लुकीछिपी बालविवाह अझै

रुपा गहतराज

नेपालगन्ज — स्थानीय तहले नियमनमा चासो नदेखाउँदा अझै पनि ग्रामीण क्षेत्रमा लुकीछिपी बालविवाह भइरहेका छन् । बालविवाहको जानकारी पाएमा त्यसलाई रोक्न संघसंस्था क्रियाशील छन् । जिल्लामा बालविवाहविरुद्ध एक दर्जन संस्था सक्रिय छन् । 

डुडुवा गाउँपालिका–२, बेतौंनीमा वडा कर्मचारीकी छोरीको बिहे भारतमा पक्का गरियो । १६ वर्ष लाग्दै गरेकी छोरीको विवाहको जानकारी लगत्तै पुगेका संस्थाका प्रतिनिधिले त्यसलाई रोके । केही समयपछि किशोरीले भागेर ती युवकसँग विवाह गरिन् । त्यही गाउँमा एक साताअघि फेरि बालविवाहको हल्ला चल्यो । स्थानीय संघसंस्था सक्रिय भए । किशोरी पक्षलाई वडा कार्यालयमा झिकाइयो । किशोरीको उमेर १६ वर्षमात्र भएकाले परिवारलाई दबाब दिएर विवाह रोक्न लगाइयो । अहिले अभिभावकले किशोरीलाई भारत लगेर उतैबाट विवाह गरिदिने तयारी गरिरहेका छन् । यस्ता घटनाले बालविवाह नियन्त्रण चुनौतीपूर्ण बनेको देखिएको छ । डुडुवा–२ मा मात्र अहिले ६ बालबालिकाका विवाह तय भइसकेको जानकारी यस क्षेत्रमा क्रियाशील व्यक्तिले पाएका छन् ।


जनचेतनाका लागि क्रियाशील संघसंस्थालाई बालविवाह रोक्न कानुनी अधिकार छैन । ‘त्यसैले हामीले अभिभावक र बालबालिकालाई सम्झाइबुझाइमात्र गर्छौं,’ सिविन नेपाल नेपालगन्ज प्रमुख सिद्धराज पनेरुले भने, ‘कानुनी अधिकार पाएका जनप्रतिनिधि यो कुरामा सिरियस छैनन् ।’ भोटको लोभले जनप्रतिनिधिले खुलेर विरोध गर्न नसक्ने उनले बताए । मागेरै हुने विवाह रोकिने गरेको भए पनि लुकीछिपी विवाह गर्ने र गराउनेको संख्या बढ्दो रहेको उनले बताए । सिबिनको तथ्यांक अनुसार ०७५/०७६ मा १२ वटा बालविवाह रोकिएका छन्, जसमा सात जना मधेसी किशोरी तथा बालिका छन् । बालबालिकासम्बन्धी ऐन, २०७५ को दफा ७२ (३) ख अनुसार विवाह गर्ने उमेर २० वर्ष नपुगी कसैले बालबालिकाको विवाह तय गरे विवाह गर्ने वा गराउनेलाई बालबालिकाविरुद्धको कसुर मानी ७५ हजार रुपैयाँसम्म जरिवाना र तीन वर्षसम्म कैदको सजाय छ ।


जानकी गाउँपालिका अध्यक्ष रामनिवास यादवले बालविवाह रोक्न खुलेरै सहयोग गरेको बताए । ‘कानुनको कार्यान्वयनका लागि हामी बसेका छौं,’ उनले भने, ‘जानकारी पाएसम्म कानुन मिचेर बालविवाह गर्न दिएका छैनौं ।’ लुकेर र भागेर गर्ने विवाह भने नियन्त्रण हुन नसकेको उनले बताए । कक्षा ८ भन्दा माथिका छात्रालाई बालविवाह रोकथामका लागि स्कुलस्तरमा अभियान चलाएको उनले सुनाए । संघसंस्थाको तथ्यांक अनुसार बाँकेको डुडुवा, बैजनाथ र जानकी गाउँपालिकामा बालविवाह गर्नेको संख्या धेरै छ ।


