रोकिएन जोखिमपूर्ण यात्रा

नाकामा कडाइ भएपछि पछिल्ला दिनमा दलालले महिला तथा बालिकालाई भारतीय अस्पतालको ‘कागज’ तयार गरी बिरामीको बहानामा नाका पार गराउँदै 
रूपा गहतराज

नेपालगन्ज — गत बिहीबार नेपालगन्ज नाका हुँदै कुवेत जान केहीले नागरिकता र राहदानीबिनै सीमा पार गरे । यसरी जानेमध्येकी एक दैलेखकी दुर्गा शाह थिइन् । उनले फोनमा गरेको कुराकानी सुनेपछि मानव बेचबिखनविरुद्ध काम गर्ने साना हातहरू नामक संस्थाका कर्मचारीले शंका गरे ।

ZenTravel

सोधखोज गर्दै जाँदा मोबाइलमा नक्कली राहदानी र नागरिकता भेटियो । उनले तीन महिलालाई भारत लैजाँदै गरेको खुलासा भयो । प्रहरीले उनलाई पक्राउ गरी तीन महिलाको पनि उद्धार गर्‍यो ।

Meroghar

विपन्न समुदायका ती महिलालाई अहिले परिवारको जिम्मा लगाइएको छ । नगन्य मात्रामा यहाँ दलाल पक्राउ पर्दै आएका छन् । सबै नाकामा नेपाल प्रहरी, मानव बेचबिखनविरुद्ध काम गर्ने संस्था र भारतीय सुरक्षाकर्मीले जोखिमपूर्ण यात्रामा रहेका महिला तथा बालिकाको निगरानी गर्छन् । नेपाली तथा भारतीय अधिकारीले मानव बेचबिखनविरुद्ध काम गरेपनि त्यसका बावजुद महिला तथा बालिकाले जोखिमपूर्ण यात्रा गर्ने क्रम रोकिएको छैन ।

दलालले कुनै न कुनै उपाय निकालेर उनीहरूलाई नाका पार गराइरहेका छन् । नाकामा कडाइ भएपछि पछिल्ला दिनमा दलालले महिला तथा बालिकालाई भारतीय अस्पतालको ‘कागज’ तयार गरी बिरामीको बहानामा नाका पार गराइरहेको शक्ति समूहका तालिम संयोजक एवं कानुनी सल्लाहकार दिलीप कोइरालाले बताए । ‘वैदेशिक रोजगारमा जाने या भारतमै जोखिमपूर्ण काममा लगाउन दलालले बिरामीको बहाना बनाएर अस्पतालको कागज बनाएर नाका पार गराउने गरेको पाइएको छ,’ उनले भने, ‘चेकजाँचको पालो परेको कागज देखाउँदै नाका पार गराएको समेत पाइयो ।’

शक्ति समूहले आयोजना गरेको ‘इन्डो–नेपाल स्टेकहोल्डर्स मिटिङ’ मा कञ्चनजंघा उद्धार केन्द्र, दार्जिलिङका प्रभात पाठकले दलालले नयाँनयाँ शैली प्रयोग गरिरहेको सुनाए । दलालले परिवारकै सदस्य भनेर नेपाली चेलीलाई एउटै घरमा राख्ने र अनलाइनबाट ग्राहक बोलाएर यौन व्यवसाय चलाउने गरेको उनले सुनाए । ‘बाहिरबाट हेर्दा घरकै सदस्यजस्तो देखिन्छ । दलालले भने घर भाडामा लिएर उसलाई धन्दामा लगाएको हुन्छ,’ पाठकले भने, ‘हालै सिक्किमबाट एक जनाको उद्धार गर्दा यस्तो देखिएको हो ।’

