सहरकै बालबालिका पढाइबाट वञ्चित- लुम्बिनी - कान्तिपुर समाचार

सहरकै बालबालिका पढाइबाट वञ्चित

अभिभावक नहुनु, गरिबी र बालविवाह जस्ता कारणले विद्यालयको पहुँचबाहिर
अमृता अनमोल

बुटवल — बुटवलको मैनाबगरकी १२ वर्षीया जानकी कहारका चार भाइबहिनी छन् । पढ्न जाने उमेरका उनीहरू कोही पनि विद्यालय गएका छैनन् । उनीहरू कहिले सडकमा माग्दै हिंडेका भेटिन्छन्, कहिले अभिभावकहरूसँगै गाडी सफा गर्छन् ।

अटोभिलेजमा मजदुरी गर्ने बाबु रामजनमले त्यहींको खाली जग्गा बारेर बसेका छन् । आमा जानकी रोगी छन् । ‘खाने खर्च जुटाउन धौ धौ छ । पढ्न कहाँ पठाउनू,’ रामजनमले भने, ‘काम सिके दाम आउँछ ।’

जानकीजस्ता सहरका धेरै बालबालिका अहिले पढाइबाट वञ्चित छन् । गरिबी, अभिभावकविहीन र जोखिमपूर्ण कामका कारण बालबालिका पढ्नबाट वञ्चित भएका हुन् । बुटवल उपमहानगरमा सन् २०२१ मा गरिएको राष्ट्रिय शिक्षा अभियानको अध्ययनमा २ सय ५६ जना बालबालिका विद्यालयको पहुँचबाहिर भेटिएका छन् । त्यसमध्ये विद्यालय नै नगएका १६ जना थिए । कक्षा ८ पूरा नगरेका १ सय ६४ जना थिए । उनीहरूमध्ये १ सय ८९ जना विवाहित थिए ।

बुटवलमै सन् २०२० मा बालिकाहरूमा गरेको सर्वेक्षणले ३ सय ६ जना बालिका विद्यालयबाहिर भेटिएका थिए । उनीहरू १० देखि १८ वर्ष उमेर समूहका छन् । १४ जना विद्यालय नै नटेकेका हुन् । अरु १ देखि आधारभूत तह पूरा नहुँदै विद्यालय छोडेका छन् । त्यसमध्ये दलित १ सय १९ र जनजाति १ सय १७ जना थिए । पढ्न नजाने बालिकामा १ सय ६६ विवाहित हुन् । पढ्न नजानुको कारणमा गरिबीका कारण १ सय १, बालविवाहका कारण ७६, फेल भएर ४७ र ५९ जनाले पढ्न मन नलागेर विद्यालय जान छोडेको बताए । अति विपन्न अभिभावकका बालबालिका पढ्न जान, पढ्न गएका बालबालिका नियमित हुन र पढाइ पूरा गर्न नपाएको अध्ययनमा संलग्न राष्ट्रिय शिक्षा अभियानका सदस्य कृष्ण मल्लले बताए । ‘अध्ययनमा बुटवलका सामुदायिक विद्यालयमा करिब २० प्रतिशत बालबालिका दैनिक रूपमा अनियमित भएको भेटियो । हाटबजार र चाडपर्वका बेला अनियमित हुने बालबालिका अझ धेरै छन्,’ उनले भने ।

बुटवलको तिनाउ नदी किनारका बस्तीमा गरिबी व्याप्त छ । अस्थायी रूपमा बस्ने र मजदुरी गर्ने पनि छन् । यस्ता बस्तीका बालबालिका पढाइबाट वञ्चित भएका छन् । शिक्षामा यद्यपि पढाइको पहुँच बाहिरका बालबालिकालाई शिक्षामा जोड्न आवश्यकता अनुसार सचेतना र सहयोगका कार्यक्रम थालिएको उपमहानगर प्रमुख शिवराज सुवेदीले बताए ।

गरिबी र विपन्नताका कारण विद्यालय नजाने समस्या लुम्बिनी प्रदेशभर छ । प्रदेशको शिक्षा, विज्ञान युवा तथा खेलकुद मन्त्रालयका अनुसार प्रदेशमा प्राथमिक तहमा पढ्ने उमेरका ११ हजार बालबालिका विद्यालय बाहिर छन् । रूपन्देहीमा मात्रै यस समूहका १ हजार ९ सय २८ जना बालिका छन् ।

माध्यमिक तहमा ५५ हजार बालबालिका विद्यालयबाहिर छन् । त्यसमा रोल्पाका बढी छन् । मन्त्रालयको शिक्षा महाशाखा प्रमुख स्थानेश्वर ज्ञवालीले बालबालिका, अभिभावक, विद्यालय, शिक्षक र सरकारी सहयोगबीचको सामन्जस्य नमिल्दा धेरै बालबालिका पढाइबाट वञ्चित छन् । ‘पढाइबाट वञ्चित बालबालिकालाई विद्यालय पठाउन र बीचमा पढाइ छोड्नेलाई पुनः पढाइमा जोड्न घरदेखि विद्यालय र शिक्षकसम्मको सहयोग र समन्वय हुनुपर्छ । उनीहरूको आवश्यकता पूरा गराउने सरकारी सहयोग हुनुपर्छ,’ उनले भने, ‘हाम्रोमा आवश्यकता र कार्यक्रमले मेल नखाँदा सबै बालबालिका शिक्षामा जोडिन सकेका छैनन् ।’

