समाजसेवामा लाहुरे जोस

रूपा गहतराज

(नेपालगन्ज) — ६४ वर्षीय उदयलाल रानाको जाँगर युवाको जस्तै छ । घरलाई फूलबारी बनाएका छन् । ‘२२ वर्षर्को मिहिनेत लागेको छ,’ उनले भने, ‘ मिहिनेत र लगानीले घर र बगैंचा सजिएका हुन् ।’ 

२२ वर्षको उमेरमा भारतीय सेनामा भर्ती भए । सन् १९९९ मा सेवाबाट अवकाश पाएका थिए । सिपाहीबाट अनेरी नायब सुबेदार भए । उनका सातमध्ये ६ भाइ लाहुरे छन् । उनको दैनिकी बारी र समाजसेवामै बित्ने गर्छ । साथमा पत्नी र एक छोरी छन् । ‘दिन कटाउनै मुस्किल हुन्छ,’ उनले भने । खजुरा गाउँपालिका–१ सैनिक गाउँबाट परिचित छ । बस्तीका अधिकांश लाहुरे छन् । राजा महेन्द्रका पालामो बस्ती बसाइएको हो । लाहुरेका छोरा–नाति अहिले भर्तीमा रुचि राख्दैनन् ।


‘अहिलेका युवा गाउँमै रमाउन चाहन्छन्,’ रानाले भने, ‘हामी भर्ती हुन मरिहत्ते गर्थ्यौं, युवामा उत्साह छैन ।’ आफूहरूले जंगलमा भोकभोकै दिन बिताएको उनले सुनाए । ‘ शीतलाई पानी सम्झेर तिर्खा मेटाउँथ्यौं, ्,’ उनले भने । रानाले गाउँकै सहकारी हाँकेका छन् ।


चैतबहादुर राना ६९ वर्षका भए । भूपू भारतीय अनेरी नायब सुबेदार उनी अहिले गाउँकै अगुवा बनेका छन् । कहिले चीन त कहिले पाकिस्तानको बोर्डरमा बिताए । १७ वर्षको उमेरमा भारतीय सेनामा भर्ती भएका थिए । ४० वर्ष बिताए । अहिले अवकाशप्राप्त जीवन परिवारसँग बिताउँदै गाउँ सेवा गरिरहेका छन् । ‘भर्ती भएर पेन्सन पकाइयो,’उनले भने, ‘उमेर र ऊर्जा भारतमा छोडे ।’ भारतीय सेनामा भर्ती हुँदा गर्व लागेको भए पनि आफ्नै जन्मभूमिमा कर्म गर्न नपाएकामा उनलाई पछुतो पनि छ ।


१९७१ सालमा आफूसँगै एउटै पल्टनमा गएका साथी फर्केर आउन पाएनन् । ‘लडाइँमा सँगै गएका साथी फर्किएनन्,’ उनले भने, ‘त्यतिबेला धेरै नमज्जा लाग्थ्यो ।’ दुःखसुख सबै भोगे । वर्षमा एक महिनामात्र बिदा पाइन्थ्यो । फोन, इन्टरनेट केही थिएन । परिवारको सम्झनाले आधा ज्यान त्यसै सुक्थ्यो । त्यसबेला भएको सीडीएम फोन बोक्नेलाई जासुस भन्थे । ‘अहिले जमाना फेरियो,’ उनले भने, ‘छिनछिनमा परिवारसँग बात मार्न पाइन्छ ।’ छोटी चन्द्रनगरका शेरबहादुर राना पनि १७ वर्षकै उमेरमा भारतीय सेनामा भर्ती भए । १९८३ मा थ्री फाइभ गोखा राइफल फोर्स पाँचौं बटालियनमा थिए । गाउँमा उनलाई लाहुरे भनेर चिन्छन् । खुकुरी अंकित सर्ट लगाएर उनी घरबाहिर निस्कँदा सबैले सम्मान गर्छन् । ४५ वर्षमा रिटाएर भएर पेन्सन बोकेर आउँदा खुसी नै छन् । ‘त्यसबेला सेना बन्ने लहरै थियो,’ उनले भने, ‘लाहुरे भनेपछि जो पनि छोरी दिन हुरुक्क हुन्थे तर अहिले समय फेरियो ।’