उनका अनुसार अनलाइनबाट बुक भएर आउने मानिसले खानपिन गरेर त्यहीं रात बिताएर जाने गर्छन् । दुई वर्षजति एक ठाउँमा बिताएपछि दलालले घर परिवर्तन गर्दै आएका छन् । बेचबिखनमा परेकालाई उद्धार गर्न र नेपाल फिर्ता ल्याउन अत्यन्त कठिन हुने गरेको संघसंस्थाले बताए । सरकारी संयन्त्र नभएकाले समस्या भइरहेको छ । दलाललाई कारबाही गराउन त झन् चुनौती रहेको छ । पीडितले अन्तिममा बयान फेरिदिने भएकाले दलाल सजिलै उम्किने गरेको पाइन्छ । जिल्ला प्रहरीका प्रवक्ता डीएसपी शिवबहादुर सिंहले ९५ प्रतिशत दलाल कारबाहीबाट उम्कने गरेको बताए । ‘सुरुमा पीडित आफैंले उजुरी दिन्छन् । प्रहरीले अनेक प्रयासपछि समातेर अदालतमा पुर्‍याउँछ । अन्तिममा पीडितले बयान फेरिदिन्छन्,’ डीएसपी सिंहले भने, जति कडाइका साथ मिसिल लगे पनि पीडित बलियो नहुँदा दलाल उम्किन्छन् ।’

जिल्ला प्रहरीमा चालु आर्थिक वर्षमा मानव बेचबिखनका पाँचवटा मुद्दा परेका छन् । पाँच जना पक्राउ परेका छन् । गत वर्ष २५ मुद्दा परेका थिए । त्यसमा ४३ जना पीडितमध्ये ३४ जनालाई पक्राउ गरिएको थियो । अघिल्लो वर्ष १८ मुद्दामा २८ जना पीडित थिए । डीएसपी सिंहका अनुसार पक्राउ परेका दलालहरू अधिकांश भरिया छन् ।

उद्धार गरिएकी नेपाली चेलीलाई नाकामा राख्ने ठाउँ नरहेको भारतीय संस्था देहातका जितेन्द्र चतुर्वेदीले बताए । ‘भारतीय प्रहरीले उद्धार गरेपछि नेपाली चेलीलाई कानुनी कारबाही प्रक्रिया चल्दासम्म राख्नुपर्ने हुन्छ । त्यस्तो सेल्टर भारतमा छैन,’ उनले भने, ‘सेल्टर नभएपछि उद्धार गरिएकालाई नेपाल प्रहरी र नेपालका संघसंस्थालाई जिम्मा दिने गरिएको छ । उनीहरूले मुद्दा चलाएको र दलाललाई कारबाही गरेको पाइँदैन ।’

दुई मुलुकमा उद्धार र पुनःस्थापनाका लागि नीतिगत व्यवस्था नहुँदा समस्या समाधानमा समस्या भइरहेको माइती नेपाल नेपालगन्जका प्रमुख केशव कोइरालाले बताए । ‘सरकारी स्तरमा समझदारी भइदिएको भए समस्या न्यूनीकरण हुन्थ्यो,’ उनले भने, ‘संघसंस्थालाई पनि काम गर्न सहज हुन्थ्यो ।’ मानव बेचबिखन दुई देशको समस्या रहेकाले मिलेर काम गर्नुपर्ने हाम्रो सम्मान परियोजनाकी कमला पन्तले बताइन् ।

प्रकाशित : पुस ७, २०७६ ११:१२
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

धान बेच्न रातभर जाग्राम

रूपा गहतराज

(नेपालगन्ज) — व्यापारीले भन्दा सरकारले धानको मूल्य बढी निर्धारण गरेपछि यहाँस्थित खाद्य व्यवस्था तथा व्यापार कम्पनी लिमिटेड कार्यालयमा धान बिक्री गर्ने किसानको भीड लागेको छ । सरकारले यस वर्ष समयमै मूल्य निर्धारण गरेर खरिद सुरु गरेपछि भीड लागेको हो ।

निश्चित कोटा तोकेर खरिद खुला गरिएकाले धान व्यवस्थापन गर्न हम्मेहम्मे भएको छ । दैनिक धान बिक्रीका लागि आउने किसानले पालो पर्खेर बसेका छन् । धान बिक्रीका लागि किसान राति १ बजेदेखि लिमिटेडअगाडि लाइन लाग्ने गरेका छन् । डुडुवा गाउँपालिका–२ नौडीगौडीका किसान फेरनराम यादवले धान बिक्रीका लागि रातिबाट लाइनमा बसेको बताए । उनले पालो छिटो पाइने आशामा बिहानैदेखि ट्र्याक्टरलाई लाइनमा राखेको सुनाए ।

