उपमहानगरकै बस्तीमा छैन पूर्वाधार- लुम्बिनी - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

उपमहानगरकै बस्तीमा छैन पूर्वाधार

सन्जु पौडेल

लुम्बिनी — चारपाला सामुदायिक वनभित्रको गोरेटो बाटो छिचोलेपछि बुटवल उपमहानगरपालिका–१२ को ज्यामिरे गाउँ पुगिन्छ । वनभित्रको यस गाउँबारे कमैलाई जानकारी छ ।

चारपाला सामुदायिक वनभित्रको गोरेटो बाटो छिचोलेपछि बुटवल उपमहानगरपालिका–१२ को ज्यामिरे गाउँ पुगिन्छ । वनभित्रको यस गाउँबारे कमैलाई जानकारी छ । बुटवलबाट पश्चिम तामनगर चोकबाट अढाइ घण्टा पैदल उत्तरतिर लागेपछि उपमहानगरपालिकाभित्रको यस बस्तीमा पुगिन्छ । २ हजार १ सय हेक्टर क्षेत्रफलमा फैलिएको वन र त्यहाँभित्र रहेको गाउँ अहिले खुम्चिएर ६ घरमा सीमित छ । ६ मध्ये दुई परिवार पनि तामनगर सरेपछि बस्तीमा अहिले चार परिवारको बसोबास छ ।

पाल्पाबाट ०३५ सालमा बसाइँ सरेर स्थानीय रनबहादुर गाहा मगरका बुबा ज्यामिरे झरेका थिए । त्यसपछि उनका तीन भाइले पनि ज्यामिरेमै घर बनाएर बसे । रनबहादुरको घर बस्तीको सिरानमा छ । ३६ वर्षीय रनबहादुरले तीन वर्षअघिसम्म मजदुरी गर्थे । अहिले त्यही काम पनि गर्न नसक्ने भएका छन् । चौपायालाई घाँस झार्न रुखमा चढ्दा लडेर देब्रे हात सुन्निएको उनले बताए । ‘हातले गह्रुंगो काम गर्न नभएपछि साह्रै चिन्ता बढ्यो,’ उनले भने, ‘अहिले कुखुरा र बाख्रा बेचेर जति आम्दानी हुन्छ, त्यसैले घरखर्च चलाइरहेको छु ।’ वर्षायाममा गाउँमा बजारतिरबाट कोही नजाने र आफूहरूसमेत बजार झर्न नपाउँदा गुजारामा धेरै समस्या पर्ने गरेको उनले बताए । गाउँमै धान कुट्ने एउटा मिल छ । उक्त मिल चलाउने प्राविधिकको जिम्मासमेत पाएका गाहाले हातकै कारण उक्त काम समेत छोडेको र अहिले बेरोजगार बनेको सुनाए । रनबहादुरका एक छोरा र एक छोरी छन् ।


रनबहादुरकी १२ वर्षीया छोरी रोशनी र ९ वर्षीय छोरा खेमबहादुर झन्डै अढाइ घण्टाको बाटो हिंडेर विद्यालय पुग्छन् । तामनगरस्थित सरस्वती माविमा पढ्ने दुवै जनाको दैनिक ४ घण्टा विद्यालय आउँदा जाँदामै बित्छ । कक्षा ३ मा अध्ययनरत खेमको ६ महिना हुँदा आगोले पोलेर एउटा खुट्टाको घुँडादेखि तल्लो भाग जलेको छ । ‘हिंड्न मिल्ने भए पनि साह्रै दुख्छ,’ उनले भने, ‘बल्लबल्ल हिँडेर विद्यालय जाने र आउने गर्छु ।’ विद्यालय पुग्दा कहिलेकाहीं अबेर हुने, फर्कंदा साँझ पर्ने गरेको उनले बताए । कोरोना महामारीले विद्यालय बन्द रहेकाले अहिले खेम घरमै खेल्ने, आमाबुबाले अह्राएको ससाना काम गर्ने गर्छन् ।

