माघी सुनसान- लुम्बिनी - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

माघी सुनसान

उल्लासपूर्वक मनाइने थारु समुदायको नयाँ वर्ष (माघी) कोरोना संक्रमणको त्रासले शुभकामना साटासाटमा सीमित, मेला–महोत्सव स्थगित
लुम्बिनी प्रदेश ब्युरो

भैरहवा — रुपन्देहीको सैनामैनाकी सुजनी चौधरीलाई यो वर्ष माघी पर्व आएजस्तै भएको छैन । पहिले एक महिना अगाडिदेखि माघीको रौनक हुन्थ्यो । गाउँघरमा हर्ष उल्लास छाउँथ्यो । कोरोना संक्रमणका कारण यो माघी सुनसान बित्न लागेको उनले बताइन् ।

‘कोरोनाले चाडपर्व मनाउने उत्साह खोस्यो,’ उनले भनिन्, ‘कमाउन गएकाहरू पनि कोरोना डरले घरै आएका छन्, माघी पनि केले र कसरी मनाउनु ?’ उत्साह नभए पनि घरपरिवार मिलेर मनाउने तयारी रहेको उनले सुनाइन् ।

बुटवल–१२ की अरुणा चौधरी यस पटक माघी मनाउन नपाउँदा दुःखी छिन् । हरेक माघीमा बाँकेस्थित माइतीमा जम्मा भई मेला भर्न जाने गरेकी थिइन् । उनले भनिन्, ‘तीन वर्ष भयो माइतीमा माघी नमनाएको, अहिले पनि जानबाट कोरोनाले रोक्यो ।’ माघीमा पाक्ने खिचडी, तिलको लड्डु, बुंगोको अचार र चाकुका लागि माइती सम्झने गरेको उनले बताइन् । अन्य बेलाभन्दा माघे संक्रान्तिमा थारूहरूले छुट्टै रमाइलो गर्ने गरेको उनको भनाइ छ ।

रूपन्देहीका विभिन्न पालिकाका थारू बस्तीका स्थानीय माघी मनाउन निकै उत्साहित देखिन्थे । तर, अहिले पनि कोरोनाको असर देखिएको छ । परम्परागत रूपमा लाग्दै आएको माघी मेला–महोत्सव यस वर्ष नलाग्ने भएपछि उत्साह देखिँदैन । माघीको अवसर पारेर सैनामैनामा बर्सेनि तीनदिने महोत्सव हुन्थ्यो ।

यस पटक आयोजना नै नगरेको थारू कल्याणकारी सभाका केन्द्रीय पार्षद् खुसीराम चौधरीले बताए । ‘महोत्सवमा रक्तदान, थारू नाच, विभिन्न खानाका परिकारका साथै थारू संस्कृति जगेर्नासम्बन्धी साहित्यिक बहस गर्ने गरिन्थ्यो,’ उनले भने । कोरोना रोकथामका लागि महोत्सव रोकिएको उनले बताए । यस्ता चाडपर्वमै सबै जना भेट हुने भएकाले रोकिँदा दुःख लागेको उनले बताए ।

माघी मनाउन एक महिनादेखि तयारी गरिरहेका बर्दियाका थारू समुदायले कोरोनाबाट जोगिन परिवारभित्र मात्रै मनाउने भएका छन् । कोरोना फैलिन थालेपछि प्रशासनले मेला–महोत्सव र भेला हुन रोक लगाएको छ । त्यसैले यस पटक थारू बस्तीमा माघीको रौनक छैन । गेरुवा गाउँपालिका–४ का वासुराम थारूले विगतमा जस्तो आफन्तहरूको भेलासहितको माघी पर्व नहुने बताए । एक सातायता बर्दियामा करिब सय जनामा कोरोना संक्रमण पुष्टि भइसकेको छ । त्रासले थारू समुदाय माघी महोत्सव, मघौता नाच पनि नगर्ने भएका छन् । अवस्था हेरेर पर्व मनाउनुपर्ने गेरुवा–६ का टीकाराम चौधरीले सुनाए ।