ट्र्याक्टरमा धान ल्याएका किसानले दुई–तीन दिनपछि मात्र पालो पाउने गरेका छन् । ‘रातिमा लाइन बस्दा चाँडो पालो आउँछ,’ यादवले भने, ‘दुई–तीन दिन त पालो बस्दैमा बित्ने गर्छ ।’

लिमिटेडले क्विन्टलमा ३ सय रुपैयाँ मूल्य बढी दिएपछि गाउँमा धानको खरिद–बिक्री कम भएको छ । गाउँमा किसान र व्यापारीबीच फाट्टफुट्ट रूपमा खरिद–बिक्री भए पनि किसानले राम्रो मूल्य पाएपछि सीधै लिमिटेडमा ल्याएर बिक्री गरेको जानकी गाउँपालिका–२ भैयापुरका जोगलाल सुनारले बताए । अघिल्लो वर्षजस्तो यस वर्ष गाउँमा धानको खरिद–बिक्री नभएको उनले सुनाए । ‘व्यापारीलाई बेच्दा तौल सिलाइ खर्च चौकाइको पैसा काटिन्छ,’ उनले भने, ‘लिमिटेडले आफैं सबै कुरा बेहोर्छ ।’

लिमिटेडले मोटो र मध्यम किसिमको धान खरिद गरिरहेको छ । ३५ हजार क्विन्टल धान खरिदको कोटा तोकेर गत कात्तिक २७ गतेदेखि खरिद प्रक्रिया सुरु गरिएकामा हालसम्म १२ हजार २ सय क्विन्टल धान खरिद गरिएको कम्पनीका कार्यालय प्रमुख भरत खनियाँले बताए । किसानहरूले मोटो धानको २ हजार ५ सय ३२ रुपैयाँ ८० पैसा र मध्यम धानको २ हजार ६ सय ७३ रुपैयाँ १६ पैसा प्रतिक्विन्टल पाउने गरेका छन् । जुन मूल्य गत वर्षको भन्दा २ सय रुपैयाँ बढी हो ।

प्रमुख खनियाँका अनुसार तोकिएको कोटाका लागि खरिद खुला गरिएपछि धान बिक्री गर्ने किसानको चाप बढ्दै गएको हो । उनले दैनिक २०/२५ ट्र्याक्टर र त्यही अनुपातमा लडियामा धान राखेर किसान आउने गरेको बताए । खाद्यले धान खरिदका लागि तोकिएको कोटा पूरा गर्न अझै पुस १५ गतेसम्म समय लाग्ने अनुमान गरिएको छ ।

सरकारले लिमिटेड नेपालगन्जलाई ३५ हजार क्विन्टल धान खरिद गर्ने लक्ष्य दिएको छ । संस्थानले गत वर्ष पहिलो चरणमा २५ हजार र पछि थप १० हजार गरी ३५ हजार क्विन्टल धान खरिद गर्ने लक्ष्य सरकारबाट पाएकामा ३३ हजार क्विन्टल धान खरिद भएको थियो । यस वर्ष सरकारले बजार मूल्यभन्दा बढी दिएकाले खाद्य संस्थानलाई धान खरिद गर्न सहज भएको प्रमुख खनियाँले बताए । उनले गत वर्षभन्दा यस वर्ष छिट्टै लक्ष्य पूरा हुने बताए ।

धान बिक्री गर्ने किसानको भीड देख्दा यस वर्ष लक्ष्य पुर्‍याउन धेरै समय नलाग्ने उनको भनाइ छ । ‘गत वर्ष माघसम्म खरिद गर्नुपरेको थियो,’ उनले भने, ‘यस वर्ष पुससम्मै लक्ष्य पूरा हुने देखिन्छ ।’

प्रकाशित : मंसिर १६, २०७६ १०:४३
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×