खेमकी दिदी रोशनी भने अपरिचितसँग त्यति बोल्दिनन् । गाउँमा आफूसँगका कोही साथी नभएका कारण पनि उनी एक्लै बस्ने, रमाउने गर्छिन् । स्कुल नहुँदा बाख्रा र गोरु चराउने जिम्मा रोशनीको हुन्छ । कक्षा ६ मा पढ्ने उनलाई विद्यालय पुग्दा कहाँदेखि आउँछ्यौ भन्ने साथीको प्रश्नको जवाफ दिंदासमेत वाक्क लाग्न थालेको छ । साथी र उनी एकअर्काको घर जाने, सँगै पढ्ने वातावरण घरको दूरीले नराखिदिएपछि खेल्ने र गफ गर्ने कोही साथी नभएको उनले बताइन् । वनको बाटो हिंडेर स्कुल ओहोरदोहोर गर्दा कहिलेकाहीं अपरिचित मानिस देखिने र डर लाग्ने उनले बताइन् । ‘त्यस्तो बेलामा केही नसोची दौडिने र मानिसहरू भएको ठाउँमा पुगेपछि बल्ल विश्राम गर्ने गर्छु,’ उनले भनिन् । जाडो याममा उक्त सडक खण्डमा सम्साँझै डर लाग्ने भएकाले बुबाआमालाई लिन बोलाउने गरेको भन्दै उनले यति दु:खले पढ्नुपर्दा साथीहरूको तुलनामा आफू साह्रै गरिब भएको र जीवनभरि यस्तै दु:ख भोग्नुपर्ने हो कि भन्ने चिन्ता लाग्ने बताइन् ।

रनबहादुरको घरदेखि केही तल छ, सुमित्रा गाहा मगरको घर । ४२ वर्षीया उनले ०६३ सालमा श्रीमान् गुमाएपछि पहिलेको भन्दा धेरै संघर्ष गरेर छोराछोरी हुर्काएको र पढाएको सुनाइन् । रुखबाट लडेर श्रीमान्को मृत्यु भएपछि झनै दु:ख भोग्नुपरेको भन्दै उनले दुर्गममा बसेपछि केही कुराको सुविधा र सहजै घरबाहिरको काम गर्ने वातावरण नरहेको सुनाइन् । ‘पहिले रक्सी पारेर घरखर्च चलाई बाबुनानीलाई पढाएँ,’ उनले भनिन्, ‘रातभरि रक्सी बनाउने, बिहानै तल झरेर बजारमा बिक्री गर्ने दिन सम्झिँदा आँसु नरोकिने उनको दुखेसो छ । चप्पल चुँडेर सडकमा रगताम्य खुट्टा बनाएर हिँडेको, दिनकै बजार आउँदा पनि मासिक १० हजार रुपैयाँसम्म कमाउन धौधौ परेको भन्दै सुमित्राले जसोतसो पाँच सन्तानलाई १० पास गराएको बताइन् । अहिले जेठा र माइला छोरा खाडी मुलुकमा कमाउन गएका छन् । जेठी बुहारी बुटवलको चरंगेमा बस्ने र छोरा पढाउने गर्छिन् । माइलो छोराले बिहे गरेका छैनन् । कान्छा छोरा र बुहारी सुमित्रासँगै छन् भने ठूली छोरीको विवाह भएको र कान्छी तामनगर सानीमासँग बसेर कक्षा ११ मा पढिरहेकी छन् ।

सुमित्राले ससुराबुबाकै पालामा पाएको ४ कट्ठा खेतमा धान र तोरी लगाउने गर्छिन् । त्यसले तीन महिना पनि खान नपुग्ने भन्दै उनले सबै कुरा किन्नुपर्दा अप्ठ्यारो पर्ने गरेको सुनाइन् । ‘छोराहरूकै कमाइ धेरै छैन,’ उनले भनिन्, ‘जेठोले सन्तान पढाउनै पुग्दैन, माइलाको अलिअलि आउँथ्यो, त्यही पनि आफैं बिरामी भएर अहिले पठाउन सकेको छैन ।’ जेठी छोरीले आफैँ मन पराएर विवाह गरेकाले खर्च नलागे पनि पढ्दै गरेकी कान्छी छोरी दीपाको भविष्यबारे सुमित्रा चिन्ता गर्छिन् । ‘अरुले १० पास गरेर पढ्दापढ्दै छोडे,’ उनले भनिन्, ‘कान्छी पढ्न मन गर्ने भएकाले उसको पढाइका लागि कसरी खर्च व्यवस्थापन गर्ने भन्ने सोचले हैरान पार्छ ।’

