महिला सेललाई बजेट अभाव- लुम्बिनी - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

महिला सेललाई बजेट अभाव

मधु शाही

बाँके — बलात्कार भएको गुनासो लिएर एक युवती महिला तथा बालबालिका प्रहरी केन्द्रमा पुगिन् । उनी डराएकी थिइन् । आमाबुबासँगै आएकी उनलाई घर जान असुरक्षित महसुस भयो । त्यसपछि उनले प्रहरी केन्द्रकै आवास गृहमा बस्नु उपयुक्त ठानिन् ।

लकडाउनमा कोरोनाको डरले गर्दा अरू संघसंस्थाले पीडित राख्न नमानेपछि महिला केन्द्र (सेल) मै उनले आश्रय लिनुपर्‍यो । ‘खाना पकाएर आफैं खुवाएँ,’ केन्द्रकी प्रहरी कर्मचारीले भनिन्, ‘अनि, कपडा पनि आफ्नै लगाइदिएँ । पीडित कस्तो अवस्थामा आउँछन्, थाहा हुँदैन । कोही भोकै, नांगै त कोही खाली खुट्टा पनि आउँछन् ।’ यस्तो दृश्य देखेर महिला प्रहरीले आँखा चिम्लन सक्दैनन् । आफ्नै गोजीबाट पैसा खर्च गरेर भए पनि पीडितको उद्धार गरिरहेको उनीहरूले बताए ।

सरकारले हिंसापीडित महिलालाई तत्काल सुरक्षा दिन आवाससहितको भवन निर्माण गरेको हो । सरकारले भवन त बनायो तर पीडितको संरक्षणमा आइपर्ने ससाना आधारभूत समस्या समाधान गर्ने स्रोत जुटाउन नसक्दा प्रहरी महिलाले आफैं जिम्मेवारी उठाएका हुन् । जिल्लास्थित महिला केन्द्रमा चिटिक्क परेको भवन भए पनि पीडितलाई आवश्यक परेको खण्डमा सेवा दिन स्रोतको अभाव छ । पीडित आएर एक रात राम्रोसँग बस्न आरामदायी ओछ्यानको व्यवस्था छैन । खानेपानी, नुन, तेलदेखि खाना पकाउने भाँडाको उचित व्यवस्था छैन । ‘रासन सकिन्छ, कसले किनिदिने ? कसलाई भन्ने ?’ केन्द्रकी एक कर्मचारीले भनिन्, ‘आवास गृहका लागि कुनै बजेट छैन, आफ्नै पकेट खर्चले पीडितलाई सघाउनुपर्छ ।’ एक दुई दिन आश्रय दिन गाह्रो नभएको र धेरै दिन हुँदा समस्या हुने उनले बताइन् ।

बेवारिसे अवस्थामा भेटिएका महिला बढी संवेदनशील हुन्छन् । जसको आफन्त छैन, बेवारिसे छ र प्रहरी सेल्टरसम्म आएकालाई सुरक्षा दिन महिला प्रहरीले जिम्मेवारी लिन्छन् । कतिपय पीडित महिनावारी भएका हुन्छन् । उनीहरूसँग प्याडसमेत किनेर लगाउने पैसा हुँदैन । यस्तो बेला कर्मचारीले आफैंले किनेर दिने गरेको महिला सेलकी प्रमुख श्यामकुमारी मगरले बताइन् । उनको अनुभवमा केन्द्रसम्म प्रायः घरेलु हिंसापीडित महिला आउँछन् । घरदेखि लुकेर, डराएर, आर्थिक अवस्था कमजोर भएर आएका महिलालाई कानुनी उपचारसँगै मानसिक र शारीरिक सुरक्षा दिनुपर्ने हुन्छ । कहिलेकाहीं तत्कालै संघसंस्था नआइदिँदा एक दिन भए पनि पीडितको आवासमा ध्यान दिनुपर्छ । श्यामकुमारीले धेरैपटक पीडितलाई आफ्नै लुगासमेत लगाउन दिएको अनुभव सुनाइन् ।

उजुरी दिन आएका पीडितसँग घर फर्किने भाडासमेत नहुँदा केन्द्रका महिला प्रहरीले नै पैसा उठाएर दिने गरेका छन् । संघसंस्था, स्थानीय सरकारसँग अपिल गरेर सहयोग जुटाउँदै आए पनि यसले दीर्घकालीन समाधान नदेखिएको उनले सुनाइन् । जिल्ला प्रहरी प्रमुख श्यामकृष्ण अधिकारीले महिला सेलका लागि निश्चित बजेट नछुट्याइएको बताए । आफू कार्यालयमा नयाँ भएकाले बिस्तारै समस्या बुझेर समाधान गर्ने प्रयासमा रहेको उनले सुनाए ।

प्रकाशित : श्रावण ३, २०७८ ०८:५१
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

घुम्टो उघार्दै स्वयंसेविका

मधु शाही

बाँके — चुल्होचौको सम्हाल्नु, बाहिर निस्किनुपरे मुख छोपिने गरी घुम्टो ओढ्नु । एक वर्षअघि श्यामकुमारी यादवको दुनियाँ घरको चौघेरामै सीमित थियो । नरैनापुर गाउँपालिका–४ की उनी सकेसम्म मानिसदेखि टाढै हुन्थिन् । खुलेर बोल्ने आत्मविश्वास थिएन ।

