आत्मविश्वासले उद्यमी

‘कतिपयले दया गरेजस्तो गरेर किन्न खोज्छन् । त्यतिबेला हामीलाई हौसला दिनुस् भनेर सम्झाउने गरेका छौं ।’
रूपा गहतराज

(नेपालगन्ज) — दृष्टिविहीनहरूले सडकमा मागेर गुजारा चलाएको देख्दा न्यून दृष्टिका ३३ वर्षीय समीप चौधरीलाई आफ्नो भविष्यबारे चिन्ता लाग्थ्यो । आफ्नै कमाइले बाँच्न किन सकिन्न होला भनी सोच्थे । यही सोचले उनलाई दाङबाट नेपालगन्ज ल्यायो । नेपालगन्ज आउनुअघि उनले बेतबाँस र अगरबत्तीको व्यापार गर्थे । यहाँ आएर उनी उद्यमी बने । आफू उद्यमी बनेसँगै अहिले उनले अरूलाई पनि उद्यमी बनाउने बाटोमा डोर्‍याउँदै छन् । 

ZenTravel

नेपालगन्ज उपमहानगरपालिका– १० आदर्शनगरमा रहेको आफ्नै घरमा उनले आफूजस्तै फरक शारीरिक अवस्था भएका युवालाई उद्यमी बनाउने काम गर्दैछन् । त्यसका लागि उनले गाउँमा उत्पादित मसलाको प्रशोधन एवं प्याकेजिङ गर्ने र त्यसलाई घरघरमा लगेर बेच्ने काम गर्छन् । उनको यो अभियानमा बाँके र बर्दियाका डेढ दर्जनभन्दा बढी फरक क्षमताका युवाले साथ दिइरहेका छन् ।

युवा सशक्तीकरण समूहका रूपमा संगठित भएका यहाँका युवाले व्यावसायिक रूपमा आत्मनिर्भर बन्ने प्रयास थालेका हुन् । समीप समूहका संयोजक बनेका छन् । स्नातक तह पढिरहेका बर्दियाका सुरेश योगीलाई पनि भविष्यमा के होला भन्ने चिन्ताले छोड्थेन । ‘अवसर पाए पनि पढाउने काममात्रै हो भन्ने लाग्थ्यो,’ उनले भने, ‘अहिले चाहिँ हामीले त व्यापार पनि गर्न सक्दा रहेछौं भन्ने भएको छ ।’

यो समूहले मसला प्रशोधन र प्याकेजिङको व्यवसाय थालेको पाँच महिना भयो । आफूले प्याकेजिङ गरेका मसलाको प्याकेज लिएर गाउँगाउँ पुग्नु अहिले उनीहरुको दैनिकी बनेको छ । त्यसबाट उपभोक्ताको रुचि, धारणा र
क्रयशक्ति बुझ्छन् ।

बाँके राप्तीसोनारीका आशाराम थारुले प्याकेजिङ गरिएका मसला बोकेर बाँके र बर्दियाका विभिन्न ठाउँमा पुग्ने गरेको बताए । त्यसले समाज र व्यापार दुवै चिन्न सघाएको उनको अनुभव छ । ‘धेरैजसोले त पहिलोपटक यिनीहरू माग्न आए कि भन्ने सोच्दा रहेछन्,’ उनले भने, ‘जब हामीले हाम्रो सामान किनिदिनुपर्‍यो भनेर आग्रह गर्छौं, त्यसपछि बल्ल ध्यान दिएर कुरा सुन्न थाल्छन् ।’

हत्तपत्त किन्न नमान्ने ग्राहकले पनि उत्पादन हेरेपछि र आफूहरूको मेहनतबारे बुझेपछि खुसीसाथ सामान किन्ने गरेको उनको अनुभव छ । कतिपयले दया गरेजस्तो गरेर किन्न खोज्दा हामीलाई दया होइन, हौसला दिनुस् भनेर सम्झाउने गरेको उनले बताए ।

उनीहरूले अहिले गाउँबाट धनिया, अदुवा, बेसारलगायत अर्ग्यानिक मसला ल्याउने र त्यसलाई प्याकेजिङ गरेर बेच्ने गर्छन् । सशक्तीकरण समूहमा आबद्ध सबै युवा दृष्टिविहीनमात्रै छैनन्, कतिपय अन्य शारीरिक अपांगता भएकाहरू पनि छन् । उनीहरूले अरू साथीले गर्न नसक्ने काममा सघाउने गरेको आशारामले बताए ।

