कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

वन मासेर बस्ती

राजनीतिक आडमा बर्दिया र पश्चिम नवलपरासीस्थित सामुदायिक र सरकारी वन क्षेत्रमा दर्जनौं संघसंस्थाले विभिन्न संरचना निर्माण गरेका छन्
नवीन पौडेल, कमल पन्थी

(परासी) र (बर्दिया) — पश्चिम नवलपरासीको सुनवलमा क्षत्री समाज नेपालले वन अतिक्रमण गरी मन्दिर बनाउने तयारी गर्‍यो । त्यसक्रममा उसले बनाएको टहरामा भगवती सामुदायिक वनले डोजर लगायो । अन्य धर्म तथा जातिका नाममा निर्माण गरिएका संरचना छाडेर आफ्नो मन्दिरमा डोजर चलाएको भन्दै समाजले विरोध जनायो ।

वनभित्र दजर्नौ संघसंस्थाले संरचना बनाउँदा कुनै कदम नचाल्ने बनले आफूहरूको टहरा भत्काएको भन्दै समाजले आपत्ती पनि जनायो । जिल्लामा धर्म, संस्कृति, विद्यालय, मैदानका नाममा अतिक्रमणले वन क्षेत्र खुम्चिदै गएको छ । हाल व्यक्तिगत र संस्थागत रुपमा वन मासेर संरचना निर्माण तीव्र छ ।


उक्त वनमा सशक्ति, मिलन, सम्झना, मिनि वनकट्टी आमा समुह र भगवती महिला केन्द्रले यसअघि भवन नै बनाइसकेका छन् । धार्मिक संस्थाले भने मन्दिर र गुम्बा बनाएका छन् । खेल मैदान र कभर्डहल पनि बनेका छन् । सरकारी निकायका कार्यालय समेत वन क्षेत्रमै निर्माण गर्न थालिएको छ । नयाँ संस्था स्थापना भएपछि कार्यालय निर्माणका लागि वन रोज्ने गरेको छ । सुनवलदेखि बर्दघाट नगरपालिकासम्म राजमार्गको बायाँपट्टि वन क्षेत्रमा दर्जनौं संघसंस्थाले पूर्वाधार निर्माण गरिसकेका छन् । संघसंस्थाको नाममा धमाधम अतिक्रमण भइरहेको छ । अतिक्रमणकारीलाई राजनीतिक आड/भरोसा भएकाले प्रशासन र वन कार्यालयले हटाउन सकेका छैनन । दिनहुँ घरटहरा निर्माण गरेर बस्नेको संख्या बढेको छ । विभिन्न समयमा सरकारद्वारा गठित सुकुम्बासी समस्या समाधान आयोगले वन क्षेत्रकै जग्गा उपलब्ध गराएका कारण व्यक्तिबाट अतिक्रमण बढ्दो छ ।


पश्चिम नवलपरासीस्थित २१ हजार ८५९ हेक्टर वन मध्ये ७०० हेक्टर अतिक्रमणमा परेको डिभिजन वन प्रमुख अजितकुमार कर्णले बताए । ‘सुकुम्बासी समस्या समाधान आयोगले पनि वन क्षेत्रमा भएका संरचना र बस्तीलाई लालपुर्जा दिने काम गर्‍यो,’ उनले भने, ‘मदिर, गुम्बा र सामाजिक कामका लागि सार्वजनिक भवनको नाममा वन क्षेत्र मासिरहेको छ ।’ साना बस्ती र टहरा वन कार्यालयले हटाएपनि वर्षौदेखी मुख्य वजार क्षेत्रमा गरिएको अतिक्रमण कायम छ । वन क्षेत्रको नाप नक्साका लागि अहिले जीपीएस प्रणाली लागू गरिएपछि अतिक्रमित भागको क्षेत्रफल निकाल्ने काम सुरु भएको छ ।


सरकार ‘सहयोगी’

