कमलरीको चिन्ता– ‘अब कहाँ जाने ?’- लुम्बिनी - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

कमलरीको चिन्ता– ‘अब कहाँ जाने ?’

दुर्गालाल केसी

दाङ — कर्मु चौधरीले कमलरी जीवनबाट मुक्ति त पाइन् तर अन्य समस्याको घेराबन्दीबाट निस्कन सकेकी छैनन् । सानैमा बाआमाको मृत्यु भएपछि उनी एक्ली भइन् ।

घरबास, अभिभावक नै नभएपछि लमही नगरपालिका–१ नर्तीस्थित लावाजुन छात्रावासमा बस्न थालिन् । यही छात्रावासमा बसेर अक्षर चिन्न सुरु गरेकी कर्मु अहिले १२ कक्षामा पढ्छिन् । अब कता जाने भन्ने उनैलाई थाहा छैन ।

१२ कक्षा सकिएपछि छात्रावासमा बस्न पाइँदैन । अन्यत्र जाने उनको ठाउँ छैन । ‘हामी अब कहाँ जाने ? न घरबास न अभिभावक । हामीलाई यसरी अलपत्र छोड्न पाइन्छ ?’ उनले भनिन्, ‘हाम्रो शिक्षा र बसोबासको जिम्मा सरकारले लिनैपर्छ ।’ सरकारले २०७० असार १३ गते देशलाई कमलरी मुक्त घोषणा गर्‍यो । त्यस क्रममा कमलरी मुक्त भएकामध्ये अभिभावक र घरबास नभएका कमलरीलाई छात्रावासमा राखियो । अहिले पाँच छात्रावासमा घरवास तथा अभिभावकविहीन १ सय ६६ मुक्त कमलरी बसिरहेका छन् । उनीहरूमध्ये धेरैलाई अब १२ कक्षापछि कता जाने भन्ने चिन्ता छ । लमहीको छात्रावासमा बसेका १० जनाले त स्नातक अध्ययन गरिरहेका छन् । उनीहरूको व्यवस्थापन गरिरहेको लमही नगरपालिकाले साउनदेखि राख्न नसकिने सूचना जारी गरेको छ । सरकारले १२ कक्षासम्म अध्ययनरत मुक्त कमलरीलाई मात्रै मासिक ४ हजार रुपैयाँका दरले छात्रावास खर्च दिइरहेको छ । त्यो पनि १० महिनासम्म मात्र पाइन्छ ।

स्नातक अध्ययनरतलाई पढ्नेभन्दा बसोबासको चिन्ता भइरहेको लावाजुनी छात्रावासमा बसिरहेकी आशा चौधरीले बताइन् । ‘हामी १० जनाले स्नातक पढिरहेका छौं तर १२ कक्षाभन्दा माथिकालाई छात्रावासमा बस्न पाइँदैन भन्छन् । हामीलाई छिटो छात्रावास छोड भनिरहेका छन्,’ उनले प्रश्न गरिन्, ‘हाम्रो घर छैन, अभिभावक छैनन् ।’

हाल पश्चिम तराईका दाङ, बाँके, बर्दिया, कैलाली र कञ्चनपुरमा १२ हजार ७ सय ६९ मुक्त कमलरी रहेको मुक्त कमलरी विकास मञ्चकी केन्द्रीय अध्यक्ष शान्ति चौधरीले बताइन् । त्यसमध्ये ४ हजार ९ सय ३४ जनाले मात्रै परिचयपत्र पाएका छन् । ३ हजार २ सय ९६ जना कमलरी सूचीमा समावेश हुन सकेका छैनन् । १ हजार २ सय ७४ जना विभिन्न तहमा अध्ययनरत रहेको उनले बताइन् । अहिले सरकारले १ देखि ८ कक्षासम्म अध्ययनरत मुक्त कमलरीलाई मासिक १ सय ५० तथा ९ र १० कक्षामा पढ्नेलाई १ सय ८० रुपैयाँ दिँदै आएको छ ।

छात्रावासमा बसेर उच्च शिक्षा अध्ययन गरिरहेकाहरूलाई बसोबासको समस्या भएपछि जिल्लाका सबै सरोकारवालालाई जानकारी गराइएको मञ्चका परियोजना व्यवस्थापक माधवराज चौधरीले बताए । छात्रावासको अवलोकनपछि प्रमुख जिल्ला अधिकारी रामबहादुर कुरुम्बाङले छात्रावासमै बस्ने व्यवस्था मिलाउन पहल गर्ने प्रतिबद्धता जनाएका छन् । शिक्षा विकास तथा समन्वय एकाइ प्रमुख मित्र गौतमले छात्रावासको समस्याबारे शिक्षा विभागमा जानकारी गराई आवश्यक पहल गर्ने बताए । जिल्ला समन्वय समिति प्रमुख जितेन्द्रमान नेपालीले स्थानीय तहसँग समन्वय गरेर मुक्त कमलरीलाई छात्रावासमै बसेर उच्च शिक्षा लिने वातावरण मिलाइने प्रतिबद्धता जनाए ।

प्रकाशित : असार ३०, २०७८ ०९:२८
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

फोहोर बेचेर मोहर

दुर्गालाल केसी

दाङ — घोराही उपमहानगरपालिका–१४, बसपार्कका मोहन खड्काले त्यत्तिकै फाल्दै आएको फोहोरबाट शुक्रबार मोहर कमाए । सधैं फोहोर मात्र उठाउन आउने घोराही उपमहानगरपालिकाको गाडी यसपटक पैसा पनि दिएर गयो ।