मसला पिस्नका लागि उनीहरूले साना तथा घरेलु उद्योग कार्यालय बाँकेबाट अनुदानमा तीन थान मेसिन पाएका छन् । ती मेसिन चलाउन पनि धेरैले सिकिसकेको समीपले बताए । ‘अहिले त मैले पनि ती मेसिन चलाउँछु,’ आशारामले भने, ‘आफूमा आएको परिवर्तनले आत्मविश्वास बढेको छ ।’

काममा खटिनेलाई मसला बेचेर आएको मुनाफाबाट पारिश्रमिक दिने गरिएको छ । त्यही नाफाबाट कोठाभाडा र अन्य खर्च चलेको उनले बताए । समूहमा आबद्ध सुमिता चौधरीले उद्यममा लागेपछि आत्मविश्वास बढेको सुनाइन् । ‘पहिले के गर्नसक्छौ र भन्नेहरू नै अहिले हौसला थप्दैछन्,’ उनले भनिन्, ‘कतिपय साथीहरू विकल्प नदेखेर माग्न बसेको हामीले देखेका छौं । आत्मनिर्भर नहुँदा परिवारका सदस्यले पनि बोझ ठान्थे । अहिले हामी पनि केही गर्नसक्छौं भन्ने लाग्न थालेको छ ।’

यही उद्यमलाई मसला उद्योगका रूपमा विकास गर्ने उद्देश्य लिइएको संयोजक समीपले बताए । ‘अब हामी सामूहिक रूपमै यस कामलाई उद्योगका रूपमा विकास गर्ने तयारीमा छौं,’ उनले भने, ‘मसला हरेक भान्साको अत्यावश्यक वस्तु भएकाले बजार पाउन सहज छ ।’

प्रकाशित : माघ ४, २०७६ ०९:४५
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

रोकिएन जोखिमपूर्ण यात्रा

नाकामा कडाइ भएपछि पछिल्ला दिनमा दलालले महिला तथा बालिकालाई भारतीय अस्पतालको ‘कागज’ तयार गरी बिरामीको बहानामा नाका पार गराउँदै 
रूपा गहतराज

नेपालगन्ज — गत बिहीबार नेपालगन्ज नाका हुँदै कुवेत जान केहीले नागरिकता र राहदानीबिनै सीमा पार गरे । यसरी जानेमध्येकी एक दैलेखकी दुर्गा शाह थिइन् । उनले फोनमा गरेको कुराकानी सुनेपछि मानव बेचबिखनविरुद्ध काम गर्ने साना हातहरू नामक संस्थाका कर्मचारीले शंका गरे ।

सोधखोज गर्दै जाँदा मोबाइलमा नक्कली राहदानी र नागरिकता भेटियो । उनले तीन महिलालाई भारत लैजाँदै गरेको खुलासा भयो । प्रहरीले उनलाई पक्राउ गरी तीन महिलाको पनि उद्धार गर्‍यो ।

विपन्न समुदायका ती महिलालाई अहिले परिवारको जिम्मा लगाइएको छ । नगन्य मात्रामा यहाँ दलाल पक्राउ पर्दै आएका छन् । सबै नाकामा नेपाल प्रहरी, मानव बेचबिखनविरुद्ध काम गर्ने संस्था र भारतीय सुरक्षाकर्मीले जोखिमपूर्ण यात्रामा रहेका महिला तथा बालिकाको निगरानी गर्छन् । नेपाली तथा भारतीय अधिकारीले मानव बेचबिखनविरुद्ध काम गरेपनि त्यसका बावजुद महिला तथा बालिकाले जोखिमपूर्ण यात्रा गर्ने क्रम रोकिएको छैन ।

दलालले कुनै न कुनै उपाय निकालेर उनीहरूलाई नाका पार गराइरहेका छन् । नाकामा कडाइ भएपछि पछिल्ला दिनमा दलालले महिला तथा बालिकालाई भारतीय अस्पतालको ‘कागज’ तयार गरी बिरामीको बहानामा नाका पार गराइरहेको शक्ति समूहका तालिम संयोजक एवं कानुनी सल्लाहकार दिलीप कोइरालाले बताए । ‘वैदेशिक रोजगारमा जाने या भारतमै जोखिमपूर्ण काममा लगाउन दलालले बिरामीको बहाना बनाएर अस्पतालको कागज बनाएर नाका पार गराउने गरेको पाइएको छ,’ उनले भने, ‘चेकजाँचको पालो परेको कागज देखाउँदै नाका पार गराएको समेत पाइयो ।’