पश्चिम नवलपरासीमा सामुदायिक वनमा संरचना निर्माणका लागि प्रदेश सरकारले बजेट निकासा गर्‍यो । सुनवल नगरपालिकाको वनकट्टीस्थित सहिद विष्णुप्रसाद पाण्डे स्मृति प्रतिष्ठानका भौतिक संरचना निर्माणकालागि बजेट विनियोजन गरेको छ । यसले अतिक्रमणमा सरकार सहयोगी देखिएको छ । वर्ष ०७६/७७ मा प्रतिष्ठानका संरचना निर्माण गर्न उद्योग, पर्यटन, वन तथा वातावरण मन्त्रालयले डिभिजन वन परासीमा ५० लाख रुपैयाँ पठाएको वन अधिकृत कर्णले बताए ।


वनमा रहेको प्रतिष्ठानले करिब १५ बिघामा पर्खाल, तारबार र पूर्वाधार निर्माण गरेको छ । यसअघि प्रतिष्ठानका लागि साबिक जिल्ला विकास समिती र अन्य सरकारी निकायबाट बजेट विनियोजनगरिएको थियो ।


भगवती सामुदायिक वनभित्र प्रतिष्ठान रहेको छ । प्रतिष्ठानसँग जग्गा स्वामित्वको प्रमाणपत्र छैन । प्रतिष्ठानमा सभाहल, सालिक, गेट, पिकनिक स्थललगायत करिब ४ करोडभन्दा बढीका संरचना निर्माण भइसकेका छन् । सुनवलस्थित राष्ट्रिय वन क्षेत्रमा प्रहरीको दंगा गण स्थापना भएको छ । जसलाई सरकारले जग्गा उपलब्ध गराएको हो । दाउन्ने खण्डमा धार्मिक वन क्षेत्र ओगटेर होटल तथा रेष्टुरेष्ट संचालन गरिएका छन् । पटक–पटक सडक डिभिजनले हटाउने प्रयास गरेपनि सकेको छैन ।


खाली गराएको केही दिनमै फेरि भरिभराउ हुने गरेको छन् । सामाजिक सघंसस्थाका नाममा सार्वजनिक जग्गा कब्जा गर्ने प्रवृति बढेको छ । राजमार्ग आसपास जग्गाको मूल्यांकन बढी भएकाले खरिद गर्नेभन्दा वन ओगट्ने क्रम बढेको हो । सुरुमा कच्ची टहरा बनाएर वनक्षेत्र अतिक्रमण गरेर बसेकाहरूले पछि पक्की घर बनाएर बस्न थालेका छन् । सामुदायिक वन उपभोक्ता महासंघ जिल्ला अध्यक्ष कमल परियारका अनुसार धार्मिक मठ, मन्दिर र खेल मैदानका नाममा वन क्षेत्र अतिक्रमण धेरै भइरहेको छ । ‘वन क्षेत्रमा खाली जग्गा देख्ने बित्तिकै मठ, मन्दिर, गुम्बा निर्माण हुन्छन,’ उनले भने, ‘धार्मिक संस्थाका नाममा हुने अतिक्रमण हटाउन सबैभन्दा बढी असहज भइरहेको छ । विद्यालय र क्याम्पसका नाममा पनि अतिक्रमण बढेकै छ ।’


वनमा रुख, बिरुवा हुर्किनुपर्ने हो । यहाँ भने कंक्रिटका संरचना बनिरहेका छन् । सडक, विद्युत्, नहर, सरकारी तथा गैरसरकारी संस्थाका कार्यालय बनेका छन् । भूमिहीनका नाममा अतिक्रमण गरी बस्ती विकास हुँदा वन उजाड बनेका छन् । बर्दियामा १९ हजार ७९ हेक्टर वन समूदायमा हस्तान्तरण गरिएको छ । विभिन्न ठाउँमा गरी ४ हजार हेक्टर राष्ट्रिय वन बाँकी छ । यहाँका ३३ सामूदायिक वनमा सुकुम्बासी, भूमिहीन र स्थानीय उपभोक्ताले अतिक्रमण गरी घर बनाएका छन् ।


