पोखरी भर्न चौकीदारी- लुम्बिनी - कान्तिपुर समाचार

पोखरी भर्न चौकीदारी

वीरेन्द्र केसी

अर्घाखाँची — गाउँमा सिँचाइ व्यवस्थाका लागि धेरै सरकारी निकाय गुहारे । सबैतिरबाट छिट्टै उपलब्ध गराउने आश्वासन पाए । तर, योजना कसैले पारिदिएनन् । सन्धिखर्क नगरपालिका–९ का पुष्करनाथ बन्जाडे यस्ता आश्वासनले गलेका थिए । पाखोबारीभरि तरकारी खेती लगाएका छन् । वर्षामा आवश्यक नपरे पनि हिउँदमा तरकारीलाई पानी चाहिन्छ । 

त्यसैले उपाय लगाए प्लास्टिकका पोखरी बनाएर आकाशे पानी संकलन गर्ने । त्यसैले वर्षाभरि उनी दिनरात आकाशे पानीको पर्खाइमा रहे । दुई लाख लिटर अट्ने प्लास्टिक पोखरीमा उनले आकाशको पानी जम्मा गरेका छन् । घर, गोठको छानोमा डुँड बनाएर पोखरीमा पानी खसाल्छन् । ‘सिँचाइका लागि मात्र होइन, हिउँदमा खानेपानीका लागि कुवा चहार्नुपर्छ,’ उनले भने, ‘१२ रोपनी पाखोबारीमा तरकारी खेती गर्छु । अहिले पोखरीमा पानी जम्मा गर्छु र हिउँदमा थोपा सिँचाइबाट तरकारी फलाउँछु ।’

राति निन्द्राबाट ब्यूझिँदा आकाशबाट पानी परेको थाहा पाउने बित्तिकै पोखरीतिर दौडिन्छन् । बर्खाभर पोखरीमा पानी जम्मा गर्न चौकीदारी गर्छन् । आकाशबाट ठूलो पानी पर्दा खुसी हुन्छन् । पोखरीमा पानी थपिन्छ । गत वर्ष पोखरी भर्न मुस्किल भयो । धेरै वर्षा भएन । यसपालि पानी धेरै परेकाले पोखरी आधाभन्दा धेरै भरिन थालेका छन् । छानोको सङ्लो पानी भर्छन् । त्यही पानीमा गाई र भैंसीको पिसाब मिसाउँछन् । ‘पानी र पिसाब मिसाएर सिँचाइ गरेपछि तरकारीका बोटमा मल धेरै राख्नुपर्दैन,’ उनले भने, ‘पिसाबले मलको भन्दा राम्रो काम गर्छ, उत्पादन दोब्बर हुन्छ ।’ पिसाब सिधै ड्रममा जाने बनाएका छन् । सुधारिएको भकारो छ । पिसाब मिसाएर सिँचाइ गरेपछि धेरै पानी पनि आवश्यक नपर्ने उनको तर्क छ ।

हिउँदमा तरकारी अवलोकन गर्न आउने कृषि अधिकृत, प्राविधिक, जनप्रतिनिधि, नेता, सरकारी कर्मचारी र कृषक खानेपानी नै अभाव भएको गाउँका पाखोबारीमा बेमौसमी तरकारी लटरम्मै फलेको देख्दा दंग पर्छन् । धेरैले जिज्ञासा राख्छन् । ‘गरेपछि सुख्खा बारीमा पनि असम्भव भन्ने हुँदैन,’ बन्जाडेले भने, ‘बर्खाभर पोखरीमा पानी जम्मा गर्ने, हिउँदमा तरकारी फलाएर आम्दानी गर्ने गर्छु ।’ गाउँमा बर्खामा धेरैले तरकारी खेती गरे पनि उनले हिउँदमा बढी फलाउँछन् । अहिले बारीमा मकै रोपेका छैनन् । अहिले घिरौंला, करेला, भिण्डी, लौका, काँक्रो, फर्सी, तीतेकरेला लगायत तरकारी फलेका छन् । विषादीमुक्त तरकारी उत्पादन गर्दा अर्गानिक भन्दै बजारबाट किन्न घरमै ग्राहक आउने उनले बताए ।