सुमित्राले आफू ०४९ सालमा विवाह भएर आएदेखि ज्यामिरे गाउँमा खासै ठूलो परिवर्तन केही भएको नदेखेकाले आफूहरूका लागि सरकार, जनप्रतिनिधि र समाजसेवी कोही नभएको महसुस हुने बताइन् । ‘मत मागुन्जेल सबैका भाषण सुनियो,’ उनले भनिन्, ‘अहिलेसम्म पिउने पानी र बिजलीबत्ती पुगेको छैन । मोबाइल चार्ज गर्न पनि बजार झर्नु पर्छ ।’ घरमा रहेको सोलार प्यानलले बत्ती मात्रै बल्ने भएकाले प्रविधिको प्रयोग गर्न पनि समस्या पर्ने उनको भनाइ छ ।

पाल्पा माइती भएकी उनलाई लामो सडक पार गरेर हिंड्न त्यति मन लाग्दैन । पहिले पहिले काम गरेको भएर होला, शरीर एकैछिनमा थाक्ने उनले बताइन् । ‘अब त केही काम गर्नै नसक्ने भइछु,’ सुमित्राले लामो श्वास फेर्दै भनिन्, ‘अब त छोराछोरी हुर्किएका छन्, पालिन्छन् ।’

सुमित्राकी कान्छी छोरी दीपाले आफ्नो घर डाँडामा छ भनेर साथीहरूलाई भन्दा हाँस्ने, मजाक उडाउने र जिस्काउने गरेको बताइन् । ‘घर बसे पढ्न जान सकिन्न,’ उनले भनिन्, ‘दिउँसो चोर लागेर बाटोमा हिंड्न डर हुन्छ । त्यसैले सानिमाकहाँ बसेर पढ्छु ।’ वर्षायाममा मानिसको चहलपहल नदेखिए पनि हिउँदमा खोलामा आउने र जंगलमा सागपात र दाउरा खोज्न आउने मान्छे प्रशस्तै भेटिने उनले बताइन् । दुई महिनाअगाडि दीपा र उनकी भाउजू घरदेखि बजार आउने क्रममा वनमा दुई जना अपरिचित व्यक्तिले पिछा गरी लगाएका केही गहना, पैसा र मोबाइल लुटेपछि दीपा अहिले बिरलै मात्र घर जाने गरेकी छन् ।

‘गाउँमा कहिल्यै नदेखेका मानिसले लुटेर भागे,’ उनले भनिन्, ‘पछि गाउँमा काम गर्ने भन्दै आउँदा चिनेर समातियो । तर, सबै गहना र पैसा पाइएन ।’ वडाध्यक्ष दुर्गाप्रसाद सुवेदीले अहिले गाउँ जाने साढे ४ सय मिटर सडक ग्राभेल गरी सम्याउने काम भइरहेको बताए । आगामी वर्ष खोलामा फलामे पुल र सडक स्तरोन्नति गरिने भन्दै गाउँका चार घरपरिवारलाई स्थानान्तरण गर्दा राम्रो होला कि भन्नेबारे छलफल भइरहेको बताए ।

प्रकाशित : असार ३०, २०७८ ०९:१६
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

प्रदेश २ मा सर्वसम्मतिले बजेट पारित

बजेटमा त्रुटि रहेको स्विकार्दै मुख्यमन्त्री राउतद्वारा रातो किताब सच्याउने आश्वासन
सन्तोष सिंह