माघीको अवसरमा बाँकेका स्थानीय तहले मेला आयोजना गरेनन् । नरैनापुरमा औपचारिक कार्यक्रम गरी माघी मिलन कार्यक्रम गरियो । एकअर्काको संस्कारको सम्मानका लागि माघी मिलन कार्यक्रम गरिएको गाउँपालिका अध्यक्ष इस्तियाक अहमद राईले बताए । थारू कल्याणकारिणी सभा, नगर सभा नेपालगन्जको आयोजनामा नेपालगन्जमा माघी मिलन कार्यक्रम गरिएको हो । राप्तीसोनारी गाउँपालिकाका अध्यक्ष लाहुराम थारूले थारू समुदायको पनि कला–संस्कृति संरक्षण हुन जरुरी रहेकाले माघी मिलन कार्यक्रमले टेवा पुग्ने बताए ।

कपिलवस्तुको बुद्धभूमि–४ का वडाध्यक्ष पवन थारूलाई पोहोरको माघी सम्झँदै छन् । दुईदिने सांस्कृतिक कार्यक्रम र विभिन्न परिकार बनाएर रमाइलो गरिएको थियो । यस वर्ष पनि त्यस्तै कार्यक्रम गर्ने योजना थियो । दुई दिनअघि प्रशासनले कोरोना संक्रमण बढ्दै गएपछि २५ जना बढी भेला हुन रोक लगाएपछि कार्यक्रम स्थगित गरे ।

‘खल्लो भयो,’ उनले भने, ‘सबै तयारी गरेर पनि अन्तिम बेला रोक्नुपर्‍यो ।’ पश्चिमका थारू समुदायको माघी सबैभन्दा ठूलो पर्व हो । माघीको रौनक ५ दिनसम्म चल्छ । पुसका अन्तिम दुई दिन र माघका तीन दिन धुमधामसँग मनाइन्छ । यस पटक संक्रमणका कारण खल्लो भएको थारू कल्याणकारिणी सभाका अध्यक्ष उमाशंकर चौधरीले बताए ।

माघीको छेको पारेर थारू समुदायमा गाउँको मुखिया छनोटको चलन रहेको थियो । मुखियाले चौकीदार र गाउँमा सामुदायिक हितका लागि कसले के गर्ने भन्ने कामको जिम्मेवारी बाँडफाँट गर्थे । बिस्तारै त्यो परम्परा पनि हटेको छ ।

छोरी–चेली पुज्ने पर्व

माघी मगर समुदायको पनि विशेष पर्व हो । रुकुम पूर्व जिल्लामा मगर समुदायको बाक्लो बसोबास छ । मगर समुदायको ठूलो पर्व भूम्या अर्थात् बल पूजापछिको ठूलो पर्व माघी मानिन्छ । माघीमा छोरी–चेली पुज्ने चलन छ । भालेको डाकसँगै उठ्यो । घरमा भएका चेलीबेटीलाई पुज्यो । त्यसपछि माघे संक्रान्तिपर्व सुरु भएको मानिन्छ ।

दाजुभाइले दिदीबहिनीलाई पुज्ने, लत्ताकपडा तथा उपहार दिने गर्छन् । घरका चेलीबेटीलाई पुजिसकेपछि छरछिमेक र गाउँका चेलीबेटीलाई पुजिन्छ । जिल्लाका पुथाउत्तरगंगा र भूमे गाउँपालिकाको मगर बस्तीमा माघे संक्रान्ति मनाउने तरिका हो यो । पुस मसान्तका दिन राँगा तथा खसी–बोका काटिन्छ, कन्दमूल पकाएर खाइन्छ ।

माघ १ गते घरकी चेलीबेटी पुज्ने काम सबभन्दा पहिला हुन्छ । घरका छोरी–चेली नपुजी यो दिन अरू कुनै काम सुरु हुँदैन । पुथाउत्तरगंगाका १४ वटै र भूमे गाउँपालिकाका धेरै वडामा माघे संक्रान्ति अर्थात् माघी पर्व यसैगरी मनाइन्छ । यो पुरानै चलन भएको पुथाउत्तरगंगा–१ मैकोटका विकास पुन मगरले बताए ।

