कर्णालीले धार फेरेपछि पानी संकट

कमल पन्थी

बर्दिया — कर्णाली नदीले धार परिवर्तन गरेपछि पूर्वी भँगालो गेरुवामा पानी सुक्न थालेको छ । पानी कम भएपछि मनाउ, खैरीचन्दनपुर, पाताभार र पशुपतिनगर गाउँमा सिँचाइ प्रभावित भएको छ । हिउँदका बेला पाँच हजार हेक्टर जमिनमा सिँचाइ अपुग भएको राजापुरस्थित कर्णाली नदी व्यवस्थापन आयोजनाले जनाएको छ । बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्ज हुँदै बग्ने गेरुवा नदी सुक्न थालेपछि वन्यजन्तुलाई समेत पानीको अभाव भएको छ ।

अहिले धार परिवर्तन भएर कैलालीतर्फ धेरै पानी बग्न थालेपछि बर्दियातर्फको गेरुवा सुक्न थालेको हो । जलस्तर घटेपछि दुवैतर्फ कर्णालीको पानी बाँडफाँट गर्न लागिएको व्यवस्थापन कार्यालयले जनाएको छ । गेरुवा नदी बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्ज हुँदै बग्ने गरेको छ । त्यसैले यो वन्यन्तुका लागि पानीको स्रोत हो । पानी सुक्न थालेपछि वन्यजन्तु प्रभावित हुन थालेका हुन् । निकुञ्जको लालमटियामा गिटी–बालुवा थुप्रिएकाले नदीले धार परिवर्तन गरेको हो । पानी थुन्ने गिटी–बालुवा हटाएर निकास दिनका लागि राष्ट्रिय निकुञ्ज विभागले बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्जलाई स्वीकृति दिएको थियो । निकुञ्ज हुँदै बग्ने गेरुवामा पानी सुकेका कारण वन्यजन्तु मर्कामा परेपछि विभागले निकास दिन निर्देशन दिएको हो । पहिले गेरुवामा प्रशस्त पानी बग्थ्यो ।


एक दशकयता विभिन्न समयमा आएको बाढीले गिटी–बालुवा थुपार्न थालेपछि त्यसको प्रभाव अहिले देखिन थालेको हो । गत वर्षबाट गिट्टी र बालुवा हटाउन थालिएको निकुञ्जका रेन्जर सन्देश पौडेलले बताए । ‘ठूलो परिमाणका गिट्टी, ढुंगा र बालुवा हटाउन सम्भव भएन,’ उनले भने, ‘निकुञ्जका कर्मचारीको प्रयासले मात्र सम्भव छैन । यसका लागि ठेक्कामार्फत हटाउनु पर्छ ।’ गेरुवाको तटीय क्षेत्रमा बाघ, गैंडा, चित्तल, हात्तीलगायत वन्यजन्तुको बासस्थान रहेको उनले सुनाए ।


एक दशकअघिसम्म गेरुवामा धेरै पानी बग्थ्यो । पानीको बहाव तीव्र थियो । गेरुवाअन्तर्गत कोठियाघाटमा एक हजार मिटर लामो पुल निर्माण गरिएको छ । अहिले पुलमुनि पानी छैन । राजापुरलाई बाँकी जिल्लासित जोड्न कोठियाघाटमा हिउँदमा पन्टुन पुल जडान गरिन्थ्यो । अहिले त्यहाँको पानी हेर्दा कर्णाली नदी भएको पत्याउन मुस्किल पर्छ । जलस्तर उच्च हुँदा डल्फिन विचरण गरेको देखिन्थ्यो । बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्जका अनुसार मनाउघाट, गोलाघाट र कोठियाघाटमा डल्फिन विचरण गर्थे । अहिले यहाँ रहेका चारवटा डल्फिन कर्णालीको दौलतपुर र पाताभार क्षेत्रमा विचरण गर्न थालेको निकुञ्जले जनाएको छ ।


विगतमा गेरुवामा र्‍याफटिङ सञ्चालन हुँदै आएको थियो । जलस्तर घटेपछि बन्द भएको छ । अहिले पश्चिम कर्णालीमा सञ्चालनमा रहेको निकुञ्जले जनाएको छ । गेरुवामा पानी कम भएपछि निकुञ्जले एक दर्जनभन्दा बढी ठाउँमा सोलार प्रविधिबाट वन्यजन्तुका लागि पिउने पानीको व्यवस्था गरेको छ ।


कैलालीको रानीजमरा सिँचाइ आयोजना सम्पन्न भएपछि हिउँदमा गेरुवामा पानी सुक्ने र त्यसले वन्यजन्तु उच्च जोखिममा पर्ने वन्यजन्तु विशेषज्ञ डा. शान्तराज ज्ञवालीले बताए । हिउँदमा आवश्यक पर्ने पानीका बारेमा अध्ययन गर्न जरुरी भएको उनले बताए ।

कटान रोक्न, पर्याप्त सिँचाइ सुविधा पुर्‍याउन र वन्यजन्तुलाई पानीको असुविधा हुन नदिन अहिलेको धार परिवर्तन गर्न जरुरी रहेको नदी व्यवस्थापन आयोजना प्रमुख केदार श्रेष्ठले बताए । कटान र बाढीको समस्या समाधान नगरे जोखिम बढ्ने राजापुर नगरपालिकाका प्रमुख शिवप्रसाद चौधरीले सुनाए ।

प्रकाशित : माघ ६, २०७६ १२:२५
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

बर्दियामा ट्रयाक्टर पल्टिँदा १ को मृत्यु, १५ घाइते (अपडेट)

कमल पन्थी

बर्दिया — राजापुर—१० खैरीचन्दनपुरमा बुधबार बिहान खचाखच भरिएको ट्याक्टर पल्टिदा एक किशोरको मृत्यु भएको छ । दुर्घटनामा परी गम्भीर घाइते भएका गेरुवा गाउँपालिका—५ का १३ वर्षीय रुबेना थारुको उपचारको क्रममा मृत्यु भएको प्रहरी उपरीक्षक राजेशनाथ बास्तोलाले बताए ।

दुर्घटना परी १५ जना घाइते भएका छन् । ३ जनाको अवस्था गम्भीर भएकाले थप उपचारका लागि नेपालगन्ज र कोहलपुरस्थित शिक्षण अस्पतालमा पठाइएको छ ।

घाइतेमध्ये ३ जनाको अवस्था गम्भीर रहेकाे प्रहरीले जनाएकाे छ । उनीहरुको कोहलपुरस्थित शिक्षण अस्पतालमा र नेपालगन्जमा उपचार भइरहेकाे छ ।

ट्रयाक्टरको ट्रलीमा ४० जना यात्रु रहेको प्रहरीले जनाएको छ । यात्रुले खचाखच भरिएको ट्रयाक्टर हुलाकी राजमार्गको मोडमा घुमाउने क्रममा पल्टिएको हो ।

प्रहरीले ट्रयाक्टर चालक गेरुवा गाउॅपालिका—५ का २८ वर्षीय मिठु थारुलाई नियन्त्रणमा लिएको छ ।

प्रकाशित : माघ १, २०७६ ०९:४६
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×