दाङको घोराही–१४ बसपार्कमा नगरवासीबाट फोहोर किन्दै घोराही उपमहानगरपालिकाका कर्मचारी । तस्बिर : दुर्गालाल/कान्तिपुर

उनले ३० किलो प्लास्टिक बोतल बेचेर ३ सय रुपैयाँ कमाए । पहिलोपटक फोहोर बेचेर पैसा कमाउँदा उनी दंग थिए । ‘मैले बसपार्कमा पाँच वर्षदेखि होटल गरिरहेको छु । अहिलेसम्म फोहोर त्यत्तिकै फाल्दै आएका थियौं,’ उनले भने, ‘पहिलोपटक फोहोर बेचेर पैसा कमाइयो ।

फोहोर बेचेको पैसाले छोराछोरीलाई कापी–कलम किन्न हुन्छ ।’ घोराही–१४ कै दिलबहादुर पुनले पनि पहिलोपटक फोहोर बेचेर पैसा कमाएको बताए । १० किलो कागजको गत्ता बेचेर १ सय रुपैयाँ पाए । फोहोरबाट पैसा पाउँदा उनलाई पनि अचम्म लागिरहेको छ । ‘फोहोर बेचेर पैसा पाइन्छ भन्ने लागेको थिएन । पहिले गाडी फोहोर मात्र लिएर जान्थ्यो, अहिले पैसा पनि दिएर जान थालेको छ,’ उनले भने, ‘खेर गएको फोहोरबाट समेत पैसा पाउँदा हामीलाई साह्रै खुसी लागेको छ ।’

फोहोरलाई मोहरमा बदल्ने योजना अनुसार नगरबासीले फालेका फोहोर किन्न थालिएको उपमहानगरका सरसफाइ शाखा प्रमुख लक्ष्मण अधिकारीले बताए । उपमहानगरले नगल्ने फोहोरलाई मोहरमा बदल्ने अभियान चलाएर घरघरबाट नगल्ने फोहोरलाई खरिद गरी पुनः प्रयोगमा ल्याउने तयारी थालेको उनले बताए ।

प्लास्टिक, गत्ता, कपडालगायतका फोहोर खरिद गरिरहेको र अहिलेसम्म २० हजार रुपैयाँको खरिद भइसकेको उनले जानकारी दिए । फोहोर किन्न ६ लाख रुपैयाँ विनियोजन गरेको अधिकारीले बताए । पानीका खालि बोतल १० रुपैयाँ, सुर्तीजन्य वस्तुका खोल २ रुपैयाँ, कपडाका टुक्रा ५ रुपैयाँ र गत्ता तथा कार्टुनलाई १० देखि २० रुपैयाँ प्रतिकिलोमा खरिद गर्ने गरेको उनले बताए । उनका अनुसार नगरमा दैनिक १० वटा गाडीले २५ टन फोहोर उठाउने गरेका छन् ।

गल्ने फोहोरबाट मल र ग्यास बनाउने काम भइरहेको र नगल्ने फोहोर किनेर प्रशोधनपछि पुनः प्रयोग गर्ने तयारी भइरहेको घोराही उपमहानगरपालिका सरसफाइ व्यवस्थापन समिति संयोजक शक्तिराम डाँगीले बताए । ‘गल्ने र नगल्ने फोहोरलाई मोहरमा बदल्ने काम गरिरहेका छौं । यसले पूर्ण सरसफाइयुक्त नगर बनाउन सहयोग पुर्‍याउनेछ,’ उनले भने, ‘अब सडकमा फोहोर हुने छैन । फोहोर दिएर पैसा लैजान सकिन्छ ।’ फोहोर खरिद गर्ने अभियानलाई प्रभावकारी बनाउन उपमहानगरपालिकाले तीन जनालाई सरसफाइ स्वयंसेवक नियुक्त गरेको छ । उनीहरूले फोहोर तौलने र किन्ने काम गर्छन् । घोराही–१६ करौतीडाँडाको गरुवागाउँस्थित तीन बिघा जमिनमा फोहोरबाट खाना पकाउने ग्यास उत्पादनको तयारी थालिएको छ । घोराही उपमहानगरपालिका, वैकल्पिक ऊर्जा केन्द्र र नेपाल ऊर्जा विकास कम्पनीबीच ०७५ मंसिर ५ गते त्रिपक्षीय सम्झौता गरी फोहोरबाट ग्यास उत्पादन गर्ने काम सुरु गरिएको थियो ।

भौतिक पूर्वाधार निर्माण गरी अहिले मेसिन जडानको कामसमेत सकिएको नगर प्रमुख नरुलाल चौधरीले बताए । अब पाइपलाइनमार्फत १ हजार ६ सय घरमा खाना पकाउने ग्यास वितरण गर्ने योजना बनाएको उनले जानकारी दिए । घरघरमा पाइपमार्फत ग्यास जोड्ने र मिटर चले अनुसार रकम बुझाउने व्यवस्था गरिएको उनले बताए । प्लान्ट सञ्चालनका लागि दैनिक ३० मेट्रिक टन गल्ने फोहोर आवश्यक पर्ने उनले बताए ।

पाइपलाइन बाहेक २० करोड रुपैयाँमा संरचना बनाउने गरी आयोजना सञ्चालन गरिएको छ । ग्यास उत्पादन भइसकेपछि दैनिक ७ हजार ४ सय किलो प्रांगारिक मलसमेत उत्पादन गर्ने लक्ष्य लिइएको छ । उक्त मललाई प्याकेजिङ गरेर बिक्री गर्ने योजना रहेको चौधरीले बताए ।

प्रकाशित : असार २८, २०७८ १०:१४
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×