चेलीबेटी पुजिसकेपछि गाउँमा तीर हान्ने प्रतियोगिता सुरु हुन्छ । धनुषवाणमार्फत हरेक टोलमा तारो अर्थात् तीर हान्ने प्रतियोगिता सुरु हुने पुन बताउँछन् । विजेतालाई पुरस्कृत गर्ने तथा खर्च व्यवस्थापनका लागि भनेर टोलटोलमा गएर गीत गाएर तथा नाचेर संकलन गरिएको सहयोगले तीर हान्ने प्रतियोगिता समापन गरिन्छ । तीर हान्ने भनेको स्थानीय भाषामा अस्तासिन्या हो । हरेक वर्षको माघ महिनाको पहिलो दिनदेखि सुरु हुने यो ‘अस्तासिन्या’ ७ दिनसम्म चल्छ ।

-सन्जु पौडेल (लुम्बिनी), कमल पन्थी (बर्दिया), रूपा गहतराज (नेपालगन्ज), मनोज पौडेल (कपिलवस्तु), नवीन पौडेल (परासी) र हरि गौतम (रुकुम पूर्व)

प्रकाशित : माघ १, २०७८ ०९:५४
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

चिसो बढेसँगै जनजीवन कष्टकर

शीतलहर चल्दा वृद्धवृद्धा, बालबालिका र बिरामी बढी प्रभावित 
लुम्बिनी प्रदेश ब्युरो

भैरहवा — बड्का थारू सबेरै अटोरिक्सा लिई मणिग्राम चोकतिर लाग्थे । दिनभरि मान्छेलाई गन्तव्यमा पुर्‍याइदिने काम गरेबापत भएको कमाइले साँझ चामल किनी घर फर्किन्थे । रूपन्देहीको तिलोत्तमा–६ का उनलाई तीन दिनयता चिसोले निकै सताएको छ ।

रिक्सा लिएर जसोतसो चोकमा पुगे पनि ग्राहक नपाएर छट्पटिनु परेको उनले बताए । ‘हात कठ्यांग्रिएर रिक्सा चलाउन पनि मुस्किल पर्छ,’ उनले भने, ‘चिसो बढी हुँदा छाक नै रोकिने चिन्ता छ ।’

हुस्सुसँगै एकाएक बढेको चिसोले लुम्बिनी प्रदेशका पहाडी, हिमाली र तराईका जिल्ला प्रभावित भएका छन् । जनजीवन कष्टकर बनेको छ । बेमौसमी वर्षासँगै जाडो बढेपछि बजार क्षेत्रमा चहलपहल घटेको छ । चिसोले बालबालिका, महिला र वृद्धवृद्धा बढी प्रभावित भएका छन् ।

पछिल्ला केही दिनयता रूपन्देहीमा चिसो बढ्दै गएको छ । गत मंगलबार र बुधबार भएको वर्षासँगै बढेको चिसोले जिल्लाको जनजीवन कष्टकर बनेको हो । बिहानैदेखि लाग्ने बाक्लो हुस्सुका कारण सडकमा यातायातका साधन पनि न्यून संख्यामा गुडेका छन् । चिसोका कारण अत्यावश्यक कामबाहेक मानिसहरू घरबाहिर निस्किएका छैनन् । बजार, पसल, सार्वजनिक स्थल, सरकारी कार्यालयलगायतमा मान्छेको चहलपहल पातलो छ ।

चिसोका कारण दैनिक ज्यालामजदुरी गर्ने श्रमिक बढी मर्कामा परेका छन् भने बालबालिका, महिला तथा वृद्धवृद्धा बढी प्रभावित भएका छन् । सर्वसाधारणले कतिपय ठाउँमा आगो बालेर चिसो भगाउने प्रयास गरिरहेका छन् । बालबालिकालाई स्वास्थ्य समस्या हुने भन्दै जिल्लाका केही स्थानीय तहले विद्यालय बन्द गर्न आग्रह गरेका छन् । बुटवल उपमहानगरपालिकाले गत बिहीबार र शुक्रबार दुई दिन विद्यालय बन्द गर्न आग्रह गरेको थियो ।