डिभिजन वन कार्यालयका अनुसार मुलुकमा सशस्त्र द्वन्द्वका बेला भूमिहीनका नाममा अतिक्रमण भएको थियो । मधुवन नगरपालिकास्थित किसान सामूदायिक वन अन्तर्गत ढोढरी– वेलवा चोकको जग्गा मानव कल्याण तथा बचत ऋण सहकारी संस्थालाई दान दिइएको छ । त्यहाँ सातवटा सटर र तीन कोठे भवन निर्माण गरिएको छ । उक्त चोकमा रहेको रामनगर सामूदायिक वनमा पसलदेखि रेडक्रस भवन, उपशाखा चौकी, सुस्त मनस्थित आवास, टहरा, होटल निर्माण गरिएका छन् । ०५९ मा वन कार्यालयले उक्त वन समुदायलाई हस्तान्तरण गरेको थियो ।


स्थानीय शंकर थारुले दशकअघि घना रहेको वन संरचना निर्माणपछि उजाड बन्दै गएको बताए । बासगढी नगरपालिकास्थित सप्तीदेवी सामुदायिक वनमा चार वर्षअघि इलाका प्रहरी भवन निर्माण गरिएको थियो । वन क्षेत्रमा सरकारी कार्यालय, क्याम्पस, विद्यालय, रेडक्रस, पसल निर्माण गरिएको डिभिजन वनका सूचना अधिकारी द्रोण शर्माले बताए । उनका अनुसार सरकारी तथा गैरसरकारी संघसंस्था लगायतले ३७८ हेक्टर भन्दाबढी वन अतिक्रमण गरेका छन् । वन क्षेत्रमा मुक्तकमैया, सुकुम्बासी र भूमिहीनको बसोबास रहेको कार्यालयले जनाएको छ । अतिक्रमण हुनासाथ संघसंस्थाले शौचालय निर्माणदेखि सडक, विद्युतीकरण गर्छन् । तीन वर्षअघि सूर्यपटुवास्थित झुलुङगे पुल नजिक वनमा निर्माण गरिएका पसल हटाउन दिएको कार्यान्वयन भएको वन कार्यालयले जनाएको छ ।


एक वर्षअघि कोठियाघाटस्थित बस्ती हटाउन अल्टिमेटम दिएपनि पालना गर्न ढिलासुस्ती भएको कार्यालयले जनाएको छ । सामूदायिक वन महासंघ केन्द्रीय सदस्य मोहम्मद कर खानले अतिक्रमणसंगै रुख कटानीले जिल्ला मरुभुमी बन्ने खतरा बढेको बताए । ‘ऐन विपरीत निर्माण गरिएका संरचनाले मर्का पर्‍यो,‘उनले भने, ‘तत्काल समस्या समाधान नगरिए वन उजाड हुनेछ ।’ वन सुरक्षा ऐन ०७० लागू गरिएपछि जिल्ला सुरक्षा समितिलाई यसमा समावेश गरिएको छ । प्रकाशित : फाल्गुन ३, २०७६ ०९:०८

ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

उत्कृष्ट खेलाडीविरुद्ध टिम-वर्क

एउटा टिमका रुपमा उत्कृष्ट प्रदर्शन गरिरहेको आर्मीले सहिद स्मारक ‘ए’ डिभिजन लिगमा उपाधिको निर्णायक खेलमा व्यक्तिगत कौशलका आधारमा उत्कृष्ट मानिएको मछिन्द्रविरूद्ध शनिबार प्रतिस्पर्धा गर्दै छ ।
राजु घिसिङ