अहिले ४५ वर्षीया श्यामकुमारीको दैनिकी फेरिएको छ । घुम्टो शिरसम्म पुगेको छ । दुई–चार जनासँग मनको कुरा निर्धक्क राख्न सक्ने भएकी छन् । यति मात्रै होइन, गाउँका दिदीबहिनी बटुलेर आफूले जानेबुझेका कुरा सुनाउन सक्ने भएकी छन् । गाउँमा स्वास्थ्य स्वयंसेविकाको भूमिका निर्वाह गर्न थालेपछि उनमा यस्तो परिवर्तन आएको हो । गाउँछिमेकमा पुगेर स्वास्थ्यसम्बन्धी सचेतना, सूचना दिन उनी सिपालु छिन् । सुरुमा श्यामकुमारीलाई स्वयंसेविका बन्न त्यति सजिलो थिएन । स्वयंसेविका बनेपछि बाहिर समय दिनुपर्छ । महिला घरबाहिर गएको परिवारले त्यति राम्रो नमान्ने हुँदा उनलाई स्वयंसेविका नबन्न दबाब थियो । परिवारका सामु उनी चुपै रहन्थिन् । घरकै संसार सबैथोक लाग्थ्यो ।

एक दिन उनले छिमेकी महिला गर्भवती भएको अवस्था देखेपछि उनको मन फेरियो । ती महिलाको पेटमा उल्टो बच्चा थियो । परिवारले घरमै सुत्केरी गराउन लागेका थिए । अस्पतालसम्म पुर्‍याउन कसैले खासै ध्यान दिएनन् । दुई दिनसम्म लगातार बेथा लागेकी ती महिलाले बच्चा जन्माउन नसकेर घरमै मृत्युवरण गरिन् । यो घटनाले श्यामुकमारीलाई अस्पतालको महत्त्व थाहा भयो । गाउँका अधिकांश महिला अस्पताल जानदेखि डराउँछन् । उनीहरूलाई बुझाउन पनि स्वयंसेविका बन्ने रुचि जागेको उनले सुनाइन् । जब उनी स्वयंसेविकाको पहिरन लगाएर घरघर पुग्छिन् तब उनलाई सबैले डाक्टर जत्तिकै महत्व दिन्छन् । ‘सम्मान गरेर बोलाउँछन्, यो सुन्दा जुनी फेरिएजस्तै लाग्छ,’ उनले भनिन् ।

स्वयंसेविका भएपछि उनको आत्मसम्मान बढेको छ । यति मात्रै होइन, समाजलाई आफ्नै शैलीमा परिवर्तन गर्न कतै न कतै योगदान दिइरहेको महसुस गरेकी छन् । उनीजस्तै नरैनापुरका स्वास्थ्य स्वयंसेविका घुम्टो उघार्दै समाज परिवर्तनमा लागेका छन् ।नरैनापुर–४ की हामिया पठानी मुस्लिम समुदायकी हुन् । उनकी फुपूले स्वयंसेवीको काम गर्थिन् । फुपू बितेपछि हामियालाई स्वयंसेविका बन्ने प्रस्ताव आयो । तर उनका श्रीमान्लाई मञ्जुर भएन । श्रीमान्लाई स्वयंसेविकाको अर्थ बुझाउनै हामियालाई एक महिनासम्म लागेको उनले बताइन् । त्यसपछि घरधन्दा सकिएपछि बचेको समय मात्रै बाहिर जाने अनुमति उनले पाइन् । परिवार नियोजनलगायतका खोप लगाउन र स्वास्थ्यसम्बन्धी जनचेतना दिन जब गाउँ जान्छिन्, त्यतिबेला स्थानीयले आफूसँग कुनै न कुनै कुराको अपेक्षा गर्ने गरेको उनले अनुभव सुनाइन् । ‘खानेकुरा र पैसा दिएमात्रै तिम्रा कुरा सुन्छौं भन्छन्,’ उनले भनिन्, ‘हामी त भोकै हिँड्छौं, उनीहरूलाई कहाँबाट दिनू ?’

धेरै पटकको प्रयासपछि पछिल्लो समय सुत्केरी महिला नियमित जाँच गराउन अस्पताल जानुपर्छ भन्ने विश्वास बढ्दै गएको उनले सुनाइन् । उनकै छिमेकी २६ वर्षीया मैनावती बर्माको स्वयंसेविका अनुभव भिन्न छ । स्वयंसेविका नहुनुअघि उनी घरमै बस्थिन् । विवाह नभएकाले उनका कुरालाई समाजमा नकारात्मक ढंगले हेर्थे । पढाइ थिएन त्यसैले गर्भवती, परिवार नियोजनजस्ता प्रजननसम्बन्धी कुरा गर्दा उनलाई लाज हुन्थ्यो । मैनावतीले स्वयंसेविका भइसकेपछि आफ्नो सोचमा पनि परिवर्तन आएको बताइन् । ‘सुरुमा घुम्टो खोलेर गाउँ चहार्छे भन्दै कुरा काट्नेहरू अहिले कामको प्रशंसा गर्न थाले,’ उनले भनिन्, ‘अहिले गाउँमा स्वास्थ्यसम्बन्धी द्विविधा भए मलाई घरमै सोध्न आउँछन्, यो परिवर्तन देख्दा खुसी लाग्छ ।’

प्रकाशित : असार २९, २०७८ ०९:४६
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×