विद्युतीय बस सञ्चालनमा अन्योल- लुम्बिनी - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

विद्युतीय बस सञ्चालनमा अन्योल

मनोज पौडेल

लुम्बिनी — लुम्बिनीलाई प्रदूषणरहित बनाउन १५ महिनाअघि भित्र्याइएका सवारीसाधनलाई बल्ल नम्बर प्लेट लुम्बिनीमा सञ्चालनका लागि भित्र्याइएको १५ महिनापछि वातावरण–मैत्री विद्युतीय बस र ट्याक्सीले नम्बर प्लेट पाएका छन् । लुम्बिनीलाई प्रदूषणरहित बनाउन ०७७ मंसिर ९ मा पहिलो खेप विद्युतीय बस र ट्याक्सी ल्याइएको थियो । १४ ट्याक्सी र ५ विद्युतीय बस अहिले २ नम्बर गेट अगाडि पार्किङ स्थलमा छन् । यी सवारीसाधन कसले कसरी सञ्चालन गर्ने भन्नेमा अझै अन्योल छ । 

संस्कृति, पर्यटन र नागरिक उड्डयन मन्त्रालयले टेन्डर गरेर ल्याएको हुँदा कोषका नाममा हस्तान्तरण भइसकेका छैनन् । यहाँ ल्याएपछि यी गाडी प्राविधिक रूपले ठिक छन्/छैनन् रिपोर्ट उपलब्ध गराउन एक वर्षभन्दा बढी समय लाग्यो । ‘सवारीसाधन प्राविधिक रूपमा ठिक छन्/छैनन् जाँचपास गर्नु पर्छ,’ लुम्बिनी विकास कोषका एक अधिकृतले भने, ‘जसले पायो उसले गरेर मान्य हुँदैन ।’ पर्यटन मन्त्रालय अन्तर्गत रहेको नागरिक उड्डयन प्राधिकरणका मेकानिकल र इलेक्ट्रिकल इन्जिनियर २ महिना अघि एकसाता लगाएर परीक्षण गरेका थिए ।

त्यसपछि यहाँका सडक अनुकूल छन्/छैनन् भनेर अध्ययन गर्ने काम एक महिनाअघि मात्र पूरा भएको कोषले जनाएको छ । सवारी परीक्षण कार्यालय बुटवलले सडकमा गाडी गुडाएर सडक वर्थनेस हेरेर सञ्चालन हुने अवस्था रहेको रिपोर्ट दिएको छ । सरकारी कागजी प्रक्रियालाई लामो समय लागेकाले सञ्चालन गर्न समस्या भइरहेको लुम्बिनी विकास कोषका सदस्य–सचिव सानुराजा शाक्यले बताए । सवारीसाधन नेपाल भित्रिएको १५ महिना हुन लाग्दा बल्ल पर्यटन मन्त्रालयको नाममा गाडी नामसारी भएको छ । मन्त्रालयका नाममा गाडी आएपछि सरकारी नम्बर प्लेट पाइएको उनले बताए । गाडी लुम्बिनी प्रदेशमा दर्ता भएर ब्लुबुक पनि मन्त्रालयले पाएको छ ।

‘अनौपचारिक रूपमा मन्त्रालयले कोषलाई हस्तान्तरण गरेको छ,’ उनले भने, ‘कागजी रूपमा केही दिनभित्रै काम सम्पन्न हुन्छ ।’ झन्झटिलो प्रक्रिया, संघीय र प्रदेश राजधानीबाट प्राविधिकहरू आउनु/जानु पर्ने हुँदा समय नमिल्दा दर्ता प्रक्रिया लम्बिएको हो । गाडी मन्त्रालयको नाममा आएसँगै मंगलबार त्यसमा नम्बर प्लेट लगाइने कोष योजना प्रबन्धक सरोज भट्टराईले बताए ।

कोषलाई मन्त्रालयले गाडी हस्तान्तरण गरेपछि सञ्चालनका विषयमा योजना बनाइने उनले बताए । ‘कसरी सञ्चालन गर्ने भन्ने विषय बहसमा छ,’ उनले भने, ‘निगम बनाएर गर्ने कि टेन्डर निकाल्ने भनेर छलफलमा छौं ।’ उता सवारीसाधन सञ्चालन गर्न प्रदेश सरकारले पनि चासो दिएको छ । विद्युतीय बस र ट्याक्सी समयमै सञ्चालन हुन नसक्दा बिग्रने जोखिम बढेको छ । चीनबाट आयात गरिएका बस र ट्याक्सी जहाज र लरीमा आउँदै डेढ महिना लागेको थियो । यहाँ थन्किएको पनि १५ महिना भयो । अझै कहिले चल्ने हुन्, ठेगान छैन । नचलाएर राख्दा बिग्रने, पाटपुर्जामा समस्या आउने र टुटफुट हुने जोखिम बढेको प्राविधिकहरू बताउँछन् । जति नचलायो, उति समस्या थपिंदै जाने बताइएको छ । धेरै सवारीसाधनका टायरका हावा फुस्किएका छन् । टायर दबेर बिग्रन थालेका छन् । ब्याट्रीमा समस्या देखिन थालेको छ ।