काठमाडौँ — आर्मी र मछिन्द्र सहिद स्मारक ‘ए’ डिभिजन लिग २०७६ को अन्तिम खेलमा प्रतिस्पर्धा गर्दै छन् र यही खेलको नतिजाले नयाँ च्याम्पियनको टुंगो लगाउनेछ । दुवै टिमले ९ जित, २ बराबरी र १ हारको नतिजा निकालेका छन् ।

तर गत वर्षको लिगमा अन्तिमबाट दोस्रोमा रहेकाले १ अंक घटुवामा परेपछि मछिन्द्र यो सिजन २८ अंकमै सीमित भएको हो । आर्मीको २९ अंक छ । त्यसैले आर्मीलाई अन्तिम खेलमा बराबरी नतिजा पनि च्याम्पियन बन्न पर्याप्त हुनेछ । मछिन्द्रलाई भने ट्रफी चुम्नके लागि १३ औं खेलमा ३ अंक जोड्नुको विकल्प छैन । १ अंक कारबाहीमा नपरेको भए यो समीकरण ठीक उल्टो हुने थियो, गोल अन्तरका आधारमा ।

दशरथ रंगशालामा शनिबार हुने उपाधि होडको निर्णायक खेलको प्रतिद्वन्द्वी आर्मीको बलियो पक्षबारे मछिन्द्रका प्रशिक्षक प्रवेश कटुवाल भन्छन्, ‘आर्मीको बलियो पक्ष नै टिम–वर्क हो । उसका खेलाडी ४–५ वर्षदेखि सँगै खेलिरहेका छन् । हामीले स्टार खेलाडी भेला गर्‍यौं भन्छन्, फुबटलमा त्यो नै बलियो होइन, स्टार खेलाडी भए पनि सुरुमै टिममा सेट हुँदैन । टिमले खेल्ने गेम हो यो, व्यक्तिगत होइन । एउटा टिमले गर्ने कामका रूपमा आर्मी राम्रो छ ।’

आफ्नो टिमको क्षमताबारे नवीन न्यौपानेले भने, ‘हाम्रो विभागीय टिम भएकाले सधैं खेल्नुपर्ने, निरन्तर ट्रेनिङ गर्नुपर्ने र मैदानको उपलब्धता हुन्छ । त्यसैले टिम–वर्क राम्रो भएको हो ।’ प्रतिद्वन्द्वीबारे उनले भने, ‘मछिन्द्रका खेलाडीको व्यक्तिगत कौशल एकदमै राम्रो छ । सबै खेलाडी उत्कृष्ट छन्, नतिजा त्यस्तै आइरहेको छ । विदेशी खेलाडी पनि झन् बलिया छन् । व्यक्तिगत कौशलका आधारमा उनीहरूलाई रोक्न हामीलाई एदकमै गाह्रो हुन्छ ।’

नवीनको कुरामा प्रवेश पनि सहमत छन् । भन्छन्, ‘दाइले भनेजस्तै हाम्रो टिम व्यक्तिगत रूपमा टेक्टिकल्ली धेरै राम्रो छ । टिम–वर्क थोरै नभए पनि विदेशी खेलाडी र व्यक्तिगत रूपमा उत्कृष्ट छौं ।’ उनको टिमले लिगका लागि १५ दिनमात्रै अभ्यास गरेको थियो । आर्मी भने सधैं अभ्यास गरिरहने टिम हो । प्रवेशलाई प्रशिक्षकका रूपमा नवीनको ‘स–साना गल्ती पत्ता लगाएर अर्को खेलमा सुधार गर्ने’ कला एकदमै मनपर्छ । योजनाअनुसार खेलाउने र त्यति धेरै स्टार खेलाडीहरूलाई सम्हाल्ने प्रवेशको खुबीको प्रशंसा गर्छन् नवीन, ‘स्टारहरू सबैलाई सन्तुलित रूपमा खेलाउनु र सम्हाल्नु धेरै गाह्रो हुन्छ ।’

