तालिम भयो, रोजगारी भएन

लक्षित वर्गका लागि स्थानीय तहले छुट्याएको बजेट अभिमुखीकरण र तालिममा खर्च
नवीन पौडेल

परासी — सुस्ता–४ का मानवीर थापा गत वर्ष गाउँपालिकाले सञ्चालन गरेको प्लम्बरसम्बन्धी तालिममा सहभागी भए । १५ दिने तालिम अवधिभर उनले सामान्य काम सिके । त्यसलाई व्यवहारमा उतार्न सकेका छैनन् । ‘सामान्य तालिम लिइयो,’ उनले भने, ‘तर, समयअनुसारका प्रविधिबारे ज्ञान नहुँदा त्यसैलाई पेसा बनाउन सकिएन ।’ पसल सञ्चालन गर्न खर्च छैन । गाउँपालिकाले पनि लगानी गर्दैन । ‘सीप सिकाएपछि आर्थिक अवस्था कमजोर हुनेलाई उपकरण सहयोग गरिदिए हुने,’ उनले भने, ‘आफैं लगानी गर्न सकिन्न ।

ZenTravel

Meroghar

सुनवल नगरपालिकाले गत वर्ष ड्राइभिङ र कम्प्युटर कक्षा सञ्चालन गरेको थियो । ती तालिममा करिब दुई सय जना सहभागी थिए । तिनले सीप हासिल गरे । तालिमपछि सीपअनुसारको पेसा अँगाल्न सकेनन् । उनीहरू स्वरोजगार भए/नभएको अनुगमन पनि भएन । अधिकांशले सीप सिकेपछि भविष्यमा काम लाग्ने भन्दै तालिममा सहभागी भएको प्रतिक्रिया दिए । सुनवलका प्रवीन सुनारले ड्राइभिङ तालिम लिए पनि पेसा बनाएनन् । ‘निःशुल्क तालिम लिन पाएपछि तालिममा सहभागी भइयो,’ उनले भने, ‘तर, गाडी चालक बन्ने मेरो लक्ष्य होइन । आफैंले सवारी किन्न सकियो भने काम लाग्ला ।’

अधिकांश स्थानीय तहले बिजुली, प्लम्बर, सवारी चालक तालिम सञ्चालन गरिरहेका छन् । यस्ता तालिमका सहभागी वास्तविक विपन्न कम हुन्छन् । दलका कार्यकर्ता र जनप्रतिनिधि नजिकका आसेपासे सहभागी हुने गरेको प्रतापपुर–३ का भुवन चौधरीले बताए । ‘आफ्ना कार्यकर्ता र आफन्तलाई प्राथमिकतामा राखेर सहभागी छनोट गरिन्छ,’ उनले भने, ‘केही विपन्नले तालिम लिए पनि लगानी अभावमा स्वरोजगार हुन सकेका छैनन् ।’

स्थानीय तहमा यस वर्ष पनि धमाधम तालिम र गोष्ठी सञ्चालन भइरहेका छन् । लक्षित वर्गका लागि विनियोजित बजेट विभिन्न विषयमा अभिमुखीकरण र तालिममा खर्च गरिँदै आएको छ । सम्बन्धित व्यक्तिका अनुसार जनजाति र पिछडिएका समुदायका नाममा विनियोजित बजेट केही सीमित व्यक्तिले चलाउने गरेका छन् । तिनले एक–दुई दिन प्रशिक्षण दिएर लाखौं रुपैयाँ खर्च गरिरहेको आरोप छ । सहभागीलाई भत्ता, खाजा र प्रशिक्षकलाई पारिश्रमिक दिनमै अधिकांश रकम खर्च हुने गरेको छ । महिला, जनजाति र विपन्न समुदायका नाममा व्यक्तित्व विकास भन्दै अधिकांश स्थानमा अहिले उद्घोषण तालिम सञ्चालन भइरहेका छन् । प्रत्येक वर्ष हुने यस्ता तालिमको उपलब्धि देखिँदैन । लक्षित वर्गको बजेटबाट सञ्चालन भइरहेका सीपमूलक र आयमूलक तालिमका सहभागीलाई स्वरोजगार बनाउनेतर्फ कसैको पनि ध्यान गएको पाइँदैन । हतारमा योजना पूरा गर्ने र बजेट फर्स्योट गराइन्छ ।

जिल्लाका अधिकांश विपन्न परिवारसँग लालपुर्जा छैन । त्यसले गर्दा बिजुली, पानी र अन्य सरकारी काममा उनीहरूको पहुँच कम हुन्छ । पश्चिम नवलपरासीमा करिब आठ हजार परिवार भूमिहीन छन् । भूमिहीन परिवारका अधिकांश सदस्य दैनिक जोखिमयुक्त काम गरेर जीविका चलाइरहेका छन् । विपन्न समुदायका युवालाई तालिमसँगै स्थानीय तहले स्वरोजगारका लागि उपकरण सहयोग गरोस् भन्ने आशा छ ।