स्थानीय तहका जनप्रतिनिधिले अभियानमा साथ दिए पनि कारबाहीका लागि पन्छिने गरेको सामाजिक सचेतन सरोकार मञ्च (स्याक)का टिम लिडर नेत्रकला शाहीले बताइन् । ‘कसैले पनि बालविवाह गर्दैनौं भन्नुहुन्न । तर, कानुनी कारबाहीमा लैजाने कुरामा आनाकानी गर्ने गरेको देखिन्छ,’ उनले भनिन्, ‘स्थानीय तहले बालविवाह गरेकामा अहिलेसम्म कारबाही गरेको जानकारी छैन ।’ अभिभावकलाई सचेत गराउन नसक्दा गाउँबाटै र कतिपयले सीमा क्षेत्रबाट भारतमै पुर्‍याएर समेत बालविवाह गरिदिने गरेको उनले बताइन् । प्रकाशित : माघ ९, २०७६ १०:१६

ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

गृहनगरको सम्मानमा सागका पदक विजेता दंग

रुपा गहतराज

नेपालगन्ज — परिवारको अनुमतिबिना खेल मैदान पुग्थिन् । कक्षा ५ मा पढ्दाताका खेलमा लगाव थियो । अवरोध चिर्दै खेलमा भाग लिएको भर्खरैजस्तो लाग्छ । यहाँकी सन्जु चौधरी सुरुमा एथलेक्टिस खेलाडी थिइन्  ।

त्यसपछि क्रिकेटमा रुचि जाग्यो । खेल्दै गइन् । तर क्रिकेटको प्रारम्भिक टोलीमा छनोट हुन नसकेपछि सन्जु केही समय निराश भइन् । उनको भेट भारोत्तोलनका अन्तर्राष्ट्रिय खेलाडीसित भयो । उनीहरूकै प्रेरणाले डेढ वर्षअघि उनी यस खेलमा होमिइन् । कठोर मिहिनेतको उपलब्धि यसपालि दक्षिण एसियाली खेलकुद (साग) मा स्वर्ण जितिन् ।

‘मेरो प्रयास आफन्त अनि शुभचिन्तकको विश्वासले सम्भव भयो,’ पदक जितेर पहिलोपल्ट सम्मान थाप्न गृहनगर पुगेकी सन्जुले भनिन्, ‘आर्थिक सुरक्षा तथा सम्मान भयो भने राम्रा खेलाडी उत्पादन हुन्छन् ।’ उनी परिवारको साथमा सम्मान लिन आएकी थिइन् । छोरीको सफलता देखेर आमा सुन्दरमति दंग देखिन्थिन् । प्रतियोगितामा भाग लिन छोरी धेरैपल्ट विदेश पुगेको उनले बताइन् । ‘अहिलेसम्म कति मेडल पाइन्, हेक्का छैन,’ सुन्दरमतिले भनिन्, ‘विदेश खेल्न गएको पनि गन्ती छैन ।’

सन्जु माइली सन्तान हुन् । जेठी छोरीको खेलमा रुचि छैन । छोरा पढ्नका लागि बाहिर गएका छन् । बीबीएस अध्ययन गरिरहेकी सन्जुलाई पढाइसँगै खेललाई पनि अगाडि बढाउने सोच छ । ‘खेल र पढाइलाईप्राथमिकता दिएकी छ,’ सन्जुले भनिन्, ‘समय मिलाएर मिहिनेत गरिरहेकी छु ।’ सन्जुका आमाबुवा निजी अस्पतालमा कार्यरत छन् । राप्तीसोनारी गाउँपालिका–३, बेलासपुरबाट छोराछोरीको शिक्षादीक्षाका लागि नेपालगन्ज आएका उनीहरू आफ्ना सन्तानको भविष्य बनाउन् तल्लिन छन् ।

सन्जुले भलिबल पनि खेलिन् । एथ्लेटिक्सको जुनियरतर्फ राष्ट्रिय स्तरमा सर्वोत्कृष्ट खेलाडीसमेत बनिन् । उनी एथलेटिक्सका मुख्य प्रशिक्षक चन्द्रबहादुर गुरुङकी शिष्य हुन् । ‘सन्जु खेलप्रति पूर्ण रूपले समर्पित हुन्छिन्,’ प्रशिक्षक गुरुङले भन्छन्, ‘राम्रो खेलाडीमा हुनुपर्ने गुण नै त्यही हो ।’ नेपालगन्जमा भारोत्तोलनको इतिहास साग साक्षात्कार हुने क्रममा सन्जुको यात्रा मोडियो, भारोत्तोलनमा पाइला अघि बढाइन् । उनले दक्षिण कोरियामा भएको एसियन युथ च्याम्पियनसिपमा पनि पदक जितेकी थिइन् । यसको अपेक्षित चर्चा हुन सकेन । उनले हार मानिनन् । मिहिनेत, लगन, अनुशासन सधैं सन्जुको उच्च प्राथमिकतामा रहे ।