विद्यालयले बर्खे र हिउँदे बिदाबाट मिलान गर्ने गरी पुस १५ र १६ मा बिदा दिएको थियो । त्यस्तै, रोहिणी गाउँपालिकाले आइतबार र सोमबार विद्यालय बन्द गर्‍यो । सोमबारपछि पनि मौसममा सुधार नदेखिए बिदा लम्ब्याउने विषयमा गाउँपालिकाले थप निर्णय गर्ने प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत रोमनाथ न्यौपानेले बताए । बाक्लो हुस्सुका कारण भिजिबिलिटी कम भएपछि भैरहवास्थित गौतम बुद्ध विमानस्थलबाट हुने हवाई उडान पनि प्रभावित भएका छन् । भैरहवाबाट काठमाडौं, पोखरा र चितवन गरी दैनिक २७ वटासम्म उडान हुने गरेका छन् ।

चिसो बढेपछि कपिलवस्तु सदरमुकाम तौलिहवा, जितपुर, कृष्णनगर, चन्द्रौटा र महाराजगन्जलगायतका ठाउँमा सर्वसाधारण दिउँसै चोकचोकमा आगो बालेर बसेका छन् । चिसोका कारण अत्यावश्यक कामबाहेक मानिस घरबाहिर निस्किएका छैनन् । बजार, सार्वजनिक स्थल, सरकारी कार्यालयलगायतमा मान्छेको चहलपहल नगण्य छ । स्कुले बालबालिकालाई समस्या हुने भन्दै कृष्णनगर नगरपालिकाले पुस १९ देखि तीन दिन बिदा दिएको छ ।

बुधबारपछि पनि मौसममा सुधार नदेखिए बिदा लम्ब्याउने विषयमा नगरपालिकाले थप निर्णय गर्ने नगर प्रमुख रजतप्रताप शाहले बताए । ‘दिनभरि लाग्ने बाक्लो हुस्सु र शीतलहरले जनजीवन कष्टकर बनाएको छ,’ कपिलवस्तु नगरपालिका–३ मालटोलकी पुष्पा रेग्मीले भनिन्, ‘चिसोले जनजीवन नराम्ररी प्रभावित भएको छ ।’ तीन दिनदेखि घाम नलागेपछि मुटु कठ्यांग्रिने गरी चिसो बढेको उनले बताइन् ।

यता बाँकेमा शीतलहरले जनजीवन आक्रान्त छ । दिउँसो पनि चिसो बढ्दा दैनिक ज्यालादारी काम गरेर खानेलाई समस्या भएको छ । शीतलहरसँगै कुहिरोले गर्दा नेपालगन्ज विमानस्थलमा बिहानका उडान प्रभावित भएका छन् । दुई दिनदेखि बिहान र साँझ शीतलहरसँगै कुहिरो लागेको छ । नेपालगन्जको तापक्रम घट्दै गएको छ ।

हावापानी कार्यालयका अनुसार नेपालगन्जमा न्यूनतम तापक्रम ८.९ डिग्री सेल्सियसमा झरेको छ । सर्वसाधारणलाई शीतलहरबाट जोगाउन गाउँ र टोलका चोक–चोकमा आगो ताप्ने व्यवस्था मिलाउने योजना बनाइएको बाँकेका प्रमुख जिल्ला अधिकारी सूर्यबहादुर खत्रीले बताए । ‘तत्काललाई ५ हजार किलो दाउरा दिन वन कार्यालयमा पत्र पठाइसकेका छौं,’ उनले भने ।

डुडुवा गाउँपालिकाले सर्वसाधारणलाई शीतलहरबाट जोगाउन गाउँ र टोलका चोक–चोकमा आगो ताप्ने व्यवस्था मिलाउने योजना बनाएको गाउँपालिका अध्यक्ष नरेन्द्रकुमार चौधरीले बताए ।