एसियाली विकास बैंकको अनुदान सहयोगमा क्लिन इनर्जी प्रोजेक्ट अन्तर्गत १३ करोडको लागतमा बस तथा ट्याक्सी भित्रिएका हुन् । सरकारले यी सवारीसाधनका लागि साढे ३ करोड भन्सार शुल्क व्यहोरेको छ । विश्वलाई लुम्बिनीसँग जोड्न भैरहवास्थित गौतम बुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलबाट लुम्बिनीसम्म पर्यटक र तीर्थयात्रीलाई ल्याउन यी सवारी साधन प्रयोग गरिनेछ । त्यस्तै लुम्बिनीलाई विभिन्न बुद्धस्थल तिलौराकोट, रामग्राम र देवदहसँग जोड्न र त्यहाँ आवतजावतका लागि सजिलो बनाउन बस सञ्चालन गर्न पठाइएको हो । बस र ट्याक्सी अत्याधुनिक छन् । ठूलो बसमा १९ सिट छन् । उभिंदा ३५ जनासम्म अट्छन् । सानो भ्यान पाँचसिटे हो । पूर्ण वातानुकूलित बस अपाङ्गमैत्री छन् । स्वचालित ढोका छन् । आनन्ददायी सिट छन् । कार्डले स्टार्ट हुन्छ । आवाजरहित छ । एकपटक फुल चार्ज गरे ४ सय किमिसम्म गुड्छ । आपतकालीन ठूलठूला ढोका छन् । बस रोक्नका लागि सिटसिटमा बेल बटम छन् । थिच्नासाथ चालकनिर रहेको बत्ती बल्छ ।

सवारीसाधनका लागि लुम्बिनीमा बिजुली बस चार्जिङ स्टेसन सञ्चालनमा आइसकेको छ । स्टेसनबाट परीक्षण उत्पादन सफल भएसँगै डिसेम्बर तेस्रो साताबाट सुरु भएको हो । सोलारबाट बिजुली उत्पादन गरेर चार्जिङ स्टेसन सञ्चालन गरिएको छ ।

प्रकाशित : फाल्गुन ११, २०७८ १५:४९
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

अशोक स्तम्भ बेवारिस

संरक्षणको अभावमा डुबानमा पर्दा कमजोर र जीर्ण बन्दै
मनोज पौडेल

कपिलवस्तु — ऐतिहासिक महत्त्व बोकेको गोटिहवास्थित अशोक स्तम्भ संरक्षणको अभावमा कमजोर र जीर्ण बन्दै गएको छ । कपिलवस्तु नगरपालिका–५ मा अवस्थित महत्त्वपूर्ण पुरातात्त्विक स्थल अशोक स्तम्भको अधिकांश भाग पानीमा डुबेको छ । संरक्षणको जिम्मेवारी पाएको लुम्बिनी विकास कोषले स्तम्भ संरक्षणमा बेवास्ता गर्दै आएको छ । आर्थिक र प्रशासनिक जिम्मेवारी पाएको कोष कार्यालय यहाँबाट २८ किमिपूर्वमा छ । तर हेरचार र संरक्षणमा ध्यान दिइएको छैन ।

दुई साताभन्दा बढी समयदेखि एक–दुई दिन बिराएर परेको सामान्य पानीले स्तम्भ डुबाएको हो । डुब्दा स्तम्भले पानी सोस्ने गरेको छ । प्रत्येक वर्ष यसरी डुब्ने हुँदा खिइने जोखिम बढेको सरोकारवाला बताउँछन् । यो हल्काफुक्का बलौटे ढुंगाको हो । ‘यो कमजोर हुन्छ,’ वरिष्ठ पुरातत्त्वविद् वसन्त बिडारीले भने, ‘पानीमा डुब्दा क्यापिलरी एक्सन भई ढुंगालाई असर पुर्‍याउँछ ।’ यसले टुटफुट भई क्षति हुने सम्भावना बढ्छ । तर संरक्षणमा ध्यान नदिँदा कमजोर बन्दै गएको छ ।

