्री चौधरीले बताए । ‘मन्त्रालयका भवन निर्माणका लागि स्रोत सुनिश्चित भएपछि टेन्डर प्रक्रिया अघि बढेको छ,’ उनले भने, ‘ईपीसी मोडलमा निर्माण गरिने भएकाले अबको एक वर्षमा मन्त्रालयका भवन बन्नेछन् ।’ गुरुयोजनाले पनि प्रदेशका ८ मन्त्रालय भवनका लागि ३ अर्ब ५२ करोड बजेट अनुमान गरेको छ ।

फाइल तस्बिर : दुर्गालाल केसी/कान्तिपुर

कर्मचारीका लागि आवास ३ सय ५२ युनिट रहेका भवन निर्माण गर्न १ अर्ब ९३ करोड खर्च हुनेछ । सरकारले प्रदेशका ठूला राजनीतिक दलका लागि भवन निर्माण गर्ने गरी ८८ करोड लागत अनुमान गरेको छ । मुख्यमन्त्री, मन्त्रीसहित विशिष्ट अधिकारीहरूका लागि २२ वटा भवन बन्नेछन् । त्यसको लागत ५९ करोड ४० लाख रुपैयाँ छ । ६ करोड बढी लागतमा प्रदेश सभा भवन निर्माणाधीन छ । हरियाली, पार्क निर्माण, ढल व्यवस्थापन, खानेपानी व्यवस्थापन, पार्किङसहितको सुविधाका लागि झण्डै १ अर्ब बजेट अनुमान छ । मन्त्रालय परिसरभित्रै हेली प्याड पनि बन्नेछ । राप्ती प्राविधिक शिक्षालयको जमिनमा मुख्य प्रशासनिक भवनसहित प्रदेश सभा भवन, मन्त्रालय, विशिष्ट आवास क्षेत्र र कर्मचारी आवास क्षेत्र रहने छन् । राप्ती नदी किनारको उत्तर दक्षिण क्षेत्रलाई तटबन्ध गरिने छ । मुख्य प्रशासनिक भवन निर्माणपछि त्यस क्षेत्रमा रहेको सुकुम्बासी बस्तीलाई स्थानान्तरण गरेर मात्र अन्य पूर्वाधार निर्माण सुरु गर्ने मन्त्री चौधरीले बताए ।

गुरुयोजना अनुसार प्रदेश राजधानी क्षेत्रमा पाँचवटा आकर्षक पार्क निर्माण हुनेछन् । अर्घाखाँचीको सितगंगा नगरपालिका–९ पाकुरी, राप्ती गाउँपालिका–४ देवीकोट र गढवा गाउँपालिका–१ बाँबरीलाई पर्यटकीय क्षेत्रका रूपमा विकास गरिनेछ । राप्ती र सितगंगामा रिसोर्ट स्थापना हुनेछन् । गढवाको धैरेनीमा थारु संस्कृति झल्किने ५५ झ्याले दरबार निर्माण गरिनेछ । प्रदेश पूर्वाधार विकास प्राधिकरण प्रमुख घिमिरेका अनुसार प्रदेश उच्च अदालत राप्ती गाउँपालिका–४ मौरीघाटमा, लोकसेवा आयोगको कार्यालय राप्ती गाउँपालिका–५ कराङकोटमा, राप्तीकै बग्दानीमा प्रदेश प्रमुखको कार्यालय र मलमलामा पार्टीका प्रदेश कार्यालय रहनेछन् । सशस्त्र प्रहरीका लागि लालमटिया, प्रदेश प्रहरीका लागि भालुबाङ र सामाजिक संघसंस्थाका लागि नयाँगाउँ, पिपरा, भालुवाङ, जुरपानीमा जग्गा व्यवस्थापन गरिएको छ ।

प्रकाशित : चैत्र १५, २०७८ १०:२२
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×