शक्ति समूहले आयोजना गरेको ‘इन्डो–नेपाल स्टेकहोल्डर्स मिटिङ’ मा कञ्चनजंघा उद्धार केन्द्र, दार्जिलिङका प्रभात पाठकले दलालले नयाँनयाँ शैली प्रयोग गरिरहेको सुनाए । दलालले परिवारकै सदस्य भनेर नेपाली चेलीलाई एउटै घरमा राख्ने र अनलाइनबाट ग्राहक बोलाएर यौन व्यवसाय चलाउने गरेको उनले सुनाए । ‘बाहिरबाट हेर्दा घरकै सदस्यजस्तो देखिन्छ । दलालले भने घर भाडामा लिएर उसलाई धन्दामा लगाएको हुन्छ,’ पाठकले भने, ‘हालै सिक्किमबाट एक जनाको उद्धार गर्दा यस्तो देखिएको हो ।’

उनका अनुसार अनलाइनबाट बुक भएर आउने मानिसले खानपिन गरेर त्यहीं रात बिताएर जाने गर्छन् । दुई वर्षजति एक ठाउँमा बिताएपछि दलालले घर परिवर्तन गर्दै आएका छन् । बेचबिखनमा परेकालाई उद्धार गर्न र नेपाल फिर्ता ल्याउन अत्यन्त कठिन हुने गरेको संघसंस्थाले बताए । सरकारी संयन्त्र नभएकाले समस्या भइरहेको छ । दलाललाई कारबाही गराउन त झन् चुनौती रहेको छ । पीडितले अन्तिममा बयान फेरिदिने भएकाले दलाल सजिलै उम्किने गरेको पाइन्छ । जिल्ला प्रहरीका प्रवक्ता डीएसपी शिवबहादुर सिंहले ९५ प्रतिशत दलाल कारबाहीबाट उम्कने गरेको बताए । ‘सुरुमा पीडित आफैंले उजुरी दिन्छन् । प्रहरीले अनेक प्रयासपछि समातेर अदालतमा पुर्‍याउँछ । अन्तिममा पीडितले बयान फेरिदिन्छन्,’ डीएसपी सिंहले भने, जति कडाइका साथ मिसिल लगे पनि पीडित बलियो नहुँदा दलाल उम्किन्छन् ।’

जिल्ला प्रहरीमा चालु आर्थिक वर्षमा मानव बेचबिखनका पाँचवटा मुद्दा परेका छन् । पाँच जना पक्राउ परेका छन् । गत वर्ष २५ मुद्दा परेका थिए । त्यसमा ४३ जना पीडितमध्ये ३४ जनालाई पक्राउ गरिएको थियो । अघिल्लो वर्ष १८ मुद्दामा २८ जना पीडित थिए । डीएसपी सिंहका अनुसार पक्राउ परेका दलालहरू अधिकांश भरिया छन् ।

उद्धार गरिएकी नेपाली चेलीलाई नाकामा राख्ने ठाउँ नरहेको भारतीय संस्था देहातका जितेन्द्र चतुर्वेदीले बताए । ‘भारतीय प्रहरीले उद्धार गरेपछि नेपाली चेलीलाई कानुनी कारबाही प्रक्रिया चल्दासम्म राख्नुपर्ने हुन्छ । त्यस्तो सेल्टर भारतमा छैन,’ उनले भने, ‘सेल्टर नभएपछि उद्धार गरिएकालाई नेपाल प्रहरी र नेपालका संघसंस्थालाई जिम्मा दिने गरिएको छ । उनीहरूले मुद्दा चलाएको र दलाललाई कारबाही गरेको पाइँदैन ।’

दुई मुलुकमा उद्धार र पुनःस्थापनाका लागि नीतिगत व्यवस्था नहुँदा समस्या समाधानमा समस्या भइरहेको माइती नेपाल नेपालगन्जका प्रमुख केशव कोइरालाले बताए । ‘सरकारी स्तरमा समझदारी भइदिएको भए समस्या न्यूनीकरण हुन्थ्यो,’ उनले भने, ‘संघसंस्थालाई पनि काम गर्न सहज हुन्थ्यो ।’ मानव बेचबिखन दुई देशको समस्या रहेकाले मिलेर काम गर्नुपर्ने हाम्रो सम्मान परियोजनाकी कमला पन्तले बताइन् ।

प्रकाशित : पुस ७, २०७६ ११:१२
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×