लिगको सुरुबाट आर्मीको स्कोरिङमा समस्या देखिरहेको छ । यसलार्ई स्विकार्छन्, नवीन, ‘हाम्रो स्कोरिङमा समस्या छ । सानो गल्तीमा गोल पनि खाइएको छ । तर यसपालि जित्नुपर्छ है भनेर टिमका सबैले इफोर्ट दिएर खेलिरहेका छन्, त्यो नै हाम्रो टिम–वर्क हो र सबभन्दा बलियो पक्ष पनि ।’ प्रवेशले आफ्नै टिमबारे भने, ‘यो टिम गेम हो, टिम–वर्क नै मुख्य हो । ११ जना होइन, हाम्रोमा १५ जना नै स्टार छन् । यी खेलाडीहरू एउटा टिमका रूपमा हुनु नै सबभन्दा बलियो पक्ष हो ।’

‘नाइट क्लब काण्ड’ को निलम्बनमा परेपछि मैदानमा फर्किंदै उत्कृष्ट प्रदर्शन गरिरहेका छन् सन्तोष तामाङले । ‘सन्तोष आएपछि आर्मीको मनोबल धेरै बढेको छ,’ उनीसँग सचेत रहेका मछिन्द्रका प्रशिक्षक प्रवेशले भने, ‘उनी बल सटीक रूपमा फाल्ने गर्छन्, जुन विपक्षीलई खतरनाक हुने गर्छ । बक्स बाहिरबाट फ्रि–किक पनि उस्तै हान्छन् । पास उस्तै सटीक हुन्छ ।’ सन्तोष ४५ दिन निलम्बनमा परेका थिए । ९० दिन निलम्बनमा रहेका फरवार्ड विमल घर्तीमगरले शनिबार मछिन्द्रबाट खेल्दै पुनरागमन गर्नेछन् । सुजल श्रेष्ठ, रेजिन सुब्बा, दीपक राईको चोटले भने टिमलाई नै सताएको छ । हेमन गुरुङ र अभिषेक रिजाल नहुँदाको पीडा त छँदै छ ।

पहिलोपल्ट लिग च्याम्पियन हुने होडमा मनाङ र थ्रीस्टारका नाम चलेका खेलाडीलाई बटुलेर बलियो बनेको हो मछिन्द्र । उसको यो अभियानमा मिडफिल्डर विशाल राई प्रभावशाली देखिएका छन् । यसबाट सचेत छन् आर्मीका प्रशिक्षक नवीन, ‘विशालले एदकमै राम्रो खेलिरहेका छन् । स्कोर गर्ने ठाउँमा पुगिरहेका हुन्छन्, पाएको मौका उपयोग गरिहाल्छन् । डिफेन्स, आक्रमण जहाँ पनि पुग्छन् । सही समयमा सही निर्णय गर्छन् ।’ उनी मछिन्द्रका लेफ्ट–ब्याक रजिन धिमालको प्रदर्शनलाई पनि उत्कृष्ट मान्छन् । सेन्टरब्याक देवेन्द्र तामाङ पनि मछिन्द्रका मुख्य खेलाडी देखिएका छन् ।