१३ औं सागमा पोखरामा भएको प्रतिस्पर्धामा सन्जुले ५९ केजी तौल समूहमा स्वर्ण पदक जितेर देखाइन् । उनले स्न्याचतर्फ ७४ केजी र क्लिन एन्ड जर्कमा ९७ केजीसहित कुल १ सय ७१ केजी तौल उचाल्दै स्वर्ण जितेकी हुन् । नेपाली भारोत्तोलनको इतिहासमा यो दोस्रो स्वर्ण हो । महिलातर्फ भने भारोत्तोलनमा स्वर्ण जित्ने सन्जु पहिलो महिला हुन् । भारोत्तोलनकै दोस्रो साग स्वर्ण हो । सन् २००६ मा कमलबहादुर अधिकारीले कोलम्बो (श्रीलंका) सागमा स्वर्ण जितेका थिए ।

कीर्तिमानी सन्जुको ऐतिहासिक नतिजाले नेपालगन्जको भारोत्तोलन विरासत पछ्याउन सघाएको छ । नेपालगन्जका प्रकाश केसी सागमा कांस्य विजेता बने । उनले १४ वर्षको उमेरमा भारोत्तोलनबाटै खेल यात्रा सुरु गरे । प्रकाशले सुरुमा खेल खेल्दा परिवारलाई छोराले समय बर्वाद गरेझैं लाग्थ्यो । चार छोरीपछिका प्रकाश पाँचौं सन्तान हुन् । उनी जन्मिँदा परिवारमा बेग्लै खुसी थपिएको थियो । केसीका पिता राजु आफैं राष्ट्रिय पदकधारी हुन् । ‘सुरुमा खेलमा सम्मान देखिएन,’ राजुले भने, ‘अहिले आएर खेलाडीमा लगानी तथा अवसर दिएको देख्दा खुसी लाग्छ ।’

भारोत्तोलन र नेपालगन्जको नाता पुरानो छ । दक्षिण एसियाली खेलकुद (साग)को यात्रा तय भएकै थिएन, सुरेन्द्र हमालले देशका लागि कीर्तिमानी अन्तर्राष्ट्रिय पदक दिलाइसकेका थिए । उनले सन् १९८१ मा सिरियाको दमास्कसमा भएको एसियन च्याम्पियनसिपमा नेपालका लागि कास्य पदक जितेका थिए । साबिकको मध्य तथा सुदूरपश्चिम क्षेत्रबाट ओलम्पिक खेल्ने उनी सम्भवतः पहिलो खेलाडी नै हुन् ।

यही विरासतमा नेपालगन्जले भारोत्तोलनसँगको नाता परिपक्व बनाउँदै लग्यो । उनकै सहयात्री समसुद्दिन सिद्धिकीले दक्षिण एसियाली खेलकुदमा सुनीललाल जोशीपछि धेरै पदक जित्ने खेलाडीको परिचय बनाउन सफल रहे । ‘यो स्वर्णिम अक्षरले लेखिएको इतिहास मात्र भो,’ भारोत्तोलनका पूर्व खेलाडी सिद्धिकीले भने, ‘साग यात्रामा नेपालकै भारोत्तोलन गौरव गर्न लायक भयो ।’ सागमा सर्वाधिक पदक दिलाउने खेलमध्ये भारोत्तोलन पनि हो ।

यसैबीच सागमा पदक विजेता नेपालगन्जका खेलाडी र प्रशिक्षकलाई सोमबार नेपालगन्जमा सहरी विकास मन्त्री मोहम्मद इस्तियाक राईले नगदसहित सम्मान गरे । मन्त्री राईको नेपालगन्जस्थित निवासमा भएको कार्यक्रममा भारोत्तोलनमा स्वर्ण जितेकी सन्जु चौधरीलाई ६१ हजार र कांस्य विजेता प्रकाश केसीलाई ३१ हजार एवं प्रशिक्षक शकिल अहमदलाई ५० हजार रुपियाँसहित सम्मान गरिएको छ ।

प्रकाशित : पुस २, २०७६ ०७:२१
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×