कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

दुई वर्षपछि छोरो भेटिँदा ...

मनोज पौडेल

(कपिलवस्तु) — दुई वर्षसम्म छोराको खोजी गरिन् । चिन्ताले हाडछाला भइन् । आस मारेर बसिन् । एकातिर श्रीमान्को अपहेलना । त्यसमाथि छोरो हराएपछि बिरक्तिएकी थिइन् । अहिले खुसी फर्किएको छ । उद्धारकर्ता भूमिराज भट्टराईले फोन गरेर घोराही उपमहानगरपालिका–१५ की शोभा केसीलाई छोरो फेला परेको सुनाए । ‘ठूलै युद्ध जिते जस्तो भयो,’ उनले भनिन्, ‘सुरुमा विश्वासै लागेन ।’ 

जब पत्याइन् । त्यसपछिका प्रत्येक मिनेट एक दिनभन्दा बढी लाग्न थाले । कतिखेर भेटुँ जस्तो भयो । रातभरि सुत्न सकिनन् । ‘मन सम्हालेर जिल्ला प्रहरी छिरें,’ बिहीबार उनले भनिन्, ‘तीन बालक चौतारीमा बसेको देखें ।’ तीनमध्ये एक १० वर्षीय रामु पनि थिए । उनलाई देखेपछि भक्कानिँदै अँगालामा हालिन् । खुसी थाम्न सकिनन् । गालामा म्वाइँ खाइन् । रुँदै छोराले आमाको आँसु पुछे । कान्छा छोरा रामु ०७४ पुस ११ बाट अन्नपूर्ण डाँडामा घुम्न गएका बेला हराएका थिए । दुई साथीले रेल हेर्न जाम भनेपछि भारतको गोरखपुर पुगेको रामुले बताए ।


त्यहींबाट उनी झारखण्डको राँची पुगे । उनका साथीहरू गोरखपुरबाट फर्किए । राँचीबाट उनको स्थानीय बालकल्याण समितिले उद्धार गरेको थियो । लामो समय स्थानीय बालकल्याण समितिमा राखियो । मुलुक फर्किने भन्दै रामु भाग्न खोजेपछि रामगढको प्रतापपुरस्थित वत्सल्यधाम बालगृहमा स्थानान्तरण गरियो । ‘बालगृहले सोधपुछ गर्‍यो,’ रामुले भने, ‘नाम र ठेगाना बताएँ ।’ त्यसपछि गृहले दिल्लीस्थित नेपाली दूतावासमा उद्धारका लागि पत्राचार गर्‍यो । दूतावासले प्रहरी प्रधान कार्यालयमा पत्राचार गर्‍यो । त्यहाँबाट दाङ जिल्ला प्रहरीलाई जानकारी गराइयो । दाङ प्रहरीले विपन्न परिवार भएकाले त्यहाँसम्म पुग्न नसक्ने जनाएर यहाँस्थित शान्ति पुनःस्थापना गृहलाई उद्धारका लागि आग्रह गर्‍यो । संस्थाका क्षेत्रीय संयोजक भट्टराईले उद्धार गरेर यहाँसम्म ल्याए । त्यसपछि प्रहरीले आमाको जिम्मा लगायो । छोरालाई ऋणगर्जो गरेर भए पनि सक्दो पढाउने शोभाले बताइन् । नेपाली भुलेका रामु हिन्दीमा मात्र कुरा गर्छन् ।


शोभा छोराछोरीसित बस्छिन् । श्रीमान् मित्रलालले झुक्याएर अर्को विवाह गरेको उनले दुखेसो गरिन् । आफूमाथि दुई सौता ल्याएको उनले बताइन् । ‘श्रीमान्ले रेखदेख गर्न छाडे,’ उनले भनिन्, ‘म पनि वास्ता गर्दिनँ ।’ उनका २ छोरा र एक छोरी छन् । रामुसँगै अन्य बालकलाई उद्धार गरेर ल्याइएको थियो । नेपाली राजदूतावास दिल्लीको समन्वयमा गोरखपुरबाट उद्धार गरिएको हो । प्यूठानको ऐरावती गाउँपालिका–३ का १२ वर्षीय दिलीप जीसी र केशव जीसीलाई परिवारको जिम्मा लगाइएको संस्थाका क्षेत्रीय संयोजक भट्टराईले बताए । केशवलाई माइली आमा मीना र दिलीपलाई आमा सीमाको जिम्मा लगाएर पठाइएको हो । प्रकाशित : फाल्गुन ३, २०७६ ०९:०५