क्रकुच्छन्द बुद्ध जन्मस्थल गोटिहवाको दुरवस्था देख्दा निकै पीडा भएको लुम्बिनीबाट प्रार्थना गर्न आएका भिक्षु श्रीवजिरले बताए । ‘जसले संसारलाई खुसी र आनन्द प्रदान गरेर मुक्तिको बाटो देखाउनुभयो, उहाँकै गृह डुबान, उजाड र लथालिंग देख्दा मन रोयो,’ उनले भने । ‘यसपालि जेठदेखि नै स्तम्भ डुब्न थालेको हो,’ स्थानीय रामदास पासीले भने, ‘संरक्षणको जिम्मा पाएको कोषले लुम्बिनीबाहेक कहीं ध्यान दिन्न ।’ वर्षा पनि थामिएको छैन । स्तम्भ पनि डुब्न छाडेको छैन । ‘जमिनको सतहभन्दा होचो ठाउँमा स्तम्भ छ,’ लुम्बिनी विकास कोषका पुरातत्त्व अधिकृत हिमाल उप्रेतीले भने, ‘त्यहाँ खाल्टो छ । सार्न पनि हुँदैन । त्यहीं संरक्षण गर्नुपर्छ । यसले पनि समस्या छ ।’ पानीले स्तम्भ ३ फिट बढी डुब्छ । बढी पानी पर्‍यो भने ५ फिटजति डुब्छ । स्तम्भ २ दशकबाटै डुब्दै आएको छ ।

अशोक स्तम्भ करिब १० फिट ८ इन्च लामो छ । ७ वर्षअघि तलतिरको ५ फिट बढी भाग मात्र संरक्षण गरिएको थियो । जियोटेक्सटाइल कपडाले बेरेर बालुवाले खाली च्याम्बरलाई पुरेर स्तम्भ संरक्षण गरिएको हो । माथिको भाग त्यत्तिकै छ । खुला आकाशमुनि हावापानी, घाम र धूवाँधूलोको प्रदूषणले यसलाई थप कमजोर बनाउँदै लगेको छ । ‘अर्को ठाउँमा सारेर संरक्षण गर्न मिल्दैन,’ लुम्बिनी विकास कोषका सदस्य सचिव सानुराजा शाक्यले भने, ‘पुरातत्त्व विभागसँग समन्वय गरेर अर्को वर्षबाट संरक्षण गर्छौं ।’ त्यो आफूहरूको सरोकार र चिन्ताको विषय बनेको उनले बताए ।

बौद्ध धर्मावलम्बीका लागि गोटिहवा पवित्र स्थल हो । भारतीय सम्राट अशोक बुद्धस्थलको तीर्थाटनको क्रममा यहाँ आएका थिए । गोटिहवा भगवान् गौतम बुद्धभन्दा पहिलेका क्रकुच्छन्द बुद्धको जन्मस्थल र निर्वाण स्थल हो । ‘शान्ति र ऊर्जाशील स्थलको सम्राटले भ्रमण गरेको हुनुपर्छ,’ इतिहास तथा संस्कृतिविद् डा. गीतु गिरीले भने, ‘स्मरण गर्न चिनो राखे ।’ तर त्यसैलाई संरक्षण गर्न नसक्नु सम्पदाप्रतिको हेलचेक्य्राइँ भएको उनले सुनाए । १ हजार ७ सय ७० वर्षअघि गोटिहवा अस्तित्वमा आएको वरिष्ठ पुरातत्त्वविद् बिडारीले बताए । त्यतिखेर व्यवस्थित रूपमा बनाइएको स्तम्भको अहिले बिजोग छ । सम्राट अशोकको राज्याभिषेकको २० औं वर्षमा उक्त स्तम्भ बनाइएको थियो ।

भारतको हैदराबादको रायचोरमा रहेको ढुंगाको बनाएर घोडाले तानेको गाडामा राखेर अशोक स्तम्भ ल्याएको इतिहास छ । ४० वटा पांग्रा भएको गाडालाई ५ सय घोडाले तानेर ल्याएको इतिहासमा उल्लेख भएको वरिष्ठ पुरातत्त्वविद् बिडारीले बताए । भारतको बनारस नजिक चुनार पहाडबाट उक्त स्तम्भ ल्याइएको भन्नेबारेमा सबैको एकमत छ । बौद्धग्रन्थमा नेपाल र भारतमा ४२ वटा अशोक स्तम्भ रहेका उल्लेख छ । त्यसमध्ये २२ वटा मात्र पत्ता लागेका छन् । १९ भारत र ३ वटा नेपालमा छन् । नेपालमा रहेका ३ अशोक स्तम्भमध्ये गोटिहवाको एक हो । यहाँ जस्तै लुम्बिनी र निग्लिहवामा अशोक स्तम्भ छन् । राजा शुद्धोदनको राजप्रासाद तथा बुद्धसँग सम्बन्धित अन्य महत्त्वपूर्ण स्थल प्रमाणिकताका लागि स्तम्भ निकै महत्त्वपूर्ण मानिन्छ ।

प्रकाशित : असार २१, २०७८ ०८:३६
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×