धनुषा — प्रदेश २ को बजेट सर्वसम्मत पारित भएको छ । प्रक्रिया छोट्याएर मंगलबार प्रदेशसभाबाट बजेट सर्वसहमतिले पारित भएको हो । मन्त्रालयको बजेट र अबण्डा रकमबारे विपक्षी दलले विरोध गरेपछि मुख्यमन्त्री लालबाबु राउतले दुई दिन सहमतिका लागि प्रयास गरेका थिए ।

मन्त्रालयगत छलफल नगरेरै र मन्त्रीहरूलाई जवाफको समयसमेत नदिएर बजेट पारित गरिएको हो । अर्थमन्त्री विजय यादवले बजेटको त्रुटि सच्याउने आश्वासन दिएका थिए ।

आर्थिक वर्ष २०७८/७९ का लागि असार १ गते प्रदेश सरकारले ३३ अर्ब ७९ करोड १४ लाख ३० हजारको बजेट सार्वजनिक गरेको थियो । बजेटको चालुतर्फ १५ अर्ब ६३ करोड ३३ लाख ४७ हजार (४६.२६ प्रतिशत), पुँजीगततर्फ १८ अर्ब ५ करोड ८० लाख ८३ हजार (५३.४४ प्रतिशत) र वित्तीय व्यवस्थापनतर्फ १० करोड (०.३० प्रतिशत) छुट्याइएको छ । असारभित्रै बजेट पारित गर्नुपर्ने बाध्यताका कारण सरकारले प्रक्रिया छोट्याएको हो ।

भौतिक पूर्वाधार विकासमन्त्री रामसरोज यादवले मन्त्रालयको बजेट आफ्नै निर्वाचन क्षेत्रलाई प्राथमिकतामा राखेर विनियोजन गरेको भन्दै दुई दिनदेखि विपक्षी एमाले र माओवादीले मन्त्रालयगत बजेटमाथिको छलफल अवरुद्ध गरेका थिए । मंगलबारको छलफलमा सहभागी एमाले सांसद मञ्जु यादवले भौतिक पूर्वाधार विकास मन्त्रालयलगायत अन्य मन्त्रालयमा प्रदेश गौरवको योजना नराखिएको भन्दै सरकारको आलोचना गरिन् । प्रदेश सरकारले संसदीय नियमावलीविपरीत २० लाखको योजना विनियोजन गरेको गर्नु गलत भएको उनको भनाइ थियो । प्रदेश सरकारले ४ वर्षसम्म बेइमानी मात्रै गरेको उनले आरोप लगाइन् । ‘सांसदसँग मुख्यमन्त्रीले पटकपटक प्रतिबद्धता गरे पनि माग सम्बोधन गर्न सकेका छैनन्,’ यादवले भनिन्, ‘सरकार चौथो वर्षमा टुक्रे योजना ल्याएर चुकेको छ । ग्रेभल, माटोको योजना प्रदेशको रेड बुकबाट हटाउनुपर्छ । मन्त्रीले आफ्नै गाउँमा माटो, ग्रेभललगायतको योजना ल्याउनु हुँदैन ।’ भौतिक पूर्वाधार विकासमन्त्री यादवले आफ्नो क्षेत्रमा राखेका टुक्रे योजना रेडबुकबाट हटाउनुपर्ने उनको माग थियो ।

जसपा सांसद रीना यादवले प्रदेश सरकारका मन्त्री आफ्नो नगरपालिकामा मात्रै बजेट खन्याएको भन्दै मन्त्री छोडेर नगर प्रमुखको पद सम्हालनुपर्ने भन्दै आक्रोश व्यक्त गरिन् । प्रदेश सरकारका मन्त्रीहरू नगरपालिका र निर्वाचन क्षेत्रमै बजेट राख्न सीमित भएको आरोप लगाउँदै सांसद यादवले मन्त्रीहरूलाई प्रदेश विकासका लागि जिम्मेवार बन्न आग्रह गरिन् । सांसद बेची लुंगेलीले प्रदेशको नाम, राजधानी तोक्न नसकेको सररकारले रेडबुकमा षड्यन्त्रको गाथामात्रै समावेश गरेको बताए । गरिब, दलित र विभेदमा परेकालाई लक्षित नगरी वितरणमुखी बजेटले प्रदेशको विकास सम्भव नहुने बताए ।