प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

वैतनिक वकिलको भूमिका प्रभावहीन

अदालतमा विपन्नलाई निःशुल्क कानुनी सेवा दिन वकिल हुन्छन् भन्ने सर्वसाधारणलाई थाहै छैन
प्रदेश ब्युरो

(पोखरा) — बागलुङका छविलाल पुनलाई जिल्ला अदालतमा निःशुल्क कानुनी सेवा दिने वैतनिक वकिल हुन्छन् भन्ने थाहा थिएन । ‘त्यसैले निजीमै गएँ,’ बागलुङ नगरपालिका–४ का पुनले भने, ‘धेरै खर्च लाग्यो ।’ आफ्नो समस्या बताउन सकेको भए वैतनिक वकिलले निःशुल्क हेरिदिने कुरा मुद्दा सकिएपछि मात्र थाहा पाएको उनले बताए ।

उनीमात्र होइन, प्रदेशका अधिकांश सर्वसाधारण वैतनिक वकिलबारे अनभिज्ञ छन् । सबै तहका अदालतमा अधिकृत सरहको सरकारी सेवासुविधासहित वैतनिक कानुन व्यवसायी राखिएको हुन्छ । गरिब, असहाय, वृद्धवृद्धा, बालबालिका लगायतलाई निःशुल्क कानुनी सेवा दिन अदालतले राखेको वैतनिक वकिलको बारेमा सर्वसाधारणमाझ जानकारी पुग्न सकेको छैन । अझ अक्षमका नाममा सक्षम व्यक्तिले निःशुल्क सेवा लिइरहेको सरोकारवालाको भनाइ छ ।

माघ मसान्तमा म्याद सकिन लागेका जिल्ला अदालत लमजुङका वैतनिक वकिल हरिबहादुर रानाभाटले फिराद, प्रतिउत्तर, पुनरावेदनका २१ मुद्दा दर्ता गरेको बताए । लागूऔषध, सवारी ज्यान, गालीबेइज्जति, चोरी, जबर्जस्ती करणी, जबर्जस्ती करणी उद्योगलगायतका १५ वटा मुद्दामा बहस गरेको उनले सुनाए । ‘अदालतमा आउनेसँग कानुनी सहायता चाहिन्छ कि भनेर आफै भन्ने पनि गरेको छु,’ उनले भने । यद्यपि, अदालतमा आउने सेवाग्राही वैतनिक वकिलबारे जानकारी नभएको बताउँछन् ।

जानकारीकै अभावमा म्याग्दीमा पनि वैतनिक वकिलको भूमिका प्रभावकारी छैन । ‘वैतनिक वकिलका तर्फबाट एउटा पनि मुद्दा दर्ता भएको छैन,’ अदालतको डायरी शाखाकी डिठ्ठा अम्बिका शर्माले भनिन्, ‘वैतनिक वकिलको काम कारागार भ्रमण, आवश्यक पर्दा एक–दुई सरकारवादी मुद्दामा बहस, साक्षी परीक्षण, टेम्प्लेट भर्नेमा सीमित छ ।’ त्यस्तै अवस्था तनहुँ र बाग्लुङमा पनि छ । तनहुँ व्यास नगरपालिका–१ हाइस्कुलटारकी पूजा थापाले वैतनिक वकिलबारे सम्बन्धित निकायले सर्वसाधारणलाई जानकारी गराउनुपर्ने बताइन् ।

जिल्ला अदालत तनहुँकी वैतनिक वकिल सरिता थापा भण्डारीले मुद्दामा बहस गर्ने बेला ‘कानुन व्यवसायी राख्नुभएको छ कि छैन’ भनेर प्रतिवादीलाई सोधिने बताइन् । छैन भनेपछि मात्रै अदालत र स्रेस्तेदारको आदेशबाट वैतनिक कानून व्यवसायी छ भन्ने जानकारी हुने उनले जनाइन् । वैतनिक कानुन व्यवसायीको बारेमा सर्वसाधारणलाई जानकार गराउने उद्देश्यले जिल्ला अदालतले विभिन्न कार्यक्रम गर्दै आएको स्रेस्तेदार सुदर्शन खनालले बताए ।