छत्रदेव गाउँपालिका–३ का विष्णुप्रसाद भुसालले पनि ४० हजार लिटर अट्ने प्लास्टिक पोखरी बनाएका छन् । बर्खाभर आकाशको पानी जम्मा हुन्छ । ‘हिउँदमा साग, काउली, बन्दा र आलुमा सिँचाइ पुग्छ,’ गोखुंगाका विनोद घमले भने, ‘सिँचाइ अभावमा अब जाँगर चले हिउँदमा पनि बारी खाली गर्नुपर्दैन । उत्पादन राम्रो हुन्छ ।’ अर्घाखाँचीका धेरै गाउँमा पानी अभाव भएपछि प्लास्टिक पोखरी बनाएर बर्खाको पानी जम्मा गरिन्छ । गर्मीको बेला धारामा पानी सुक्ने, एक गाग्री पानीका लागि कुवा चहार्नुपर्ने बाध्यता छ । ‘बर्खामा पानीका भेल बग्छन्,’ स्थानीय विमला थापाले भनिन्, ‘त्यही पानी जम्मा गरेपछि हिउँदलाई सिँचाइ पुग्छ । पिउनका लागि दुई/तीन घण्टा कुवा धाएर ल्याइन्छ, गाईबस्तु र सिँचाइलाई यही पानीले पुग्छ ।’

स्थानीय तह र कृषि ज्ञान केन्द्रले प्लास्टिक पोखरी निर्माण गर्न लगानी गरेका हुन् । ‘प्लास्टिक पोखरी बनाऐपछि हिउँदे तरकारी र बाली फस्टाएको छ,’ छत्रदेव गाउँपालिका अध्यक्ष लेखनाथ पोखरेलले भने, ‘यो प्रविधि अब घरैपिच्छे लागू गर्छौं ।’ माटोको पोखरीमा हिउँदमा पानी घट्ने भएकाले प्लास्टिक पोखरीलाई प्राथमिकता दिएको उनले बताए ।

प्रकाशित : आश्विन ६, २०७८ १२:१२
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

एउटै गाउँका सयौं युवा कतारमा

कतार रोजगारीमा रहेका युवाको कमाइबाटै बचत गरेर बाँगीका धेरैले सहरमा घर–घडेरी जोडेका छन् । गाउँका घर–गोठमा जस्तापाता लगाएका छन् ।
वीरेन्द्र केसी

अर्घाखाँची — मालारानी गाउँपालिका–५, बाँगीका युवा रामबहादुर बस्नेतले नौ वर्षसम्म कतारमा रोजगारी गरेपछि सन्धिखर्कमा घरबास जोडेका छन् । विद्यालय तहको अध्ययनपछि गाउँले दौतरीको कतार जाने लहरले उनलाई पनि त्यहाँ पुर्‍याएको हो । ‘कतारको आम्दानीले यहाँ आएर व्यवसाय गर्न पनि सघाएको छ,’ उनले भने, ‘यहाँ लगानी अनुसार प्रतिफल छैन । राज्यले व्यवसायीको सुरक्षाप्रति चासो नै दिएजस्तो लागेन ।’

एक दशकअघि स्वदेश फर्किएर उनले यातायात व्यवसायमा हात हालेका थिए । अर्घाखाँची–बुटवल–काठमाडौं बस सञ्चालन गरे । कोभिडका कारण व्यवसाय प्रभावित हुँदा उनलाई कतारकै रोजगारी ठिक हो कि भन्ने लाग्न थालेको छ । कृषि उद्यमलगायत अन्य व्यवसायमा पनि उत्पादित बस्तुले सहजै बजार पाउने ग्यारेन्टी नभएका कारण लगानीमा समस्या भएको उनले बताए ।

बाँगीका प्रशस्त युवा अहिले पनि कतारमै छन् । तीन दशकअघि प्यूडाँडाका माधव भुसाल कतार गएका थिए । त्यसपछि उनले गाउँका साथीभाइलाई भिसा पठाइदिए । स्कुल अध्ययनपछि भिसा बनाएर रोजगारी खोज्दै कतार जानेको यहाँ लहर नै चल्यो । केही युवा अन्य मुलुक गए पनि बहुसंख्यक कतारमै रहेको कतारबाट फर्केका बाँगीका मणि थापाले बताए । ‘गाउँका धेरै युवा भएकाले कतार त परदेशजस्तै लाग्दैन,’ उनले भने, ‘टोल र गाउँका दाजुभाइ दैनिक भेटघाट हुन्छ । बिदाको दिन त उल्कै रमाइलो हुन्छ ।’