नरैनापुर गाउँपालिकाले ज्येष्ठ नागरिकलाई कम्बल वितरण गर्ने भएको छ । वडा कार्यालयमार्फत कम्बल वितरणको कार्यक्रम रहेको सूचना अधिकारी लक्ष्मीकान्त मिश्राले बताए । शीतलहरबाट जोगिन नेपालगन्ज उपमहानगरपालिकाले चोक–चोकमा आगो बाल्ने योजना बनाएको उपप्रमुख उमा थापामगरले बताइन् । ‘चिसोबाट जोगिने उपाय र सावधानीसहित सन्देशमूलक सूचना प्रवाह गर्दै आएका छौं,’ उनी भन्छिन् । कोहलपुर नगर, बैजनाथ, खजुरा, राप्तीसोनारी गाउँपालिकाले पनि शीतलहरका बेला चोकमा आगो बालेर ताप्न दाउरा वितरण गर्ने योजनाबाहेक अन्य कुनै तयारी गरेका छैनन् ।

शुक्रबारदेखि बढेको चिसोसँगै चलेको शीतलहरले पश्चिम नवलपरासीको जनजीवन प्रभावित छ । बाक्लो हुस्सु लागेपछि बजार र सडकमा चहलपहल घटेको छ । मजदुर र किसानलाई बढी मर्का परेको छ । जाडोबाट बच्नका लागि किसानले खेतबारीमा काम गर्न जान छाडेका छन् भने मजदुरसमेत काम छाडेर घरमा बस्न थालेका छन् । तराईमा गहुँमा सिँचाइ गर्ने, उखु काट्ने र तरकारी बालीको काम गर्ने सिजन भए पनि जाडोका कारण काम नै रोकेर बस्नुपरेको परासीका रामचन्द्र ज्ञवालीले बताए ।

विपन्न बस्तीका मजदुर जाडोले दैनिक ज्यालादारी गर्न जान नपाएपछि बिहान–बेलुकीकी छाक कसरी टार्ने भन्ने पिरलोमा छन् । चिसोका कारण बालबालिका, वृद्धवृद्धा र बिरामी बढी प्रभावित बनेका छन् । बढ्दो चिसोका कारण स्वास्थ्य संस्थामा रुघा, दम–खोकी, चिसोको एलर्जी, निमोनिया, टन्सिल, पिनास र भाइरल तथा श्वासप्रश्वाससम्बन्धी समस्या भएका बिरामीको संख्या बढेको छ ।

परासी, बर्दघाट, भुमही, सुनवललगायतका क्षेत्रमा दिनभरिजसो बाक्लो हुस्सु लागेपछि पूर्व–पश्चिम राजमार्ग भएर गुड्ने सवारी साधनले दिउँसै बत्ती बालेर हिँड्ने गरेका छन् । राजमार्गमा लामो दूरीका बाहेक निजी र सार्वजनिक सवारीसाधनको चाप घटेको छ । तीन दिनअघि परेको पानीसँगै बर्दियामा बढेको चिसोले जनजीवन प्रभावित बनेको छ । चिसो हावासँगै बाक्लो हुस्सु र शीतलहर चलेको छ । हुस्सुले सवारीसाधन दिउँसै बत्ती बालेर गुडिरहेका छन् ।

चिसोका कारण निमोनिया, रुघाखोकी र पखालाका बिरामी बढेको जिल्ला अस्पताल बर्दियाका डा. विश्वनाथ साहले बताए । कतिपय ठाउँमा चिसोबाट बच्न निजी खर्चमा स्थानीयले समूह–समूहमा आगो बालेर तापेका छन् ।

सन्जु पौडेल (लुम्बिनी), मनोज पौडेल (कपिलवस्तु), रूपा गहतराज (नेपालगन्ज), नवीन पौडेल (परासी) र कमल पन्थी (बर्दिया)

प्रकाशित : पुस २०, २०७८ ०८:४१
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×