चुनावका बेला भोट माग्ने क्रममा विपन्न परिवारलाई उम्मेदवारले घर बनाइदिने, लालपुर्जा, रोजगारी, सीपमूलक तालिम र शिक्षा निःशुल्क दिने वाचा गर्छन् । चुनाव जितेर जनप्रतिनिधि भएपछि आश्वास भुल्ने गरेका छन् । भोट बैंकको रूपमा मात्र उपयोग गर्ने र पछि फर्केर नहेरेपछि स्थानीय निराश छन् । ‘चुनावका समयमा सबै उम्मेदवारले एक घर एक रोजगार अनि सहुलियत ब्याजमा ऋण उपलब्ध गराउने आशा देखाएका थिए,’ प्रतापपुरका बासिन्दा रामेश्वर यादवले भने, ‘तालिम र गोष्ठीमा लाग्ने खर्च सीपमूलक काम र विपन्नलाई उपकरण दिनमा खर्च गर्ने हो भने घर–परिवार सबैको जीविका चलाउन सहज हुने थियो ।’ फूलमाला लगाउन र भाषण गर्न मात्र होटलमा तालिम चलाएर विपन्नको आर्थिक सुधार नहुने उनले बताए ।

प्रतापपुर गाउँपालिका अध्यक्ष राजकुमार शर्माले विपन्न समुदायका छोराछोरीको शिक्षा निःशुल्क र सीपमूलक तालिम सञ्चालन गरेको बताए । स्थानीय तहले वडा स्तरमा यस्ता व्यावहारिक तालिम तथा सीप प्रशिक्षणको कार्यक्रम बर्सेनि सञ्चालन गरे पनि प्रभावकारी भने नभएको घरेलु तथा साना उद्योग महासंघ अध्यक्ष मेघराज गौतमले बताए । ‘स्थानीय तहले विनियोजन भएको बजेट खर्च गरिहालौं भनेर सीपमूलक कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने र सहभागीले पनि निःशुल्क प्रशिक्षण प्राप्त गर्दा सहभागी भइहालौं भन्ने तबरले मात्र काम भएको छ,’ उनले भने, ‘प्रशिक्षणपछि स्वरोजगार नै बनाउने तबरले कार्यक्रम भएको छैन ।’

प्रकाशित : माघ ९, २०७६ १०:१३
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

निवृत्त जीवन झनै सक्रिय

रमेशचन्द्र अधिकारी

(धनकुटा) — लामो समय सरकारी जागिरमा रहेर निवृत्त भएपछि कतिपयको समय घरैमा आराम गरेर बित्छ । कतिपय घुमफिरमा रमाउँछन् । केही व्यक्ति भने सक्रिय भएर सिर्जनात्मक काममा लाग्ने गरेका छन् । यस्तै केही उदाहरणीय व्यक्ति धनकुटामा सक्रिय छन् ।

चित्रकलामा मग्न
६३ वर्षीय डिल्लीकृष्ण आलेलाई अचेल फुर्सद मिलाउनै हम्मे छ । ३५ वर्ष सरकारी जागिरपछि २०७२ सालमा सेवानिवृत्त भएका उनी चित्रकारितामा रमाइरहेका छन् । उनले दर्जनौं स्थानमा चित्रकला प्रदर्शनी गरिसकेका छन् । भारतमा समेत नेपालको प्रतिनिधित्व गर्दै सहभागी भएका छन् । बाल्यकालदेखि नै चित्रकलामा चासो राख्दै आएका उनी जागिरे जीवनपछि यो क्षेत्रमा लाग्न पाएका थिएनन् । प्रज्ञा प्रतिष्ठानले आयोजना गरेको राष्ट्रिय प्रदर्शनीमा उनको चित्र छानिएिपछि भने क्रियाशील हुन उत्साह थपिएको उनको भनाइ छ ।

इन्टरनेशनल वाटर कलर सोसाइटीमा २०७४ सालमा छानिएको उनको चित्र मुलुकका विभिन्न स्थानमा प्रदर्शन गरिएको थियो । यही संस्थामार्फत भारतका प्रसिद्ध कलाकार अमित कपुर अध्यक्ष रहेको ओलम्पियामा समेत उनको चित्रले स्थान पाइसकेको छ । ८० मुलुकका सहभागी कार्यक्रमा नेपालको प्रतिनिधित्व गरेका थिए । ‘जागिरे जीवनमा घर र कार्यालय आतेजातेमा समय बित्थ्यो’ उनले भने, ‘पेन्सन भएपछिको समय मेरो लागि जीवनकै सबैभन्दा क्रियाशील बनेको छ ।’ वाटर, एक्रेलिक, तेल र पेन्सिल चित्र बनाउन खप्पिस छन् । उनी पानी रंग बढी रुचिकर बनेको बताउँछन् ।