मन्त्रालयगत बजेटको छलफलमा सहभागी नेपाली कांग्रेस सांसद शिवचन्द्र चौधरीले मन्त्रालयहरू डीपीआर बनाएर थन्काएर बजेट लुट्न अग्रसर भएको आरोप लगाए । सबै मन्त्रालयको बजेटमा योजनाको डीपीआर, गाडी खरिद, कम्प्युटर खरिद र मर्मतको बजेटमा शंका व्यक्त गर्दै बजेटमा विगत जस्तै गल्तीहरू दोहोर्‍याएको टिप्पणी गरे । जसपा सांसद रामआशिष यादवले नीति तथा कार्यक्रम, बजेट, आर्थिक र विनियोजन विधेयक हेर्दा प्रदेश विकास सम्भव नभएको बताए । ‘प्रदेशमा आर्थिक अनुशासन छैन,’ उनले भने, ‘नीति तथा

कार्यक्रम र बजेटबीच तालमेल भएको छैन । सरकारकै कारण आर्थिक अनुशासन बिग्रिएको छ ।’ प्रतिपक्ष र विपक्षी दलले सरकारलाई कस्नुपर्ने समय आएको उनले बताए । आर्थिक अनुशासन पालन भएमात्र प्रदेश विकास र संघीयता बलियो हुने यादवले बताए ।

एमाले सांसद डिल्ली उप्रेतीले प्रदेश सरकारको गतिविधिले संघीयता धरमराउने अवस्था आएको बताए । भौतिक पूर्वाधार विकासमन्त्री यादवले सबै योजना र बजेट आफ्नै निर्वाचन क्षेत्रमा खन्याउनु गलत भएको उनको भनाइ थियो । ‘विश्वास गरेको, बजेट भएको मन्त्रालय र मन्त्रीको गतिविधिले विश्वास घात भएको छ,’ उनले भने । कांग्रेस सांसद नरेश यादवले प्रदेश सांसद विकास कोषमा कम बजेट दिने सरकारको नीति गलत भएको आरोप लगाए । मन्त्रालयको बजेट कार्यान्वयन सुस्त भएर बजेट फ्रिज हुने तर संसदीय विकास कोषको काम शतप्रतिशत हुँदा विकास देखिने हुँदा संसद् विकास कोषको बजेट बढाउन उनले माग गरे ।

प्रदेशसभाको सार्वजनिक लेखा समिति ४ वर्षसम्म गठन हुन नसकेको कारण सरकारले जवाफ दिनुपर्ने यादवले बताए । ४ वर्षसम्म लेखा समिति गठन नहुँदा मन्त्रालय र सरकार भ्रष्टाचारमा लिप्त भएको उनको आरोप थियो । सात दिनभित्र लेखा समिति पूर्णता नपाए समिति सदस्यबाट राजीनामा दिने उनले बताए । असार मसान्तमा मन्त्रीहरूले आफ्ना घरपरिवारलाई बजेट बाँडेर भ्रष्टाचार गरेको उनले आरोप लगाए ।

मुख्यमन्त्री राउतले बजेटमा त्रुटि स्विकार्दै मन्त्रिपरिषद्–बाट रेड बुक (बजेट पुस्तिका) सच्याउने बताएका थिए् । बजेट पुस्तिकामा रहेको अबन्डा सत्ता पक्ष र विपक्षका सांसदलाई समावेशी रूपमा पारदर्शी तवरले उपलब्ध गराउने राउतले बताएका छन् । प्रदेशसभालाई सम्बोधन गर्दै मुख्यमन्त्री राउतले समय अभाव र राजनीतिक अवस्थाले बजेटमा त्रुटि र कमीकमजोरी भएको स्विकारेका थिए ।

प्रकाशित : असार ३०, २०७८ ०९:०३
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×