अभिभावकले नै विद्यालयस्तरीय पढाइ सकेपछि कतार पठाउन जोड गर्छन् । युवा मिलेर बाँगी कतार सम्पर्क समाज गठन गरेका छन् । समाजका उपाध्यक्ष विष्णु कुँवरले बाँगीका मात्रै झन्डै ६ सयको संख्यामा कतारका विभिन्न कम्पनीमा रोजगारीमा रहेको बताए । ‘सँगै स्कुलमा पढेको, वनमा गाईबाख्रा हेरेको, खेलेको, सँगै मेलापात गरेको बाल्यकालदेखिका साथीभाइ हुँदा रमाइलो नै हुन्छ,’ उनले भने, ‘सयौंको संख्यामा रहेका हामी बाँगीका युवा धेरै नजिकै रोजगारीमा छौं । अन्य गाउँकासित साता र महिनामा भेट हुन्छ । चाडपर्व सबै एक ठाउँ भेला भएर मनाउँछौं ।’ रोजगारीका लागि जन्मघर छाडेर परदेश गए पनि कतारमा रमाइलै रहेको उनले बताए ।

कतार रोजगारीमा रहेका युवाको कमाइबाटै बचत गरेर बाँगीका धेरैले सहरमा घर–घडेरी जोडेका छन् । गाउँका घर–गोठमा जस्तापाता लगाएका छन् । सहरमा राखेर छोराछोरी पढाउनेदेखि भान्सामा मिठो परिकार पाक्नेसम्ममा कतारको कमाइले काम गरेको छ । बाँगीकै बाबुराम बस्नेत १५ वर्षदेखि कतारमा रोजगारीमा छन् । यस अवधिमा उनले गाउँको घर–गोठ चिटिक्क पारे । बाबुबाजेले लगाएको ऋण तिरे । सदरमुकाममा घर–घडेरी जोडे । अहिले दुई छोरालाई काठमाडौंमा राखेर उच्च शिक्षा पढाइरहेका छन् । परदेशमा रोजगारी राम्रो भएपछि बाँगीका पदम भुसाल स्वदेश फर्कने सोचमा छैनन् । ‘महिनाको झन्डै ७० हजार रुपैयाँ बचत हुन्छ । महिना पुग्दा तलब आउँछ,’ उनले भने, ‘अझै केही समय यतै काम गर्ने मन बनाएको छु ।’ सुरुमा छिमेकीसँग ऋण खोजेर उनी कतार गएका हुन् । अहिले बुटवलमा घडेरी जोडेका छन् । एक छोरा र एक छोरीलाई महँगो बोर्डिङ स्कुलमा पढाएका छन् ।

स्कुल पढाइपछि गाउँमा कतार जानेको लहर नै चल्ने शान्ति माविका प्रधानाध्यापक मानबहादुर पाण्डेले बताए । गरिबीका कारण घरखर्च चल्न गाह्रो हुनु, विदेशको कमाइले छिमेकीले गरेको परिवर्तन, स्वदेशमा स्वरोजगारीको ग्यारेन्टी नहुनु, कृषि उत्पादनको बजारीकरणको समस्या, कृषिदेखि अन्य उद्यममा लगानी डुब्नु र उपलब्धि छिटो नहुनु जस्ता समस्याले युवाको वैदेशिक रोजगारीप्रति मोह बढेको उनले बताए ।

कतारको कमाइले गाउँको विकास निर्माणमा पनि सघाउ पुग्दै आएको बाँगी प्यूडाँडाका रामप्रसाद पराजुलीले बताए । ‘मोटरबाटो, विद्युत्, खानेपानी, शैक्षिक सामग्री वितरणमा सघाउँदै आएका छौं,’ उनले भने, ‘शान्ति, सिद्ध माविलगायतलाई कम्प्युटर, ल्यापटप, प्रिन्टर वितरण गरिएको छ । शैक्षिक सामग्री वितरणमा मात्रै झण्डै १२ लाख रुपैयाँ खर्चिएका छौं ।’ बाँगी गाउँ सदरमुकाम सन्धिखर्कदेखि १६ किमि पश्चिममा छ । गोलाकार रूपमा रहेको बाँगीमा एकीकृत बस्ती छ । यहाँका सबै घरमा विद्युत्, खानेपानी, सिँचाइ र सडक सुविधा छ । सबैका घर जस्तापाताले रंगिएका छन् ।

प्रकाशित : आश्विन २, २०७८ १२:२३
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×