जिल्ला अदालत बागलुङमा वैतनिक वकिलले चालु वर्षमा ३० वटा मुद्दा हेरेका छन् । तीमध्ये अधिकांश अंश, मानाचामल लगायत पाउन महिलाले दायर गरेका मुद्दा छन् । केही कारागारमा पुर्पक्ष रहेका बन्दीका मुद्दा छन् । उच्च अदालतको बागलुङ इजलासमा ७ मुद्दा अहिले वैतनिक वकिलले हेरिरहेका छन् । ‘उच्चमा जिल्लाभन्दा थोरै मुद्दा छन्, तर महिनामा ३ पटक कैदीबन्दी भेटघाट र अप्ठ्यारोमा परेका सबैलाई कानूनी सहायता पनि दिनुपर्छ,’ उच्च अदालत पोखराको बागलुङ इजलासका वैतनिक वकिल बलराम शर्माले भने ।

वैतनिक वकिल भर्ना प्रक्रिया पनि पारदर्शी छैन । नेपाल बार एसोसिएनले वकिल नियुक्तिमा दबाब दिने गरेको छ । अदालतले वर्षेनि सूचना प्रकाशन गरी वैतनिक वकिलको दरखास्त मागे पनि कामै नगरी तलब पाइने भएकाले बार एसोसिएसनले मिलेमतोमा आलोपालो वैतनिक वकिल पठाउने गर्छ । ‘बारबाट सदस्यहरू आलोपालो वैतनिक वकिल हुने परम्परा छ,’ जिल्ला अदालत म्याग्दीका स्रेस्तेदार खिलप्रसाद बुर्लाकोटीले भने, ‘आलोपालोमा नियुक्त हुने परम्पराले पारदर्शिताको प्रश्न जन्मन्छ । मुद्दा कमजोर बन्ने र न्यायमा सहज पहुँच नभएकै पक्ष हार्ने खतरा रहन्छ ।’ मुद्दा संख्या न्यून भएको मुस्ताङ अदालतका वैतनिक वकिल बुद्धिप्रसाद खरेल राजधानीमा ल फर्म चलाएर बसेका छन् । खरेल वर्षको एक पटक अदालतमा हाजिर हुन्छन् । बार एसोसिएसन नै नभएको मुस्ताङमा सेटिङमा नियुक्ति पाएका खरेलको मासिक तलब विनाहाजिर बैंक खातामा जम्मा हुन्छ । तहसिलदार राधाकृष्ण रिजालका अनुसार जिल्ला अदालत मुस्ताङमा चालु वर्षमा १६ थान मुद्दा छन् । अदालतले यी कुनै पनि मुद्दामा वैतनिक वकिलको सेवा लिएको छैन ।

वैतनिक वकिलले हेरेको मुद्दाबाट पनि कतिपयले निजी वकिल खोज्ने गरेका छन् । नाम चलेका वकिल वैतनिकमा नबस्दा पीडितको मुद्दा कमजोर हुने एकाथरीको बुझाइ छ । ‘सुरुमा वैतनिकले हेरे पनि पीडितले चाहेको बेला अरु वकिल पनि थप्न पाउँछ,’ जिल्ला अदालतका बागलुङका वैतनिक वकिल राधाकृष्ण ज्ञवालीले भने, ‘वैतनिकबाट आउँदा कमजोर हुन्छ भन्ने भ्रम मात्र हो ।’

कास्की अदालतमा भने वैतनिक वकिललाई भ्याइनभ्याइ छ । एकैदिन ४/५ वटा मुद्दा पनि हेर्नुपर्ने वैतनिक वकिल विष्णु अधिकारीले बताए । ‘यस्तो सेवाबारे वास्तविक सेवाग्राही सबैलाई थाहा भने छैन होला,’ उनले भने, ‘यसको थप प्रभावकारिताका लागि प्रचार आवश्यक छ ।’ वरिष्ठ अधिवक्ता रामप्रसाद घिमिरेले सित्तैमा काम गर्छ भनेपछि सेवाग्राहीले पनि विश्वास नगर्ने भएकाले वैतनिक वकिलको काम प्रभावकारी हुन नसकेको बताए । वैतनिक वकिलको भूमिका प्रभावकारी बनाउन स्थानीय तहबाटै प्रचार आवश्यक रहेको उनको भनाइ छ ।

(लालप्रसाद शर्मा/पोखरा, आश गुरुङ/लमजुङ, घनश्याम खड्का/म्याग्दी, प्रकाश बराल/बागलुङ र सम्झना रसाइली/तनहुँ)

प्रकाशित : फाल्गुन ३, २०७६ ०९:०३
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
×