भारतमा आफ्नो ऊर्जा र उमेर बिताएका उनीहरू बुढेसकालमा गाउँको विकासमा रमाएका छन् । समाजका धेरै उपभोक्ता समितिको बागडोर भूपू सैनिककै काँधमा छ । तिनीहरू गाउँका अगुवा बनेका छन् । गाउँको विकासका कामदेखि हरेक समस्या समाधानमा अग्रसर बन्छन् । उमेर अनि अनुभवले खारिएकाले उनीहरूको भूमिका सहजीकरणमा महत्त्वपूर्ण मानिन्छ । उनीहरूले गर्ने काम निर्विवाद हुने गरेको खजुरा–१ का वडाध्यक्ष सुमन मल्लले बताए । प्रकाशित : फाल्गुन ८, २०७६ ०९:५१

प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

एटीएमबाट सेनेटरी प्याड

कान्तिपुर संवाददाता

डोटी — दिल्पेश्वर माविमा कक्षा १० मा अध्ययनरत छात्रा टीना मल्ल महिनावारी भएका बेला विद्यालयको पुरानो भवनमा पुग्छिन् । विद्यालय हाताको उत्तरपूर्वमा रहेको सो भवनमा सानो मेसिन जडान गरिएको छ । मेसिनभित्र सेनेटरी प्याड राखिएको हुन्छ । उनी एटीएम कार्ड मेसिनमा हाल्छिन् । मेसिनले माग भएको संख्याअनुसार प्याड दिन्छ ।

विद्यालयमा निर्माण गरिएको व्यवस्थित शौचालयमा गई उनी प्याड लगाउँछिन् र कक्षामा पुग्छिन् । ‘एटीएमबाट प्याड निकाल्ने प्रक्रिया गोप्य हुन्छ,’ उनले भनिन्, ‘सुरक्षित पनि हुने र पढाइमासमेत असर नपर्ने भएकाले यो व्यवस्थापछि अत्यन्तै सहज भएको छ ।’ घरभन्दा बढी सुरक्षित र सहज अनुभव विद्यालयमा हुने गरेको उनको अनुभव छ ।

टीनाका सहपाठीहरूसमेत महिनावारी भएका बेला विद्यालयको वातावरण विगतभन्दा सहज र राम्रो भएको बताउँछन् । ‘पहिले विद्यालयमा महिनावारी भए घर फर्कनुपर्थ्यो,’ कक्षा ९ कि सरस्वती कठायतले भनिन्, ‘अहिले एटीएम कार्डबाट सेनेटरी प्याड झिक्ने व्यवस्था भएपछि धेरै सजिलो भएको छ ।’ दिपायल सिलगढी नगरपालिका–३ मा रहेको दिल्पेश्वर माविमा चालु शैक्षिक सत्रबाट एटीएमबाट सेनेटरी प्याड पाउने व्यवस्था गरिएको छ । नगरपालिकाको सहयोगमा सो व्यवस्था गरिएको हो । हाल महिनावारी भएका बेला छात्राहरूको पढाइ प्रभावित भएको विगतजस्तो गुनासो आउन छाडेको प्रधानाध्यापक दीर्घबहादुर कठायत बताउँछन् । नगरपालिकाले तीनवटा विद्यालयमा नमूना परीक्षणका लागि एटीएमको व्यवस्था गरेको नगरप्रमुख मञ्जु मलासीले बताइन् । उनका अनुसार पदम पब्लिक मावि र सुनादेवी मावि, लडागडामा यस्तो व्यवस्था छ ।

महिला शिक्षक नहुँदा महिनावारी भएका बेला विद्यालयमा पठनपाठन गर्न असहज महसुस हुनेगरे पनि सेनेटरी प्याडको व्यवस्था भएपछि सो समस्या हटेको छात्राहरू बताउँछन् । विद्यालयमा कार्यरत चार महिला शिक्षक आधारभूत तहमा मात्रै अध्यापन गराउँछन् ।

एटीएमको व्यवस्थापन र सुरक्षाका लागि विद्यालयले शिक्षक गोविन्द जोशीलाई जिम्मेवारी दिएको छ । सेनेटरी प्याडको व्यवस्था गर्न नगरपालिकाले छात्राहरूको समूह गठन गरेको छ । प्रत्येक विद्यालयमा ५ देखि १० जनासम्म छात्राहरूको छुट्टाछुट्टै समूह बनाइ कार्ड वितरण गरिएको शिक्षक जोशी बताउँछन् । ‘महिनावारी भएका छात्राले आफ्नो समूहको टोली प्रमुखलाई कार्ड मागेर एटिएमबाट प्याड झिक्ने गर्छन्,’ उनले भने, ‘प्याड फेर्न र सरसफाइका लागि बेग्लै कोठा बनाइएको छ ।’ विद्यालयमा आठ सय एक विद्यार्थी रहेकोमा चार सय १५ छात्राहरू छन् ।

प्रकाशित : फाल्गुन ८, २०७६ ०९:५०
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×