नेपाल बालश्रम प्रतिवेदन, २०२१ का अनुसार नेपालमा ५ देखि १७ वर्ष उमेरका ११ लाख बालबालिका श्रमिकका रूपमा कार्यरत छन् । श्रमिक बालबालिकामा विद्यालय गए पनि नियमित नहुने र पढाइ पूरा नहुने समस्या छ । यस्तोमा अभिभावकलाई सहयोगका कार्यक्रम गरेर भए पनि बालबालिकालाई शिक्षामा जोड्नुपर्छ । ‘बालबालिका र शिक्षामा तीन तहकै सरकारको लगानी र संवेदनशीलता नहुँदा सबै बालबालिका शिक्षाको पहुँचमा नपुगेका हुन्,’ शिक्षाका लागि राष्ट्रिय अभियान रूपन्देहीकी संयोजक सुमित्रा शर्माले भनिन्, ‘त्यसमा पनि सहरी गरिब र जोखिमपूर्ण काममा वाध्य बालबालिकालाई शिक्षामा जोड्न विशेष कार्यक्रम जरुरी छ ।’

प्रकाशित : आश्विन ११, २०७८ ११:००
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

निःशुल्क खाना महोत्सव

कान्तिपुर संवाददाता

कपिलवस्तु — लुम्बिनीमा पाँचदिने निःशुल्क शाकाहारी खाना महोत्सव आयोजना गरिएको छ । नेपाली र थाई उपासक–उपासिकाद्वारा सञ्चालित विश्व प्रकाश प्रतिष्ठानले लुम्बिनीस्थित रोयल थाई विहारमा गत बिहीबारदेखि सबैका लागि थाई र नेपाली खाना निःशुल्क खुवाएको हो । महोत्सव सोमबार सकिँदैछ । 

सोच र विचारमा शुद्धता ल्याई खुसीसँग बाँच्न सिकाउने उद्देश्यले पूर्ण शाकाहारी अर्थात् भेगान खाना महोत्सव सञ्चालन गरिएको आयोजकले जनाएका छन् । दैनिक ६ नेपाली र ६ थाई परिकार ख्वाइएको थियो । दाल–भातबाहेक फरक–फरक परिकार पकाइएकामा दैनिक २ सय ५० देखि ३ सय ५० जनाको हाराहारीमा मानिसहरू खाना खान आएको आयोजकको दाबी छ ।

‘नेपालीमा शाकाहारी खाना भनेको आलुमात्र हो भन्ने बुझिन्छ,’ प्रतिष्ठानकी कोषाध्यक्ष मिनथिरा लामाले भनिन्, ‘यहाँ पकाइएका पोषिला र उपयोगी खानाले धेरैलाई आकर्षित गरेको पायौं ।’ भिगन फिस माछाजस्तो देखिन्छ तर सोयाबिनबाट बन्छ । भिगन अण्डा अण्डाजस्तो देखिन्छ तर दालबाट बन्छ । भिगन चिकेन कुखुराको मासुजस्तो देखिन्छ तर मसरुमबाट बन्छ । यस्ता धेरै शाकाहारी परिकारबारे सचेतना फैलाउन पनि अभियान सञ्चालन गरेको लामाले सुनाइन् ।

नेपालगन्जबाट लुम्बिनी घुम्न आएका बीबीए चौथो सेमेस्टर अध्ययनरत किशोर देवकोटाले थाई शाकाहारी परिकारको स्वाद लिन पाउँदा खुसी लागेको बताए । ‘थाई मन्दिर घुम्न गएका बेला खान निमन्त्रणा पायौं,’ उनले भने, ‘६ जना साथीले आनन्दले खायौं । थाई शाकाहारी परिकारले गज्जबले लठ्यायो ।’ शाकाहारी खानामा प्याज र लसुनसमेत प्रयोग नगरे पनि खानाका परिकार उस्तै स्वादिष्ट र मिठासपूर्ण रहेको लुम्बिनी होटल एसोसिएसनका महासचिव लीलामणी शर्माले सुनाए । निःशुल्क खाना महोत्सवले लुम्बिनी आउने थाई पर्यटकलाई कसरी खानामा आकर्षित गर्न सकिन्छ भनेर सिक्ने अवसर मिलेको होटल व्यवसायी किरणचन्द्र पौडेलले बताए ।

लुम्बिनी क्षेत्रमा शाकाहारी खानालाई प्रवर्द्धन गर्न सकिए बुद्ध जीवनीले सार्थकता पाउने संस्थाका सचिव विनोदकाजी तुलाधरले बताए । ‘बुद्धले शान्ति र अहिंसामा जोड दिनुभएको थियो,’ उनले भने, ‘यस्तो ठाउँमा शाकाहारी खाना खाने बानी बसाल्नुपर्छ ।’ सात्विक भोजन शान्ति, एकाग्रता, करुणा, प्रेम र दयाजस्ता गुणका लागि प्रभावकारी मानिएको लुम्बिनी विकास कोषका उपाध्यक्ष अवधेशकुमार त्रिपाठीले बताए । ‘शाकाहारी भोजनमा मानिसको रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता मांसहारीको भन्दा बढी हुन्छ,’ उनले भने ।

प्रकाशित : आश्विन ११, २०७८ १०:५८
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×