आर्मीमा विदेशी खलाडी राख्ने व्यवस्था छैन र यसैमा बलियो बनेको छ तीन अफ्रिकी ल्याएर मछिन्द्र । युवा सेन्टरब्याक विकास खवास निकै उत्कृष्ट लयमा छन् । ‘पहिला राकेश श्रेष्ठले बनाएको छवि विकासमा देखेको छु,’ प्रशिक्षक नवीनले भने । उनी गोलकिपर विकेश कुथुप्रति पनि विश्वस्त छन्, ‘विकेशले राष्ट्रिय टिम, दक्षिण एसियाली खेलकुदमा आफूलाई सावित गरिसकेका छन् । ढुक्क भएर खेल्छन् ।’ उनले ब्रिगेड ब्वाइजविरुद्ध ३–० को जित निकालेको बाहेक सबै खेल गाह्रो भएको उल्ल्खे गर्दै भने, ‘अरूको खेल हेर्दा हामी सजिलै जित्छौं जस्तो लाग्छ तर त्यही टिमले हामीसँग राम्रो खेल्छ । हामी तीव्र गतिमा खेल्ने भएकाले त्यसको विकल्प नपाएको हुन सक्छ र उस्तै खेल्छन् ।’ फरवार्ड दिनेश हेन्जन चोटले बाहिरिएपछि उनको स्थानमा टेकबहादुर बुढाथोकी वा टंक बस्नेतले अवसर पाउनेछन् ।


मछिन्द्रका गोलकिपर विशाल श्रेष्ठप्रति पनि विश्वस्त छन् प्रवेश । भन्छन्, ‘विशालले राम्रै गरिरहेका छन्, गोलकिपर हो कहिलेकाहीं त्यस्तो (कमजोरी) भइहाल्छ । तर एपीएफसँग उत्कृष्ट बचाउ गरेका थिए ।’ उनले हिमालयन शेर्पाविरुद्ध २–० को हार प्रतिकूल परिस्थितमा बेहोरेको पनि बताए । सरस्वती, संकटा, फ्रेन्ड्स र ब्रिगेड ब्वाइजविरुद्धको जितबाहेक अरू सबै खेलमा निकै कडा चुनौती बेहोरेको मान्छन् उनी । आर्मी र मछिन्द्रले १–१ खेलमात्रै हारेका छन् । आर्मीले मनाङ र मछिन्द्रले हिमालयन शेर्पाविरुद्ध अंक गुमाएका थिए ।

उपाधि कसले जित्छ त ?
प्रवेशले भने, ‘हामीलाई धेरै चुनौती छ, गाह्रो पनि छ । किनभने आर्मीलाई दुइटा विकल्प छ जित र बराबरीको । हामीलाई जितको विकल्प छैन । सुरुमै लिग च्याम्पियन हुन्छौं भनेको थिएँ त्यसैले हामी जित्छौं भन्ने लाग्छ ।’नवीन भन्छन्, ‘आफ्नो पाटोबाट हेर्दा आफ्नै टिमलाई जिताउन चाहन्छौं । किनभने इतिहास रच्ने अवसर हो । जित्नैपर्छ भन्ने भावना पुलिससँग दुईपल्ट पछाडि परेर पनि कमब्याक गर्दा देखियो । त्यो इफोर्ट लिएर त्यो लेबलसम्म खेल्छन् जस्तो लागेको थिएन ।’

बल ‘होल्ड’ गरेर खेल्न नसक्नु आर्मीको कमजोरी हो । त्यसैले खेलाडीको क्षमताअनुसार रणनीति बनाएको र त्यसैमा सफलता पाइरहेको प्रशिक्षक नवीनले बताए । उनले थपे, ‘हामीलाई बराबरी र जितमा उपाधि जित्ने अवसर छ । तर हामी जितकै लागि खेल्नेछौं ।

मछिन्द्रले पनि जितकै लागि खेल्नेछ । त्यसैले खेल आकर्षक हुन्छ भन्ने लाग्छ ।’ प्रवेशले भने, ‘खेलाडीले आफ्नो क्षमता र स्तरलाई मैदानमा शतप्रतिशत दिए भने जित पक्कै हाम्रो हुनेछ । कहिलेकाहीं क्षमताअनुसार खेल्दैनन् त्यो चाहिँ समस्या छ ।’ उनको टिम आर्मीविरुद्ध लिगमा २०६३ सालयता पहिलोपल्ट जित निकाल्न सकेमात्रै च्याम्पियन बन्नेछ ।

प्रकाशित : फाल्गुन ३, २०७६ ०९:०७
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
×