बालबालिकालाई चित्रकला तालिमदेखि आफ्ना सिर्जना प्रदर्शन पनि गर्दै आएका छन् । ‘सक्रिय भएपछि आफू जवान भएजस्तै लाग्दो रहेछ’ उनले भने, ‘अवकासपछि निस्क्रिय बस्नु भन्दा जति सक्छु यसैमा रमाउँछु ।

वकालतमा व्यस्त
उपसचिव पदबाट सेवानिवृत्त ६० वर्षिय खुलानाथ रेग्मीको दैनिकी जागिरे जीवन भन्दा सक्रिय छ । दुई वर्षअघि निवृत्त उनको अहिलेको पेशागत परिचय बदलिएको छ । सुरुवाती एक दशक शिक्षण र पछिल्लो अढाई दशक शाखा अधिकृतदेखि उपसचिव पदमा उनले बिताए । उतिबेलाको दैनिकी कार्यालयको काममा सीमित थियो । अचेल कानुन व्यावसायीका रुपमा सक्रिय छन् । तीन दशकअघि कानुनमा गरेका उनी अब कानुनी अभ्यासमै लाग्ने बताउँछन् । ‘पढेको विषय व्यावहारिक रुपमा सदुपयोग गरेको थिइन’, उनले भने, ‘वकालत गर्न रुचि लागेकोले यो उमेरमा भए पनि जुटेको छु ।’

विराटनगर महानगर १२ स्थायी घर भएका उनले पछिल्लो कर्मथलो धनकुटालाई बनाएका छन् । निवृत्त भएर केही समय घरमा बस्नु पट्यारलाग्दो हुने भएकाले सक्रिय हुन चाहेको उनको भनाइ छ । २०४८ सालमा अधिवक्ताको लाइसेन्स लिए पनि सरकारी जागिरका कारण त्यसको सदुपयोग गर्न सकेनन् । अचेल दैनिक आठ घण्टा लेखापढीको काममा बिताउँदै आएका छन् ।

कृषिकर्ममा रमाउँदै
राजेन्द्र पौडेल पहिले बैंकका जागिरे थिए । राष्ट्रिय बाणिज्य बैंकमा प्रबन्धक पदबाट सेवा निवृत्त भए । ३० वर्ष बैंकिङ् सेवाको अनुभव संगालेका कतिपय वित्तिय संस्थाले कामका लागि बोलाए । गएनन् । अचेल उनको समय कृषि कर्ममा बित्छ । महालक्ष्मी नगरपालिका ७ स्थायी घर भएका उनी हाल धनकुटा ३ वारिपात्लेमा फलफूल खेती र पशुपालन गर्छन् । पेन्सनबाट प्राप्त रकम र थप ऋण काढेर उनले १६ रोपनीमा जग्गा किनेको उनले बताए । उक्त जग्गामा ४५ लाख लगानी गरेर उनले सुन्तला, कागती, एभोकाडो, किवीजस्ता फलफुलका विरुवा लगाएका छन् । साढे ३ रोपनीमा कागती, ६० बोट सुन्तला, १ सय ३० बोट एभोकाडो र २५ बोट किवी फल रोपेका छन् ।

धअकबरे खुर्सानी उत्पादन गरेर मनग्य आम्दानी समेत हात पारेको बताए । विरुवा र मल आफै उत्पादन गर्छन् । नीम र अन्य जडीबुटीबाट कम्पोष्ट मल बनाएर प्रयोग गर्छन् । ३ जनालाई रोजगारी समेत दिएका छन् । पुर्ख्यौली थलो जीतपुरमा समेत उनले ७० रोपनी जग्गामा साढे ६ सय एभोकाडो र कागती खेती गरेका छन् । जागिरपछि निवृत्त भएका सक्रियमध्ये धनकुटा ६ का दामोदर दाहाल र धनकेशर खड्का पनि उदाहरणीय व्यक्तित्व हुन् । दाहाल धार्मिक एवम् सांस्कृतिक क्षेत्रमा अनुसन्धान र खोजमा समय बिताउँदै आएका छन् । खड्का समाज सेवामा सक्रिय छन् ।

प्रकाशित : माघ ९, २०७६ १०:१०
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
×